ત્વન્નામગર્જનં શ્રુત્વા મહાપાતકકુંજરાઃ । પલાયંતે મહારાજ કુત્રચિત્સ્થાનલિપ્સયા
મહારાજ, જ્યારે તમારું નામ ગર્જના સમાન સંભળાય છે ત્યારે મોટા પાપોના હાથીઓ ડરીને ક્યાંક છુપાવાનું સ્થાન શોધવા ભાગી જાય છે.
તસ્માત્તવ કથં હત્યા મહાપુણ્યદદર્શન । રામ ત્વત્સુકથાં શ્રુત્વા પૂતઃ સદ્યો ભવિષ્યતિ
એટલે, જેને મહાપુણ્યનું દર્શન થાય છે તેને પાપ કેવી રીતે લાગી શકે? રામ, તમારી સુમધુર કથા સાંભળતાં જ માણસ તરત પવિત્ર થઈ જાય છે.
મયા પૂર્વં કૃતયુગે ગંગાયાસ્તીરવાસિનામ્ । ઋષીણાં મુખતો વાક્યં શ્રુતમેતત્પુરાવિદામ્
મારે તો પ્રાચીન કાળે, કૃતયુગમાં, ગંગાના કાંઠે વસતા ઋષિઓના મોઢેથી આ વચન સાંભળ્યા હતા.
તાવત્પાપભિયઃ પુંસાં કાતરાણાં સુપાપિનામ્ । યાવન્ન વદતે વાચા રામનામમનોહરમ્
જ્યાં સુધી કોઈ માણસ, જે પાપથી ડરે છે અને ઘણો પાપી છે, રામનું મોહક નામ બોલતો નથી, ત્યાં સુધી પાપો ટકી રહે છે.
તસ્માદ્ધન્યોઽહમધુના મમ સંસૃતિનાશનમ્ । સાંપ્રતં સુલભં રામચંદ્ર ત્વદ્દર્શનાદભૂત્
એટલે, હવે હું ધન્ય થયો છું, કેમ કે રામચંદ્રજી, તમારું દર્શન થકી મારા જન્મમરણનો બંધન સરળતાથી તૂટી ગયો છે.
ઇત્યુક્તવંતં સ મુનિં પૂજયામાસ તત્ર વૈ । સર્વે મુનિજનાઃ સાધુ સાધુ વાક્યમિતિ બ્રુવન્
આ રીતે જ્યારે એ મુનિએ કહ્યું, ત્યારે ત્યાંના બધા મુનિજનોએ 'સાદુ, સાદુ' કહીને તેમની બહુ માન આપ્યો.
શેષ ઉવાચ। અત્યાશ્ચર્યમભૂત્તત્ર તન્મે નિગદતઃ શૃણુ । વાત્સ્યાયનમુનિશ્રેષ્ઠ રામભક્તિપરાયણ
શેષજી બોલ્યા: ત્યાં એક અતિ આશ્ચર્યજનક ઘટના બની હતી, એ હું કહું છું, વાત્સ્યાયન મુનિશ્રેષ્ઠ, તમે સાંભળો, જે રામભક્તિમાં તલીન છો.
રામં દૃષ્ટ્વા મહારાજં યાદૃશં ધ્યાનગોચરમ્ । અત્યંતં હર્ષમાપન્નો જગાદ સ મુનીશ્વરાન્
જ્યારે એ મુનિએ ધ્યાનમાં જેવા રામરાજા હતા એવા દર્શન કર્યા, ત્યારે તેઓ અત્યંત આનંદથી ભરાઈ ગયા અને બીજા મુનિશ્રેષ્ઠોને કહ્યું.
મુનીશ્વરાઃ સંશૃણુત મદ્વાક્યં સુમનોહરમ્ । માદૃશઃ કો ન ભૂલોકે ભવિષ્યતિ સુભાગ્યવાન્
મુનિશ્રેષ્ઠો, મારા મોહક વચન સાંભળો: આ ભૂલોકમાં મારા જેટલું ભાગ્યશાળી બીજું કોઈ હશે જ નહીં.
નાસ્તિ મત્સદૃશઃ કોપિ ન જાતો ન ભવિષ્યતિ । યદ્રામભદ્રો માં નત્વા સ્વાગતં પરિપૃષ્ટવાન્
મારા જેવો કોઈ થયો નથી, અને થશે પણ નહીં, કેમ કે રામભદ્રજીએ પોતે મને નમન કર્યું અને મારી ખેરખબર પુછાવી.
યત્પાદપંકજરજઃ શ્રુતિમૃગ્યં સદૈવ હિ । સોઽદ્ય મત્પાદયોઃ પાથઃ પીત્વા પૂતમમન્યત
જેઓના ચરણકમળની ધૂળ વેદો પણ હંમેશા શોધે છે, એ રામે આજે મારા ચરણનું જળ પીધું અને પોતાને પવિત્ર માની લીધા.
એવં પ્રવદતસ્તસ્ય બ્રહ્મસ્ફોટોઽભવત્તદા । નિર્ગતં તદ્ભવં તેજો વિવેશ રઘુનાયકે
જ્યારે એ મુનિ આ રીતે બોલી રહ્યા હતા, ત્યારે અચાનક બ્રહ્મતેજ પ્રકાશિત થયું અને એ તેજ રઘુનાયકમાં પ્રવેશી ગયું.
પશ્યતાં સર્વલોકાનાં સરયૂતીરમંડપે । સાયુજ્યમુક્તિં સંપ્રાપ દુર્લ્લભાં યોગિભિર્જનૈઃ
સારીયૂના કાંઠે મંડપમાં, બધાં લોકોએ જોઈને, એ મુનિએ યોગીઓ માટે પણ દુર્લભ એવી સાયુજ્યમુક્તિ પામી.
દિવિ તૂર્યનિનાદોઽભૂદ્વીણાનાદોઽભવત્તદા । પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાતાગ્રે પશ્યતાં ચિત્રમદ્ભુતમ્
એ સમયે આકાશમાં દેવવાદ્યો અને વીણાના મીઠા અવાજ સંભળાયા અને સામે અદભુત ફૂલવર્ષા થઈ, જે જોઈને સૌ આશ્ચર્યચકિત થયા.
મુનયોઽપ્યેતદીક્ષિત્વા પ્રશંસંતો મુનીશ્વરમ્ । કૃતાર્થોયં મુનિશ્રેષ્ઠો યદ્રામવપુષીક્ષિતઃ
મુનિઓએ આ દૃશ્ય જોઈને મુનિશ્રેષ્ઠની ખૂબ પ્રશંસા કરી અને કહ્યું: 'આ મહાન મુનિએ જીવનનું સાર્થકતા મેળવી લીધી, કારણ કે તેણે રામજીનું રૂપ નિહાળ્યું છે.'
સૂત ઉવાચ। એતદાખ્યાનકં શ્રુત્વા વાત્સ્યાયન ઉદારધીઃ । પરમં હર્ષમાપેદે જગાદ ચ ફણીશ્વરમ્
સૂતજી કહે છે: આ કથા સાંભળીને, ઉદારમન વાત્સ્યાયનને અત્યંત આનંદ થયો અને તેણે ફણીઓના સ્વામી સાથે વાત કરી.
વાત્સ્યાયન ઉવાચ। કથાં સંશૃણ્વતે મહ્યં તૃપ્તિર્નાસ્તિ ફણીશ્વર । રઘુનાથસ્ય ભક્તાર્તિહારિકીર્તિકરસ્ય વૈ
વાત્સ્યાયન કહે છે: ફણીનાથ, રઘુનાથજીની ભક્તોના દુઃખ દૂર કરતી કથા સાંભળતાં મને સંતોષ જ નથી થતો.
ધન્ય આરણ્યકો નામ મુનિર્વેદધરઃ પરઃ । રઘુનાથં સમાલોક્ય દેહં તત્યાજ નશ્વરમ્
આરણ્યક નામના ધન્ય ઋષિ, જે મહાન વેદજ્ઞ હતા, તેમણે રઘુનાથજીનું દર્શન કરીને આ નાશવાન દેહ ત્યાગી દીધો.
તતો રાજ્ઞો હયઃ કુત્ર ગતઃ કેન નિયંત્રિતઃ । કથં તત્ર રમાનાથ કીર્તિર્જાતા ફણીશ્વર
પછી રાજાનું ઘોડું ક્યાં ગયું અને તેને કોણે રોક્યું? રમાનાથજીની પ્રસિદ્ધિ ત્યાં કેવી રીતે પ્રસરી, ફણીનાથ?
સર્વં કથય મે તથ્યં સર્વજ્ઞોઽસ્તિ યતો ભવાન્ । ધરાધરવપુર્ધારી સાક્ષાત્તસ્ય સ્વરૂપધૃક્
તમારે બધું સાચું કહો, કેમ કે તમે સર્વજ્ઞ છો; તમે પર્વતરૂપ ધારણ કરો છો અને તેની સાચી સ્વરૂપે રહો છો.
વ્યાસ ઉવાચ। ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના । ઉવાચ રામચારિત્રં તત્તદ્ગુણકથોદયમ્
વ્યાસજી કહે છે: આવી વાતો સાંભળીને, અંતરમાં આનંદિત થઈને તેણે રામચંદ્રજીના અનેક ગુણકથાઓ વર્ણવી.
શેષ ઉવાચ। સાધુ પૃચ્છસિ વિપ્રર્ષે રઘુનાથગુણાન્મુહુઃ । શ્રુતા ન શ્રુતવત્કૃત્વા તેષુ લોલુપતાં દધત્
શેષજી કહે છે: વિપ્રમુનિ, તમે વારંવાર રઘુનાથજીના ગુણો વિશે પૂછો છો; સાંભળ્યા છતાં પણ તમે જાણે સાંભળ્યા નથી એમ ઉત્સુકતા દર્શાવો છો.
તતો નિરગમદ્વાહઃ સૈનિકૈર્બહુભિવૃતઃ । રેવાતીરે મનોજ્ઞે તુ મુનિવૃંદનિષેવિતે
પછી તે ઘોડો અનેક સૈનિકોથી ઘેરાઈને, સુંદર રેવા નદીના કાંઠે ગયો, જ્યાં ઋષિમુનિઓ વસે છે.
સેનાચરાસ્તતઃ સર્વે યત્ર વાહસ્તતસ્તતઃ । પ્રસર્પંતિ નિરીક્ષંતસ્તન્માર્ગં રણકોવિદાઃ
પછી તમામ સેના-ચરોએ, ઘોડો જ્યાં ગયો ત્યાં ગયા અને તેની દિશા જોતા, યુદ્ધકૌશલ્યમાં નિપુણતા બતાવી.
વાજી ગતોઽથ રેવાયા હ્રદેઽગાધજલાન્વિતે । ભાલે સ્વર્ણભવં પત્રં ધારયન્પૂજિતાંગકઃ
પછી તે ઘોડો રેવા નદીના ઊંડા પાણીમાં ગયો, તેના કપાળ પર સોનાની થાળી હતી અને તે શ્રૃંગારિત અને પૂજિત હતો.
તતો જલે મમજ્જાસૌ રામચંદ્ર હયો વરઃ । તદા સર્વે મહાશૂરાસ્તત્ર વિસ્મયમાગતાઃ
પછી રામચંદ્રજીનો એ શ્રેષ્ઠ ઘોડો પાણીમાં ડૂબી ગયો; ત્યારે ત્યાંના બધા મહાન વીરોએ આ દૃશ્ય જોઈ આશ્ચર્ય અનુભવ્યું.
તૈઃ પરસ્પરમેવોચે કથં હયસમાગમઃ । કોઽત્ર ગંતા જલે વાહમાનેતું તં મહોદયમ્
તેઓ પરસ્પર વાત કરવા લાગ્યા: 'આ ઘોડો કેવી રીતે પાછો લાવવો? કોણ પાણીમાં જઈને આ મહાન ઘોડાને લાવશે?'
ઇતિ યાવત્સમુદ્વિગ્ના મંત્રયંતે પરસ્પરમ્ । તાવદ્વીરશતૈઃ સાર્ધમાજગામ રઘોઃ પતિઃ
જ્યારે તેઓ ચિંતિત થઈને પરસ્પર વિચાર કરતા હતા, ત્યારે રઘુવંશના રાજા અનેક વીરોએ ઘેરાઈને ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
તાન્સર્વાન્વિમનસ્કાન્સ દૃષ્ટ્વા શત્રુઘ્નસંજ્ઞિતઃ । પપ્રચ્છ મેઘગંભીરવાચા વીરશિરોમણિઃ
બધાને નિરાશ જોઈને, શત્રુઘ્ન નામે વીરશિરોમણિએ મેઘ જેવી ગાંભીર્યવાળી વાણીમાં તેમને પૂછ્યું.
કિં સ્થિતં નિખિલૈરદ્ય યુષ્માભિઃ સંઘશો જલે । કુત્રાશ્વો રઘુનાથસ્ય સ્વર્ણપત્રેણ શોભિતઃ
'તમે બધા આજે પાણીમાં એકઠા કેમ ઊભા છો? રઘુનાથજીનું સોનાની થાળીથી શોભિત ઘોડું ક્યાં છે?'