જલે કિં વિનિમગ્નોઽસૌ હૃતો વા કેન માનિના । તન્મે કથયત ક્ષિપ્રં કથં યૂયં વિમોહિતાઃ
'શું એ પાણીમાં ડૂબી ગયો છે કે કોઈ ગર્વીલે તેને લઈ ગયો છે? જલ્દી કહો, તમે બધા કેમ ગૂંચવાઈ ગયા છો?'
શેષ ઉવાચ। ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય રાજ્ઞો રઘુવરસ્ય હિ । કથયામાસુસ્તે સર્વં વીરાઃ શૂરશિરોમણિમ્
શેષજી કહે છે: રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ રાજાના આ વચનો સાંભળીને, બધા વીરોએ વીરશિરોમણિને આખી વાત કહેવા માંડી.
જના ઊચુઃ। સ્વામિન્વયં ન જાનીમો મુહૂર્તમભવજ્જલે । નિમમજ્જ તતો નાયાદ્ધયસ્તવ મનોહરઃ
લોકોએ કહ્યું: સ્વામી, અમને ખબર નથી; અમે માત્ર એક ક્ષણ માટે જલમાં હતા, પછી અમે ડૂબી ગયા, અને તમારો મનમોહક ઘોડો પાછો આવ્યો નહીં.
ત્વમેવ તત્ર ગત્વેમં વાહમાનય વેગતઃ । અસ્માભિસ્તત્ર ગંતવ્યં ત્વયા સાર્દ્ધં મહામતે
તમે જ ત્યાં જઈને ઝડપથી આ ઘોડાને પાછો લાવો; અમારે પણ તમારી સાથે ત્યાં જવું જોઈએ, હે વિવેકી.
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તેષાં સૈનિકાનાં રઘૂદ્વહઃ । ખેદં પ્રાપ જનાન્પશ્યઞ્જલસંતરણોદ્યતાન્
સૈનિકોના આ વચન સાંભળીને રઘુવંશી દુઃખી થયો, કારણ કે તેણે લોકો ને પાણી પાર કરવા તૈયાર થતા જોયા.
ઉવાચ મંત્રિમુખ્યં સ કિં કર્તવ્યમતઃ પરમ્ । કથં વાહસ્ય સંપ્રાપ્તિર્ભવિષ્યતિ વદસ્વ તત્
તેણે મુખ્ય મંત્રીને પૂછ્યું: હવે શું કરવું? ઘોડો કેવી રીતે પાછો મળશે, એ કહો.
કે તત્ર શૂરાઃ સંયોજ્યા જલેઽન્વેષયિતું હયમ્ । કો વા નયિષ્યતે વાહં કેનોપાયેન તદ્વદ
પાણીમાં ઘોડો શોધવા માટે આપણામાંથી કોણ શૂરવીર છે? કોણ ઘોડો પાછો લાવશે અને કઈ રીતે લાવશે? એ કહો.
ઇતિ રાજ્ઞોવચઃ શ્રુત્વા સુમતિર્મંત્રિસત્તમઃ । ઉવાચ સમયે યોગ્યં શત્રુઘ્નં હર્ષયન્નિવ
રાજાના વચન સાંભળી, શ્રેષ્ઠ મંત્રી સુમતિએ યોગ્ય સમયે વાત કરી, જાણે શત્રુઘ્નને આનંદ આપતો હોય.
સ્વામિન્નસ્તિ તવ શ્રીમઞ્છક્તિરદ્ભુતકર્મણઃ । પાતાલગમને શક્તિર્જલમધ્યાદિહ સ્ફુટમ્
સ્વામી, તમારી પાસે અદ્ભુત શક્તિ છે; તમે અશક્ય કામો કરવા સક્ષમ છો. પાતાળમાં જવું હોય કે પાણીમાં, એ શક્તિ સ્પષ્ટપણે તમારી પાસે છે.
અન્યચ્ચ પુષ્કલસ્યાપિ શક્તિરસ્તિ મહાત્મનઃ । હનૂમતોઽપિ રામસ્ય પાદસેવાપરસ્ય ચ
અને પુષ્કલ પાસે પણ મહાન આત્માવાળી શક્તિ છે; હનુમાન અને રામના ચરણસેવામાં તત્પર એવા હનુમાન પાસે પણ છે.
તસ્માદ્યૂયં ત્રયો ગત્વા હયમાનયત ધ્રુવમ્ । યતો ભવેદ્વાહમેધો રઘુનાથસ્ય ધીમતઃ
એથી તમે ત્રણેય જાઓ અને ચોક્કસપણે ઘોડો પાછો લાવો, કેમ કે બુદ્ધિશાળી રઘુનાથનું યજ્ઞ પૂર્ણ થવું જ જોઈએ.
શેષ ઉવાચ। ઇતિ વાક્યં સમાશ્રુત્ય શત્રુઘ્નઃ પરવીરહા । સ્વયં વિવેશ તોયાંતર્હનુમત્પુષ્કલાન્વિતઃ
શેષે કહ્યું: આ વચન સાંભળી, શત્રુઘ્ન દુશ્મનોનો વિનાશક, હનુમાન અને પુષ્કલ સાથે પોતે જ પાણીમાં પ્રવેશ્યો.
યાવજ્જલં વિવેશાસૌ તાવત્પુરમદૃશ્યત । અનેકોદ્યાનશોભાઢ્યમમેયં પુટભેદનમ્
જેમજ તે પાણીમાં પ્રવેશ્યા, એમજ તેની સામે અનેક ઉદ્યાનો અને અનગણિત સુંદર મહેલોવાળી એક અદભુત નગરી દેખાઈ.
તત્ર માણિક્યરચિતે સ્તંભે સ્વર્ણમયે હયમ્ । બદ્ધં દદર્શ રામસ્ય સ્વર્ણપત્રસુશોભિતમ્
ત્યાં, મણિથી શોભતા સોનાના થંભ પર, રામનો ઘોડો સોનાની ચમકતી પટ્ટીઓથી બંધાયેલો દેખાયો.
સ્ત્રિયસ્તત્ર મનોહારિ રૂપધારિણ્ય ઉત્તમાઃ । સેવંતે સુંદરીમેકાં પર્યંકે સુખમાસ્થિતામ્
ત્યાં મનોહર રૂપવાળી સુંદર સ્ત્રીઓ એક સુંદર સ્ત્રીની સેવા કરતી હતી, જે આરામથી પથારી પર બેઠી હતી.
તાન્દૃષ્ટ્વા તાઃ સ્ત્રિયઃ સર્વાઃ પ્રાવોચન્સ્વામિનીં પ્રતિ । એતેઽલ્પવર્ષ્મવયસો માંસપુષ્ટકલેવરાઃ
તેમને જોઈને, બધી સ્ત્રીઓએ પોતાની સ્વામિનીને કહ્યું: આ પુરુષો યુવાન છે, ઊંચાઈમાં નાના, પણ શરીરે તંદુરસ્ત છે.
ભવિષ્યંતિ તવ શ્રેષ્ઠમાહારસ્ય ફલં મહત્ । એતેષાં શોણિતં સ્વાદુ પુરુષાણાં ગતાયુષામ્
આ લોકો તારો શ્રેષ્ઠ અને સૌથી લાભદાયી ભોજન બનશે; જીવ પૂરા થયેલા આ પુરુષોનું લોહી મીઠું છે.
એતદ્વચઃ સમાકર્ણ્ય સેવકીનાં વરાંગના । જહાસ કિંચિદ્વદનં નર્તયંતી ભ્રુવાનઘા
સેવિકાઓના આ વચન સાંભળીને, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીએ થોડું હસીને, ભ્રૂકુટિ નચાવી, મોઢું હલાવ્યું.
તાવત્ત્રયસ્તે સંપ્રાપ્તાઃ સન્નાહશ્રી વિશોભિતાઃ । શિરસ્ત્રાણાનિ દધતઃ શૌર્યવીર્યસમન્વિતાઃ
એ સમયે, તે ત્રણેય શસ્ત્ર અને કવચથી શોભાયમાન, શિરસ્ત્રાણ પહેરી, શૌર્ય અને પરાક્રમથી ભરપૂર ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
તા દૃષ્ટ્વા મહિલાસ્તત્ર સૌંદર્યશ્રીસમન્વિતાઃ । પ્રોચુસ્તે વિસ્મયં વિપ્ર કિમિદં દૃશ્યતે મહત્
ત્યાંની સુંદરતા અને સૌમ્યતાથી ભરેલી સ્ત્રીઓએ તેમને જોઈને આશ્ચર્યથી કહ્યું: 'બ્રાહ્મણ, આ કેટલું મોટું દ્રશ્ય છે!'
નમશ્ચક્રુર્મહાત્માનઃ સર્વે દેવવરાંગનાઃ । કિરીટમણિવિદ્યોતદ્યોતિતાંઘ્રિયુગાસ્તતઃ
બધી મહાન આત્માવાળી દેવીઓએ નમન કર્યું, જેમના પગના જોડી પર મુગટના મણિની કિરણો ચમકી રહી હતી.
સા તાન્પપ્રચ્છ પુરુષાન્સર્વશ્રેષ્ઠા તુ ભામિની । કે યૂયમત્ર સંપ્રાપ્તાઃ કથં ચાપધરા નરાઃ
એ તેજસ્વી સ્ત્રીએ બધા શ્રેષ્ઠ પુરુષોને પૂછ્યું: 'તમારે કોણ છો? અહીં કેમ આવ્યા છો? અને ધનુષ ધારણ કરીને કેમ ઊભા છો?'
મત્સ્થલં સર્વદેવાનામગમ્યં મોહનં મહત્ । અત્ર પ્રાપ્તસ્ય તુ ક્વાપિ નિવૃત્તિર્ન ભવત્યુત
આ મારું સ્થાન બધાં દેવતાઓ માટે અપ્રાપ્ય અને મોહક છે; અહીં જે આવે છે, એ પછી પાછો જઈ શકતો નથી.
અશ્વોઽયં કસ્ય રાજ્ઞો વૈ કથં ચામરવીજિતઃ । સ્વર્ણપત્રેણ શોભાઢ્યઃ કથયંતુ મમાગ્રતઃ
આ ઘોડો કયા રાજાનો છે? અને તેને ચામરાથી કેમ પંખાવાયું છે? સુવર્ણ પટ્ટાથી શોભાયમાન છે—મારે અહીં સમજાવો.
શેષ ઉવાચ। ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા મોહનાચારસંયુતમ્ । હનૂમાંસ્તાં પ્રત્યુવાચ ગતભીઃ પ્રહસન્નિવ
શેષે કહ્યું: એના મોહક વર્તનવાળા વચન સાંભળી, હનુમાને નિર્ભય થઈને, સ્મિત સાથે તેને જવાબ આપ્યો.
વયં વૈ કિંકરા રાજ્ઞસ્ત્રૈલોક્યસ્ય શિખામણેઃ । ત્રિલોકીયં પ્રણમતે સર્વદેવશિરોમણિમ્
અમે ત્રણેય લોકના રાજાના દાસ છીએ, જે ત્રણેય લોકના શિરમણિ છે; બધા દેવતાઓ પણ તેમને નમન કરે છે.
રામભદ્રસ્ય જાનીહિ હયમેધપ્રવર્તિતુઃ । પ્રમુંચ વાહમસ્માકં કથં બદ્ધો વરાઙ્ગને
આ રામભદ્રનો ઘોડો છે, જે અશ્વમેધ યજ્ઞ માટે છોડવામાં આવ્યો છે; હે સુશોભિત સ્ત્રી, અમારો ઘોડો છોડી દો, કેમ બાંધી રાખ્યો છે?
વયં સર્વાસ્ત્રકુશલાઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદાઃ । નયિષ્યામો બલાદ્વાહં હત્વા તત્પ્રતિરોધકાન્
અમે બધા શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોમાં પારંગત છીએ; જો કોઈ અવરોધ કરશે તો તેને હરાવીને, અમારો ઘોડો બળપૂર્વક લઈ જઈશું.
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય પ્લવઙ્ગસ્ય વરાઙ્ગના । વિવરસ્થા પ્રત્યુવાચ હસંતી વાક્યકોવિદા
મંકીનું વચન સાંભળી, એ સુંદર સ્ત્રી દ્વાર પાસે ઊભી રહી, હસતી હસતી, વાક્પટુતાથી જવાબ આપ્યો.
મયાનીતમિમં વાહં ન કોમોચયિતું ક્ષમઃ । વર્ષાયુતેન નિશિતૈર્બાણકોટિભિરુચ્છિખૈઃ
હું આ ઘોડો લાવી છું, પણ તેને છોડવાની મારી શક્તિ નથી; દસ હજાર વર્ષ સુધી તીક્ષ્ણ બાણોની ટોચે રાખ્યો છે.