રાજતાનિ ગૃહાણ્યત્ર દૃશ્યંતે પ્રકૃતેરપિ । વિચિત્રમણિસન્નદ્ધા નાનામાણિક્યગોપુરાઃ
ત્યાં ઘરો ચાંદી જેવા દેખાય છે, વિવિધ રત્નોથી શોભિત છે અને અનેક પ્રકારના મણિથી જડિત ગોપુરો ધરાવે છે.
પદ્મિન્યો યત્ર લોકાનાં ગેહે ગેહે મનોહરાઃ । હરંતિ ચિત્તાનિ નૃણાં મુખપદ્મકલેક્ષિતાઃ
દરેક ઘરમાં મનોહર કમળતળાવ છે, જે લોકોના મનને મોહી લે છે, અને કમળ જેવા ચહેરાના પ્રતિબિંબથી તેની સુંદરતા વધે છે.
પદ્મરાગમણિર્યત્ર ગેહે ગેહે સુભૂમિષુ । બદ્ધઃ સંલક્ષ્યતે વિપ્ર તદોષ્ઠસ્પર્ધયા નુ કિમ્
દરેક ઘરમાં, સુંદર જમીન પર, કમળ રંગના મણિ છે, હે બ્રાહ્મણ, શું એ તેમના હોઠોની લાલીમા સાથે સ્પર્ધા કરે છે?
ક્રીડાશૈલાઃ પ્રત્યગારં નીલરત્નવિનિર્મિતાઃ । કુર્વંતિ શંકાં મેઘસ્ય મયૂરાણાં કલાપિનામ્
દરેક મહેલમાં, નીલા રત્નોથી બનેલા રમણિય પર્વતો છે, જેને જોઈને લાગે કે આ મેઘ છે કે મોરના કલાપ.
હંસા યત્ર નૃણાં ગેહે સ્ફાટિકેષુ નિયંત્રિતાઃ । કુર્વંતિ મેઘાન્નો ભીતિં માનસં ન સ્મરંતિ ચ
જ્યાં મનુષ્યોના ઘરોમાં, હંસો સ્ફટિકના પાંજરમાં રાખવામાં આવ્યા છે; તેઓને મેઘથી ડર નથી લાગતો અને માનસ સરોવર યાદ પણ આવતું નથી.
નિરંતરં શિવસ્થાને ધ્વસ્તં ચંદ્રિકયા તમઃ । શુક્લકૃષ્ણવિભેદો ન પક્ષયોસ્તત્ર વૈ નૃણામ્
શિવજીના સ્થાનમાં સતત ચાંદનીથી અંધકાર દૂર થાય છે; ત્યાં લોકોમાં પખવાડિયાના વધતા કે ઘટતા ચંદ્રનો કોઈ ભેદ નથી.
તત્ર વીરમણી રાજા ધાર્મિકેષ્વગ્રણીર્મહાન્ । રાજ્યં કરોતિ વિપુલં સર્વભોગસમન્વિતમ્
ત્યાં ધર્મમાં સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ અને મહાન એવા વીરમણી રાજા વિશાળ રાજ્ય પર શાસન કરતા, જ્યાં સર્વ પ્રકારના સુખ-સગવડો ભેગા હતા.
તસ્ય પુત્રો મહાશૂરો નામ્ના રુક્માંગદો બલી । વનિતાભિર્ગતો રમ્યદેહાભિઃ ક્રીડિતું વનમ્
તેમનો પુત્ર, નામે રુક્માંગદ, અત્યંત બલવાન અને બહાદુર હતો. તે સુંદર કાયાવાળી સ્ત્રીઓ સાથે રમવા માટે વનમાં ગયો.
તાસાં મંજીરસંરાવઃ કંકણાનાં રવસ્તથા । મનો હરતિ કામસ્ય કિમન્યસ્ય કથાત્ર ભોઃ
તેમના પાયલ અને કાંકણની ઝણકારથી મન કામના તરફ ખેંચાઈ ગયું—પછી બીજું શું કહેવું, ભાઈ!
વનં જગામ સુમહત્સુપુષ્પનગસંયુતમ્ । સદાશિવકૃતસ્થાનમૃતુષટ્કૈર્વિરાજિતમ્
તે વિશાળ વનમાં ગયો, જ્યાં ફૂલોથી ભરેલા વૃક્ષો હતા, અને જે જગ્યા સદાશિવે સ્થાપી હતી, જ્યાં છેયે ઋતુઓમાં સૌંદર્ય છવાયું હતું.
ચંપકા યત્ર બહુશઃ ફુલ્લકોરકશોભિતાઃ । કુર્વંતિ કામિનાં તત્ર હૃચ્છયાર્તિં વિલોકિતાઃ
ત્યાં ચંપાના વૃક્ષો અનેક ખીલેલા કળીઓથી શોભતા હતા, અને તેમને જોઈને પ્રેમમાં તણાયેલા લોકોના મનમાં વ્યથા જગાતી હતી.
ચૂતાઃ ફલાદિભિર્નમ્રા મંજરીકોટિસંયુતાઃ । નાગાઃ પુન્નાગવૃક્ષાશ્ચ શાલાસ્તાલાસ્તમાલકાઃ
ત્યાં કેરીના વૃક્ષો ફળથી નમેલા અને અસંખ્ય મંજરીઓથી શોભતા હતા; સાથે જ નાગ, પુન્નાગ, સાળ, તાળ અને તમાલના વૃક્ષો પણ હતા.
કોકિલાનાં સમારાવા યત્ર ચ શ્રુતિગોચરાઃ । સદા મધુપઝંકાર ગતનિદ્રાઃ સુમલ્લિકાઃ
ત્યાં કોયલની મીઠી ટહુકો કાન સુધી પહોંચતી હતી, અને મધમાખીઓની સતત ગુંજનથી સુમલ્લિકા ફૂલો જાગૃત રહેતા હતા.
દાડિમાનાં સમૂહાશ્ચ કર્ણિકારૈઃ સમન્વિતાઃ । કેતકીકાનકીવન્યવૃક્ષરાજિવિરાજિતાઃ
ત્યાં દાડમના ઝાડોના જૂથો કરણિકાર સાથે હતા અને કેતકીના વન તથા અન્ય વનવૃક્ષો રાજા જેવી શોભા પામતા હતા.
તસ્મિન્વને પ્રમદસંયુતચિત્તવૃત્તિર્ગાયન્કલં મધુરવાગ્વિચિકીર્ષયોચ્ચૈઃ । ઉદ્યત્કુચાભિરભિતો વનિતાભિરાગાચ્છોભાનિધાન વપુરુદ્ગતભીર્વિવેશ
તે વનમાં, મન સ્ત્રીઓની સંગતથી ભરપૂર, તે મીઠા સ્વરે ગાવા લાગ્યો, તેમને આનંદ આપવાની ઈચ્છાથી. ઉન્નત સ્તનવાળી સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલો, સૌંદર્યના ખજાનાં જેવો તે, થોડો સંકોચ સાથે અંદર ગયો.
કાશ્ચિત્તં નૃત્યવિદ્યાભિસ્તોષયંતિ સ્મ શોભનમ્ । કાશ્ચિદ્ગાનકલાભિશ્ચ કાશ્ચિદ્વાક્ચતુરોચિતૈઃ
કેટલિકે નૃત્યકળાથી તેને ખુશ કર્યો, કેટલીક ગાનકળાથી, અને કેટલીક ચતુર અને યોગ્ય વાતોથી તેને પ્રસન્ન કરી.
ભ્રૂસંજ્ઞયા પરાઃ કાશ્ચિત્તોષયામાસુરુન્મદાઃ । પરિરંભણચાતુર્યૈસ્તં હૃષ્ટં વિદધુઃ સ્ત્રિયઃ
બીજીઓ, પ્રેમમાં મસ્ત, ભ્રૂભંગથી તેને ખુશ કરતી હતી; અને કુશળતાપૂર્વકના આલિંગનથી સ્ત્રીઓએ તેને આનંદિત કર્યો.
તાભિઃ પુષ્પોચ્ચયં કૃત્વા ભૂષયામાસ તાઃ સ્ત્રિયઃ । વાણ્યા કોમલયા શંસન્રેમે કામવપુર્ધરઃ
તે સ્ત્રીઓ સાથે ફૂલો તોડી, પછી તેને શણગાર્યો; અને કોમળ વાણીથી તે કામના રૂપધારીની પ્રશંસા કરતી હતી.
એવં પ્રવૃત્તે સમયે રાજરાજસ્ય ધીમતઃ । પ્રાયાત્તદ્વનદેશં સ હયઃ પરમશોભનઃ
એ રીતે રાજા રુક્માંગદ, જે રાજાઓમાં પણ બુદ્ધિશાળી હતા, આનંદમાં વ્યસ્ત હતા ત્યારે એ અતિશય સુંદર ઘોડો એ વન વિસ્તારમાં આવ્યો.
તં સ્વર્ણપત્રરચિતૈકલલાટદેશં । ગંગાસમં ઘુસૃણકુંકુમ પિંજરાંગમ્ । ગત્યાસમં પવનવેગતિરસ્કરિણ્યા । દૃષ્ટ્વા સ્ત્રિયઃ પરમકૌતુકધામદેહમ્
તે ઘોડો, જેના કપાળ પર એક સોનાની પટ્ટી હતી, શરીર ગંગા જેવી તેજસ્વી અને કુંકુમથી રંગાયેલ, ચાલમાં બેઉપમ અને પવન જેટલો ઝડપી, એવો અદ્દભુત દેખાતો હતો—એમ સ્ત્રીઓએ જોયો.
ઊચુઃ પતિં કમલમધ્યપિશંગવર્ણા -। સ્તામ્રાધરપ્રતિભયાહતવિદ્રુમાભાઃ । દંતવ્રજપ્રમિતહાસ્યસુશોભિવક્ત્રાઃ । કામસ્ય બાણનયનાદિવિમોહનાભાઃ
તેમના ચહેરા કમળના રેશમ જેવી રંગતવાળા, તાંબાં જેવા લાલ હોઠ, મોતી જેવા દાંત અને કામદેવના બાણ જેવી મોહક આંખો ધરાવતી સ્ત્રીઓએ પોતાના પતિને કહ્યું.
સ્ત્રિય ઊચુઃ। કાંતકોયં મહાનર્વાસ્વર્ણપત્રૈકશોભિતઃ । કસ્ય વા ભાતિ શોભાઢ્યો ગૃહાણ સ્વબલાદિમમ્
સ્ત્રીઓએ કહ્યું: 'પ્રિય, આ કયો મહાન ઘોડો છે, જે એક સોનાની પટ્ટીથી શોભાયમાન છે? એ કોનો છે, આવો તેજસ્વી? તમે, બલમાં શ્રેષ્ઠ, એ લઈ લો.'
શેષ ઉવાચ। તદુક્તં વચ આકર્ણ્ય લીલાલલિતલોચનઃ । જગ્રાહ હયમેકેન કરપદ્મેન લીલયા
શેષે કહ્યું: એ મીઠા અને રમુજી આંખો ધરાવતાં તેણે એ વચન સાંભળી, એક કમળ જેવી હાથે સહેલાઈથી એ ઘોડાને પકડી લીધો.
વાચયિત્વા સ્વર્ણપત્રં સ્પષ્ટવર્ણસમન્વિતમ્ । જહાસ મહિલામધ્યે જગાદ વચનં પુનઃ
સોનાની પટ્ટી પર લખાણ સ્પષ્ટ વાંચીને, તે સ્ત્રીઓ વચ્ચે હસી પડ્યો અને ફરી બોલ્યો.
રુક્માંગદ ઉવાચ। પૃથિવ્યાં નાસ્તિ મે પિત્રા સમઃ શૌર્યેણ ચ શ્રિયા । તસ્મિન્કથં વિધત્તે સ ઉત્સેકં રામભૂમિપઃ
રુક્માંગદએ કહ્યું: પૃથ્વી પર મારા પિતાજી જેટલા શૂરવીર અને તેજસ્વી બીજું કોઈ નથી; તો પછી રામના દેશના રાજાએ એમને કેવી રીતે અણાદર બતાવ્યો?
યસ્ય રક્ષાં પ્રકુરુતે સદા રુદ્રઃ પિનાકધૃક્ । યં દેવા દાનવા યક્ષા નમંતિ મણિમૌલિભિઃ
જેનાં રક્ષણ માટે હંમેશા પિનાકધારી રુદ્ર ઉભા રહે છે, અને દેવતાઓ, દાનવો તથા યક્ષો પણ મણિમુકુટથી નમન કરે છે—
કુરુતાદ્વાજિમેધં વૈ જનકો મે મહાબલઃ । યા ત્વેષ વાજિશાલાયાં બધ્નંતુ મમ વૈ ભટાઃ
મારા પરાક્રમી પિતા જનકે અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરે, પણ اصطબામાં રહેલા આ ઘોડાને મારા સૈનિકો બાંધી લે.
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય મહિલાસ્તા મનોહરાઃ । પ્રહર્ષવદના જાતાઃ કાંતં તુ પરિરેભિરે
આવો સંવાદ સાંભળી સુંદર સ્ત્રીઓ આનંદથી ઝગમગી ઉઠી અને પોતાના પ્રિયને હર્ષથી ભેટી.
ગૃહીત્વા ચ હયં પુત્રો રાજ્ઞો વીરમણેર્મહાન્ । પુરં પત્નીસમાયુક્તો મહોત્સાહમવીવિશત્
પછી રાજા વીરમણિના મહાન પુત્રએ ઘોડો લઈને, પત્નીઓ સાથે અને ઉત્સાહપૂર્વક શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો.
મૃદંગધ્વનિષુ પ્રોચ્ચૈરાહતેષુ સમંતતઃ । બંદિભિઃ સંસ્તુતઃ પ્રાગાત્સ્વપિતુર્મંદિરં મહત્
ચારે બાજુ મૃદંગના ગર્જનાથી વાતાવરણ ગૂંજી ઉઠ્યું, ભાટોએ સ્તુતિ કરી, અને એ પોતાના પિતાના મહાન મહેલ તરફ આગળ વધ્યો.