તજ્જયાર્થે મહાસ્ત્રં મે ગૃહ્ણીત સુમહાબલાઃ । દ્વૈરથે સ તુ યોદ્ધવ્યઃ શત્રુઘ્નેન ત્વયા મહાન્
તેણે જીતવા માટે, શક્તિશાળી લોકો મારા મહાશસ્ત્રને ગ્રહણ કરે; અને એ મહાન દુશ્મન સાથે, હે શત્રુઘ્ન, તારે દ્વંદયુદ્ધ કરવું પડશે.
ઇદમસ્ત્રં યદા ત્વં તુ ક્ષેપયિષ્યસિ સંગરે । અનેન પૂતો રામસ્ય સ્વરૂપં જ્ઞાસ્યતે પુનઃ
જ્યારે તું આ શસ્ત્રને યુદ્ધમાં છોડશે, ત્યારે તેની શક્તિથી રામજીનું સાચું સ્વરૂપ ફરીથી જાણી શકાય.
જ્ઞાત્વા તં વાજિનં દત્વા ચરણે પ્રપતિષ્યતિ । તસ્માદ્ગૃહ્ણીધ્વમસ્ત્રં તન્મમ વૈરિવિદારણમ્
તેણે ઓળખીને અને ઘોડો આપી, તે તારા ચરણોમાં પડી જશે; તેથી મારા દુશ્મનોને નાશ કરનાર આ શસ્ત્ર ગ્રહણ કર.
તચ્છ્રુત્વા રઘુનાથસ્ય ભ્રાતા જગ્રાહ ચાસ્ત્રકમ્ । ઉદઙ્મુખઃ પવિત્રાંગો યોગિન્યા દત્તમદ્ભુતમ્
આ સાંભળી, રઘુનાથના ભાઈએ ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરીને, શુદ્ધ શરીરે, યોગિનીએ આપેલું અદ્ભુત શસ્ત્ર ગ્રહણ કર્યું.
તત્પ્રાપ્યાસ્ત્રં મહાતેજા બભૂવ રિપુકર્શનઃ । દુષ્પ્રધર્ષ્યો દુરારાધ્યો વૈરિવારણસત્સૃણિઃ
એ શસ્ત્ર મેળવનાર પછી, તેજસ્વી દુશ્મનનો વિનાશક અપરાજેય, દુર્લભ પ્રસન્ન થનાર અને મહાન દુશ્મન સંહારક બની ગયો.
તાં નત્વા રાઘવશ્રેષ્ઠઃ શત્રુઘ્નો હયસત્તમમ્ । ગૃહીત્વાગાજ્જલાત્તસ્માદ્રેવાતીરે સુખોચિતે
તેને વંદન કરીને, શ્રેષ્ઠ રાઘવ શત્રુઘ્ને ઉત્તમ ઘોડાને પાણીમાંથી કાઢી, નદીના મનમોહક કિનારે લઈ આવ્યો.
તં દૃષ્ટ્વા સૈનિકાઃ સર્વે પ્રહૃષ્ટાંગા મુદાન્વિતાઃ । સાધુસાધુ પ્રશંસંતઃ પપ્રચ્છુર્હયનિર્ગમમ્
તેણે આવતાં જ જોઈને બધા સૈનિકો આનંદથી ભરી ઉઠ્યા, 'શાબાશ, શાબાશ' કહી પ્રશંસા કરી અને ઘોડો કેવી રીતે બહાર આવ્યો એ પૂછ્યું.
હનૂમાન્કથયામાસ હયસ્યાગમનં મહત્ । વરપ્રાપ્તિં ચ તાભ્યો વૈ તેઽપિ શ્રુત્વા મુદં ગતાઃ
હનુમાન્જીએ તેમને ઘોડાના આગમન અને વરદાન મળવાની વાત કહી. આ સાંભળી તેઓ પણ આનંદિત થયા.
શેષ ઉવાચ। નિનદત્સુમૃદંગેષુ વીણાનાદેષુ સર્વતઃ । મુક્તો વાહસ્તતો દેવ પુરં દેવવિનિર્મિતમ્
શેષજી બોલ્યા: ચારેય બાજુથી મૃદંગના ઘંઘાટ અને વીણા વગાડવાની મધુર ધ્વનિ વચ્ચે, ઘોડો છોડાયો અને દેવો દ્વારા બનાવેલી નગરીમાં પ્રવેશ્યો.
યત્ર સ્ફાટિક કુડ્યાનાં રચનાભિર્ગૃહા નૃણામ્ । હસંતિ વિંધ્યં વિમલં પર્વતં નાગસેવિતમ્
જ્યાં મનુષ્યોના ઘરો સ્ફટિકની દિવાલોથી બનેલા છે, ચમકતા અને શુદ્ધ છે, અને વિંધ્ય પર્વત સામે છે, જ્યાં નાગો સેવા કરે છે.
રાજતાનિ ગૃહાણ્યત્ર દૃશ્યંતે પ્રકૃતેરપિ । વિચિત્રમણિસન્નદ્ધા નાનામાણિક્યગોપુરાઃ
ત્યાં ઘરો ચાંદી જેવા દેખાય છે, વિવિધ રત્નોથી શોભિત છે અને અનેક પ્રકારના મણિથી જડિત ગોપુરો ધરાવે છે.
પદ્મિન્યો યત્ર લોકાનાં ગેહે ગેહે મનોહરાઃ । હરંતિ ચિત્તાનિ નૃણાં મુખપદ્મકલેક્ષિતાઃ
દરેક ઘરમાં મનોહર કમળતળાવ છે, જે લોકોના મનને મોહી લે છે, અને કમળ જેવા ચહેરાના પ્રતિબિંબથી તેની સુંદરતા વધે છે.
પદ્મરાગમણિર્યત્ર ગેહે ગેહે સુભૂમિષુ । બદ્ધઃ સંલક્ષ્યતે વિપ્ર તદોષ્ઠસ્પર્ધયા નુ કિમ્
દરેક ઘરમાં, સુંદર જમીન પર, કમળ રંગના મણિ છે, હે બ્રાહ્મણ, શું એ તેમના હોઠોની લાલીમા સાથે સ્પર્ધા કરે છે?
ક્રીડાશૈલાઃ પ્રત્યગારં નીલરત્નવિનિર્મિતાઃ । કુર્વંતિ શંકાં મેઘસ્ય મયૂરાણાં કલાપિનામ્
દરેક મહેલમાં, નીલા રત્નોથી બનેલા રમણિય પર્વતો છે, જેને જોઈને લાગે કે આ મેઘ છે કે મોરના કલાપ.
હંસા યત્ર નૃણાં ગેહે સ્ફાટિકેષુ નિયંત્રિતાઃ । કુર્વંતિ મેઘાન્નો ભીતિં માનસં ન સ્મરંતિ ચ
જ્યાં મનુષ્યોના ઘરોમાં, હંસો સ્ફટિકના પાંજરમાં રાખવામાં આવ્યા છે; તેઓને મેઘથી ડર નથી લાગતો અને માનસ સરોવર યાદ પણ આવતું નથી.
નિરંતરં શિવસ્થાને ધ્વસ્તં ચંદ્રિકયા તમઃ । શુક્લકૃષ્ણવિભેદો ન પક્ષયોસ્તત્ર વૈ નૃણામ્
શિવજીના સ્થાનમાં સતત ચાંદનીથી અંધકાર દૂર થાય છે; ત્યાં લોકોમાં પખવાડિયાના વધતા કે ઘટતા ચંદ્રનો કોઈ ભેદ નથી.
તત્ર વીરમણી રાજા ધાર્મિકેષ્વગ્રણીર્મહાન્ । રાજ્યં કરોતિ વિપુલં સર્વભોગસમન્વિતમ્
ત્યાં ધર્મમાં સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ અને મહાન એવા વીરમણી રાજા વિશાળ રાજ્ય પર શાસન કરતા, જ્યાં સર્વ પ્રકારના સુખ-સગવડો ભેગા હતા.
તસ્ય પુત્રો મહાશૂરો નામ્ના રુક્માંગદો બલી । વનિતાભિર્ગતો રમ્યદેહાભિઃ ક્રીડિતું વનમ્
તેમનો પુત્ર, નામે રુક્માંગદ, અત્યંત બલવાન અને બહાદુર હતો. તે સુંદર કાયાવાળી સ્ત્રીઓ સાથે રમવા માટે વનમાં ગયો.
તાસાં મંજીરસંરાવઃ કંકણાનાં રવસ્તથા । મનો હરતિ કામસ્ય કિમન્યસ્ય કથાત્ર ભોઃ
તેમના પાયલ અને કાંકણની ઝણકારથી મન કામના તરફ ખેંચાઈ ગયું—પછી બીજું શું કહેવું, ભાઈ!
વનં જગામ સુમહત્સુપુષ્પનગસંયુતમ્ । સદાશિવકૃતસ્થાનમૃતુષટ્કૈર્વિરાજિતમ્
તે વિશાળ વનમાં ગયો, જ્યાં ફૂલોથી ભરેલા વૃક્ષો હતા, અને જે જગ્યા સદાશિવે સ્થાપી હતી, જ્યાં છેયે ઋતુઓમાં સૌંદર્ય છવાયું હતું.
ચંપકા યત્ર બહુશઃ ફુલ્લકોરકશોભિતાઃ । કુર્વંતિ કામિનાં તત્ર હૃચ્છયાર્તિં વિલોકિતાઃ
ત્યાં ચંપાના વૃક્ષો અનેક ખીલેલા કળીઓથી શોભતા હતા, અને તેમને જોઈને પ્રેમમાં તણાયેલા લોકોના મનમાં વ્યથા જગાતી હતી.
ચૂતાઃ ફલાદિભિર્નમ્રા મંજરીકોટિસંયુતાઃ । નાગાઃ પુન્નાગવૃક્ષાશ્ચ શાલાસ્તાલાસ્તમાલકાઃ
ત્યાં કેરીના વૃક્ષો ફળથી નમેલા અને અસંખ્ય મંજરીઓથી શોભતા હતા; સાથે જ નાગ, પુન્નાગ, સાળ, તાળ અને તમાલના વૃક્ષો પણ હતા.
કોકિલાનાં સમારાવા યત્ર ચ શ્રુતિગોચરાઃ । સદા મધુપઝંકાર ગતનિદ્રાઃ સુમલ્લિકાઃ
ત્યાં કોયલની મીઠી ટહુકો કાન સુધી પહોંચતી હતી, અને મધમાખીઓની સતત ગુંજનથી સુમલ્લિકા ફૂલો જાગૃત રહેતા હતા.
દાડિમાનાં સમૂહાશ્ચ કર્ણિકારૈઃ સમન્વિતાઃ । કેતકીકાનકીવન્યવૃક્ષરાજિવિરાજિતાઃ
ત્યાં દાડમના ઝાડોના જૂથો કરણિકાર સાથે હતા અને કેતકીના વન તથા અન્ય વનવૃક્ષો રાજા જેવી શોભા પામતા હતા.
તસ્મિન્વને પ્રમદસંયુતચિત્તવૃત્તિર્ગાયન્કલં મધુરવાગ્વિચિકીર્ષયોચ્ચૈઃ । ઉદ્યત્કુચાભિરભિતો વનિતાભિરાગાચ્છોભાનિધાન વપુરુદ્ગતભીર્વિવેશ
તે વનમાં, મન સ્ત્રીઓની સંગતથી ભરપૂર, તે મીઠા સ્વરે ગાવા લાગ્યો, તેમને આનંદ આપવાની ઈચ્છાથી. ઉન્નત સ્તનવાળી સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલો, સૌંદર્યના ખજાનાં જેવો તે, થોડો સંકોચ સાથે અંદર ગયો.
કાશ્ચિત્તં નૃત્યવિદ્યાભિસ્તોષયંતિ સ્મ શોભનમ્ । કાશ્ચિદ્ગાનકલાભિશ્ચ કાશ્ચિદ્વાક્ચતુરોચિતૈઃ
કેટલિકે નૃત્યકળાથી તેને ખુશ કર્યો, કેટલીક ગાનકળાથી, અને કેટલીક ચતુર અને યોગ્ય વાતોથી તેને પ્રસન્ન કરી.
ભ્રૂસંજ્ઞયા પરાઃ કાશ્ચિત્તોષયામાસુરુન્મદાઃ । પરિરંભણચાતુર્યૈસ્તં હૃષ્ટં વિદધુઃ સ્ત્રિયઃ
બીજીઓ, પ્રેમમાં મસ્ત, ભ્રૂભંગથી તેને ખુશ કરતી હતી; અને કુશળતાપૂર્વકના આલિંગનથી સ્ત્રીઓએ તેને આનંદિત કર્યો.
તાભિઃ પુષ્પોચ્ચયં કૃત્વા ભૂષયામાસ તાઃ સ્ત્રિયઃ । વાણ્યા કોમલયા શંસન્રેમે કામવપુર્ધરઃ
તે સ્ત્રીઓ સાથે ફૂલો તોડી, પછી તેને શણગાર્યો; અને કોમળ વાણીથી તે કામના રૂપધારીની પ્રશંસા કરતી હતી.
એવં પ્રવૃત્તે સમયે રાજરાજસ્ય ધીમતઃ । પ્રાયાત્તદ્વનદેશં સ હયઃ પરમશોભનઃ
એ રીતે રાજા રુક્માંગદ, જે રાજાઓમાં પણ બુદ્ધિશાળી હતા, આનંદમાં વ્યસ્ત હતા ત્યારે એ અતિશય સુંદર ઘોડો એ વન વિસ્તારમાં આવ્યો.
તં સ્વર્ણપત્રરચિતૈકલલાટદેશં । ગંગાસમં ઘુસૃણકુંકુમ પિંજરાંગમ્ । ગત્યાસમં પવનવેગતિરસ્કરિણ્યા । દૃષ્ટ્વા સ્ત્રિયઃ પરમકૌતુકધામદેહમ્
તે ઘોડો, જેના કપાળ પર એક સોનાની પટ્ટી હતી, શરીર ગંગા જેવી તેજસ્વી અને કુંકુમથી રંગાયેલ, ચાલમાં બેઉપમ અને પવન જેટલો ઝડપી, એવો અદ્દભુત દેખાતો હતો—એમ સ્ત્રીઓએ જોયો.