એતસ્મિન્સમયે ક્રુદ્ધઃ સમાભાષ્ય મહીપતિમ્ । જઘાન બહુબાણૈસ્તં રોષપૂરપરિપ્લુતઃ
એ સમયે, ક્રોધથી ભરાઈને, તેણે મહારાજાને સંબોધી, અને રોષની લહેરમાં ડૂબી જઈને, અનેક બાણો વડે તેને ઘાયલ કર્યો.
તદ્બાણવેધભિન્નાંગો વિશીર્ણકવચો નૃપઃ । મહાબલં તં મન્વાનઃ પ્રાહરચ્છરકોટિભિઃ
એ બાણોથી રાજાનું શરીર છિદ્રાઈ ગયું, કવચ તૂટી ગયું; સામે વાળા મહાબળવાન છે એવું માની, રાજાએ પણ અનેક બાણોની વર્ષા કરી.
તૈર્બાણૈઃ કવચાન્મુક્તં સુસ્રાવ બહુશોણિતમ્ । વપુર્બભૂવ રુચિરં શરપંજરગોચરમ્
એ બાણોથી કવચ ફાટી ગયું અને ઘણું લોહી વહ્યું; આખું શરીર બાણોના પાંજરામાં બંધાયેલું, અદભુત દેખાવું લાગ્યું.
શરપંજરમધ્યસ્થો વિહ્વલીકૃતમાનસઃ । શરાન્નેતું ચ સંધાતું ન ક્ષમઃ સ ચ ભારતિઃ
બાણોના પાંજરાની વચ્ચે ઊભો રહી, મન ગૂંચવાઈ ગયું; એ ભારત બાણ ખેંચી કે ચડાવી શક્યો નહીં.
રામં સ્મૃત્વા ધનુર્ધૃત્વા કરે સજ્જં મહદ્દૃઢમ્ । મુમોચ બાણાન્નિશિતાન્વૈરિવૃંદનિવારણાન્
રામજીને યાદ કરીને, તેણે મજબૂત ધનુષ હાથમાં લીધું, તૈયાર કર્યું અને દુશ્મનના ટોળાને હટાવવા માટે તીક્ષ્ણ બાણો છોડ્યા.
તૈર્બાણૈઃ શરજાલં તદ્વિધૂય મુનિપુંગવ । શંખં પ્રધ્માય સમરે જગાદ ગતભીર્નૃપમ્
એ બાણોથી મહાન ઋષિએ બાણોના જાળને છીણી નાખ્યું, પછી યુદ્ધમાં શંખ વગાડ્યો અને નિર્ભય થઈને રાજાને સંબોધન કર્યું.
પુષ્કલ ઉવાચ। ત્વયા કૃતં મહત્કર્મ યન્માં બાણસ્ય પંજરે । ગોચરં કૃતવાન્વીર વીરતાપનમુદ્ભટમ્
પુષ્કલએ કહ્યું: 'હે વીર, તું બાણોના પાંજરામાં મને નિશાન બનાવીને જે મહાન કાર્ય કર્યું, એ અદભુત શૌર્ય છે.'
વૃદ્ધત્વાન્મમ માન્યોસિ સાંપ્રતં રણમંડલે । પશ્યમેઽદ્ય પરાક્રાંતં રાજન્વીરમણે મહત્
'તમારી ઉંમરથી હું તમને માન આપું છું, પણ હવે યુદ્ધભૂમિ પર, હે રાજા, આજે મારું મહાન પરાક્રમ અને વીરતા જુઓ.'
બાણત્રયેણ ભો વીર મૂર્ચ્છિતં કરવૈ નહિ । તર્હિ પ્રતિજ્ઞાં શૃણુ વૈ સર્વવીરવિમોહિનીમ્
'હે વીર, માત્ર ત્રણ બાણોથી હું બેહોશ થતો નથી; હવે મારી એ પ્રતિજ્ઞા સાંભળો, જે બધા વીરોને ચકિત કરી દે છે.'
ગંગાં પ્રાપ્યાપિ યો વૈ તાં નિંદિત્વા પાપહારિણીમ્ । ન મજ્જતિ મહાપાપો મહામૂઢવિચેષ્ટિતઃ
'જે મહાપાપી, સંપૂર્ણ મૂર્ખાઈથી, પાપહારી ગંગાને અપમાન આપે—even ત્યાં પહોંચી ને—એ પણ ડૂબતો નથી.'
તસ્ય પાપં મમૈવાસ્તુ ચેન્ન ત્વાં રણમંડલે । પાતયે મૂર્ચ્છયા વીર સન્નદ્ધો ભવ ભૂપતે
'જો હું તમને, હે રાજા, યુદ્ધભૂમિ પર બેહોશ ન કરી શકું, તો એ પાપ મારું હોય; તેથી તૈયાર થાઓ, હે ભુપતિ.'
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય પુષ્કલસ્ય નૃપોત્તમઃ । ચુકોપ ભૃશમુદ્વિગ્નઃ સંદધે નિશિતાઞ્છરાન્
પુષ્કલના આ વચન સાંભળી, શ્રેષ્ઠ રાજા ખૂબ ગુસ્સે થયા અને ચિંતિત થઈને તીક્ષ્ણ બાણો ચડાવ્યા.
તે શરા હૃદયં ભિત્ત્વા ગતાસ્તે ભારતેર્મહત્ । પેતુઃ ક્ષિતાવધો યદ્વદ્રામભક્તિપરાઙ્મુખાઃ
એ બાણો ભારતના મહાન હૃદયને ભેદી ગયા, પણ જમીન પર પડી ગયા—જેમ રામભક્તિથી વિમુખ થયેલા પૃથ્વી પર પડી જાય છે.
તતઃ શરં મુમોચાસ્મૈ નિશિતં વહ્નિસપ્રભમ્ । લક્ષીકૃત્ય મહદ્વક્ષઃ કપાટતટવિસ્તૃતમ્
પછી તેણે અગ્નિ જેવી તેજસ્વી તીક્ષ્ણ બાણ રાજાના વિશાળ, દ્વાર જેવી છાતી પર નિશાન કરીને છોડ્યો.
સ બાણો ભૂમિપતિના દ્વિધા છિન્નઃ શરેણ હિ । પપાત રથમધ્યે સ રવિમંડલવજ્જ્વલન્
એ બાણ રાજાએ બીજા બાણથી બે ભાગમાં કાપી નાખ્યો અને એ રથના મધ્યમાં પડ્યો, સૂર્યમંડળ જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
અપરં બાણમાધત્ત માતૃભક્તિભવં તતઃ । નિધાય પુણ્યં સોઽપ્યેષ ચિચ્છેદ મહતા પુનઃ
પછી તેણે માતૃભક્તિથી જન્મેલો બીજો બાણ લીધો, તેનો પુણ્ય સ્મરણ કરી, એ મહાન બાણને પણ ફરી કાપી નાખ્યો.
તદા ખિન્નઃ સ હૃદયે કિંકર્તવ્યમિતિ સ્મરન્ । રામં હૃદિ નિજાર્તિઘ્નં મુમોચ પરમાસ્ત્રવિત્
ત્યારે, ખૂબ દુઃખી થઈને અને મનમાં શું કરવું એ વિચારીને, સર્વશ્રેષ્ઠ અસ્ત્રો જાણનારા એ પોતાના હૃદયમાં પોતાની પીડા દૂર કરનાર રામને સ્મરણ કર્યો.
સ બાણસ્તસ્ય હૃદયે લગ્ન આશીવિષોપમઃ । મૂર્ચ્છામપ્રાપયત્તં વૈ જ્વલન્સૂર્યસમપ્રભઃ
એ બાણ, સૂર્ય જેવી તેજસ્વી જ્યોતિથી પ્રજ્વલિત, ઝેરી સાપ જેવો એના હૃદયમાં ઘૂસી ગયો અને એને બેહોશ કર્યા વિના જોરથી સળગતો રહ્યો.
તતો હાહાકૃતં સર્વં પલાયનપરાયણમ્ । રાજ્ઞિ સંમૂર્ચ્છિતે જાતે પુષ્કલો જયમાપ્તવાન્
પછી, રાજા બેહોશ પડતાં બધાએ હાહાકાર મચાવ્યો અને ભાગવા લાગ્યા, અને પુષ્કલને વિજય મળ્યો.
શેષ ઉવાચ। આગત્ય સવિધે રુદ્રં સમરાંગણમૂર્ધનિ । જગાદ હનુમાન્વીરઃ સંજિહીર્ષુઃ સુરાધિપમ્
શેષે કહ્યું: યુદ્ધભૂમિના મથકે રુદ્ર પાસે જઈ, વીર હનુમાન દેવતાઓના રાજાને લલકારવા ઈચ્છી, એમ બોલ્યો.
હનૂમાનુવાચ। ત્વં યદાચરસે રુદ્ર ધર્મસ્ય પ્રતિકૂલનમ્ । તસ્માત્ત્વાં શાસ્તુમિચ્છામિ રામભક્તવધોદ્યતમ્
હનુમાને કહ્યું: હે રુદ્ર, તું જ્યારે ધર્મના વિરુદ્ધ વર્તે છે, ત્યારે રામભક્તના વિનાશ માટે તત્પર હોવાથી હું તને શીખ આપવી ઇચ્છું છું.
મયા પુરા શ્રુતં દેવ ઋષિભિર્બહુધોદિતમ્ । રઘુનાથપદસ્મારી નિત્યં રુદ્રઃ પિનાકભૃત્
હે દેવ, મેં ઘણા ઋષિઓ પાસેથી વારંવાર સાંભળ્યું છે કે પિનાકધારી રુદ્ર સદા રઘુનાથના ચરણોનું સ્મરણ કરે છે.
તત્સર્વં તુ મૃષા જાતં શત્રુઘ્નં પ્રતિ યુધ્યતઃ । પુષ્કલો મે હતઃ શૂરઃ શત્રુઘ્નોઽપિ વિમૂર્ચ્છિતઃ
પણ હવે એ બધું ખોટું સાબિત થયું છે, કારણ કે શત્રુઘ્ન સામે યુદ્ધ કરતાં મારા વીર પુષ્કલ મારાયો છે અને શત્રુઘ્ન પણ બેહોશ છે.
તસ્માત્ત્વાં પાતયામ્યદ્ય ત્રૈલોક્યપ્રલયોદ્યતમ્ । યત્નાત્તિષ્ઠસ્વ ભોઃ શર્વ રામભક્તિપરાઙ્મુખઃ
એથી, આજે હું તને, ત્રણેય લોકના વિનાશ માટે તત્પર થયેલા તને, પાડી દઈશ; હે શર્વ, રામભક્તિથી વિમુખ થયેલા, તું મજબૂત ઊભો રહીને લડ.
શેષ ઉવાચ। ઇત્યુક્તવંતં પ્લવગં પ્રોવાચ સ મહેશ્વરઃ । ધન્યોઽસિ વીરવર્યસ્ત્વં ભવાન્વદતિ નો મૃષા
શેષે કહ્યું: વાનરે આવું કહ્યું ત્યારે મહાદેવે જવાબ આપ્યો: તું ધન્ય છે, વીરોમાં શ્રેષ્ઠ છે; તું જે કહે છે એ ખોટું નથી.
મત્સ્વામી રામચંદ્રોઽયં સુરાસુરનમસ્કૃતઃ । તદશ્વમાનયામાસ શત્રુઘ્નઃ પરવીરહા
મારો સ્વામી એ રામચંદ્ર છે, જેને દેવો અને દાનવો સૌ નમસ્કાર કરે છે; ત્યારબાદ શત્રુઘ્ન, શત્રુવીરોના વિનાશક, ઘોડો લાવ્યો.
તદ્રક્ષાર્થં સમાયાતસ્તદ્ભક્ત્યા તુ વશીકૃતઃ । યથાકથંચિદ્ભક્તોઽસૌ રક્ષ્યઃ સ્વાત્મા ઇતિ સ્થિતિઃ
એની રક્ષા માટે હું આવ્યો છું અને એની ભક્તિથી હું વશ થયો છું; કોઈ રીતે, ભક્ત તરીકે, એની રક્ષા કરવી જ જોઈએ, કારણ કે એ જ મારું સ્વરૂપ છે—એવી મારી પ્રતિજ્ઞા છે.
રઘુનાથઃ કૃપાં કૃત્વા વિલોકય તુ નિસ્ત્રપમ્ । માં સ્વભક્ત સુદુઃખેન કિંચિત્કોપં દધન્મહાન્
રઘુનાથે કૃપા કરીને નિર્લજ્જતાપૂર્વક મને જોયો, પણ પોતાનો ભક્ત ભારે દુઃખી હોવાથી એ મહાન પુરુષે થોડો રોષ પણ રાખ્યો.
શેષ ઉવાચ। એવં વદતિ ચંડીશે હનૂમાન્કુપિતો ભૃશમ્ । શિલામાદાય મહતીં તાડયામાસ તદ્રથમ્
શેષે કહ્યું: ચંડીઈશ આવું બોલી રહ્યો હતો ત્યારે હનુમાન ભારે ક્રોધિત થઈ, મોટી પથ્થર ઉઠાવીને એના રથ પર ફેંકી મારી.
શિલયા તાડિતસ્તસ્ય રથઃ શકલતાં ગતઃ । સસૂતઃ સહયઃ કેતુપતાકાભિઃ સમન્વિતઃ
પથ્થરથી વાગતાં એનો રથ, રથચાલક, સાથીઓ અને ધ્વજપતાકાઓ સહિત, ટુકડા-ટુકડા થઈ ગયો.