સ્વામિન્હનૂમાન્વિપ્રર્ષે સેવકોઽહં પુરઃસ્થિતઃ । જાનીહિ રામદાસસ્ય રેણુકલ્પં મુનીશ્વર
હે મહાન ઋષિ, હું હનુમાન છું, તમારો સેવક, તમારી સામે ઊભો છું. રામના ચરણોની ધૂળી જેવો હું છું, એ જાણો.
ઇત્યુક્તવતિ તસ્મિન્વૈ મુનિઃ પરમહર્ષિતઃ । આલિલિંગ હનૂમંતં રામભક્ત્યા સુશોભિતમ્
હનુમાને આવું કહ્યું ત્યારે ઋષિ ખૂબ જ આનંદિત થયા અને રામભક્તિથી તેજસ્વી બનેલા હનુમાનને હૃદયથી ભેળા પાડ્યા.
ઉભૌ પ્રેમવિનિર્ભિન્નાવુભાવપિ સુધાપ્લુતૌ । સ્થગિતૌ ચિત્રલિખિતાવિવ તત્ર બભૂવતુઃ
બન્ને પ્રેમથી ભીંજાઈ ગયા, બંને અમૃતમાં ગરકાવ થયેલા જેવા સ્થિર ઊભા રહ્યા, જાણે ચિત્રમાં આંકેલા પાત્રો હોય.
ઉપવિષ્ટૌ કથાસ્તત્ર ચક્રતુઃ સુમનોહરાઃ । રઘુનાથપદાંભોજપ્રીતિનિર્ભરમાનસૌ
બન્ને ત્યાં બેઠા અને રઘુનાથના પદપદ્મમાં પ્રેમથી ભરેલા મનથી મોહક વાતો કરવા લાગ્યા.
હનૂમાંસ્તમુવાચેદં વચો વિવિધશોભનમ્ । આરણ્યકં મુનિવરં રામાંઘ્રિધ્યાનનિર્ભૃતમ્
પછી હનુમાને વનમાં રામના ચરણોમાં ધ્યાનમાં લીન એવા શ્રેષ્ઠ મુનિને વિવિધ સુંદર વચનો કહ્યા.
સ્વામિન્નયં દશરથકુલહીરાંકુરો મહાન્ । રામભ્રાતા મહાશૂરઃ શત્રુઘ્નઃ પ્રણમત્યસૌ
હે સ્વામી, આ છે શત્રુઘ્ન, દશરથકુલનો મહાન વંશજ અને રામનો ભાઈ, મહાવીર, જે તમને વંદન કરે છે.
લવણો યેન નિહતઃ સર્વલોકભયંકરઃ । કૃતાશ્ચ સુખિનઃ સર્વે મુનયઃ સુતપોધનાઃ
જેણે સર્વ લોકને ભય આપતો લવણનો નાશ કર્યો અને જેના કારણે બધા મહાન તપસ્વી મુનિઓ સુખી થયા છે, એ શત્રુઘ્ન છે.
એષ પુષ્કલનામા ત્વાં નમત્યુદ્ભટસેવિતઃ । યેનાધુના મહાવીરા જિતાઃ સમરમંડલે
આ છે પુષ્કલ, જે શ્રદ્ધાથી તમારી સેવા કરે છે; અને હે મહાવીર, જેણે અત્યારે જ યુદ્ધમાં અનેક વીરોને જીત્યા છે.
જાનીહ્યેનં બહુગુણં રામામાત્યં મહાબલમ્ । પ્રાણપ્રિયં રઘુપતેઃ સર્વજ્ઞં ધર્મકોવિદમ્
આ પુષ્કલ છે, અનેક ગુણોથી યુક્ત, રામના મંત્રી, મહાબળવાન, રઘુપતિને પ્રાણપ્રિય, સર્વજ્ઞ અને ધર્મમાં નિષ્ણાત.
સુબાહુરયમત્યુગ્રો વૈરિવંશદવાનલઃ । રામપાદાબ્જરોલંબો નમતિ ત્વાં મહાયશાઃ
આ છે સુબાહુ, અતિ ભયાનક, દુશ્મન વંશ માટે અગ્નિ સમાન; રામના પદપદ્મમાં અડગ રહેતો અને મહાન યશસ્વી, જે તમને વંદન કરે છે.
સુમદોઽપ્યેષ પાર્વત્યા દત્તરામાંઘ્રિસેવયા । પ્રાપ્તોઽધુનાસૌ સંસારવાર્ધિનિસ્તરણં મહત્
આ છે સુમદ, જેને પાર્વતી દ્વારા રામના ચરણોની સેવા પ્રાપ્ત થઈ છે અને જે હવે સંસારના મહાસાગરથી પાર ઉતરી ગયો છે.
સત્યવાનયમશ્વં યઃ પ્રાપ્તમાશ્રુત્ય સેવકાત્ । રાજ્યં નિવેદયામાસ સ ત્વાં પ્રણમતિ ક્ષિતૌ
આ છે સત્યવાન, જેને તેના સેવક પાસેથી ઘોડો મળ્યાની ખબર મળતાં જ પોતાનું રાજ્ય અર્પણ કર્યું હતું; હવે તે જમીન પર તમને વંદન કરે છે.
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય સમાલિંગ્ય સમાદરાત્ । ચકારારણ્યક ઋષિઃ સ્વાગતં ફલકાદિના
આ બધું સાંભળી, વનમાં રહેતા ઋષિએ સૌને સ્નેહપૂર્વક ભેટી અને ફળાદિથી સ્વાગત કર્યું.
તે હૃષ્ટાસ્તત્ર વસતિં ચક્રુર્મુનિવરાશ્રમે । પ્રાતર્નિત્યક્રિયાં કૃત્વા રેવાયાં તે મહોદ્યમાઃ
ત્યાં બધા આનંદથી મુનિની આશ્રમમાં રહેવા લાગ્યા; દરરોજ વહેલી સવારે રેવા નદીમાં નિત્યકર્મો કરીને મહાન ઉદ્યમ કરતા.
નરયાનમથારોપ્ય સેવકૈઃ સહિતં મુનિમ્ । શત્રુઘ્નઃ પ્રાપયામાસાયોધ્યાં રામકૃતાલયામ્
પછી શત્રુઘ્ને મુનિને અને તેમના સેવકોને રથમાં બેસાડી, રામે સ્થાપિત કરેલી અયોધ્યામાં લઈ ગયા.
સ દૂરાન્નગરીં દૃષ્ટ્વા સૂર્યવંશનૃપોષિતામ્ । પદાતિરભવદ્વેગાદ્રઘુનાથદિદૃક્ષયા
દૂરથી સૂર્યવંશના રાજાઓ વસેલી અયોધ્યા જોઈને, રઘુનાથના દર્શન માટે ઉત્સુક થઈ, તે ઝડપથી પગપાળા ચાલવા લાગ્યા.
સંપ્રાપ્ય નગરીં રમ્યામયોધ્યાં જનશોભિતામ્ । મનોરથસહસ્રેણ સંરૂઢો રામદર્શને
સુંદર અને જનથી ભરી અયોધ્યા શહેરમાં પહોંચીને, રામના દર્શન માટે તેમના મનમાં હજારો ઇચ્છાઓ ઉઠી.
દદર્શ તત્ર સરયૂતીરે મંડપશોભિતે । રામં દૂર્વાદલશ્યામં કંજકાંતિવિલોચનમ્
ત્યાં સરયૂના કાંઠે સુંદર મંડપમાં, દુર્વા જેવી શ્યામ અને કમળ જેવી આંખો ધરાવતા રામને તેમણે જોયા.
મૃગશૃંગં કટૌ રમ્યં ધારયંતં શ્રિયાન્વિતમ્ । ઋષિવૃંદૈર્વ્યાસમુખ્યૈર્વૃતં શૂરૈઃ સુસેવિતમ્
તે સુંદર વેશમાં, કમરે હરણનું શૃંગ ધારણ કરેલું, શ્રીથી યુક્ત, વ્યાસમુખ્ય ઋષિગણોથી ઘેરાયેલો અને પરાક્રમી પુરુષો દ્વારા સેવા પામતો હતો.
ભરતેન સુમિત્રાયાસ્તનૂજેન પરીવૃતમ્ । દદતં દીનસંધેભ્યો દાનાનિ પ્રાર્થિતાનિ તમ્
સુમિત્રાના પુત્ર ભરતે તેની આસપાસ રહી, તે દુઃખી અને જરૂરિયાતમંદોને માંગ્યા પ્રમાણે દાન આપતો હતો.
વિલોક્યારણ્યકાખ્યોઽસૌ કૃતાર્થ ઇત્યમન્યત । મલ્લોચને પદ્મદલસમાને રામલોકકે
જ્યારે રામના નગરના લોકો એ અરણ્યક નામના, કમળની પાંખડી જેવી આંખો ધરાવનારને જોયો, ત્યારે એમને લાગ્યું કે, 'આએ પોતાનું જીવન સફળ કર્યું છે.'
અદ્ય મે સર્વશાસ્ત્રસ્ય જ્ઞાતૃત્વં બહુસાર્થકમ્ । યેન શ્રીરામમાજ્ઞાય પ્રાપ્તોઽયોધ્યાપુરીમિમામ્
આજે મારા સર્વ શાસ્ત્રનું જ્ઞાન સાચે અર્થપૂર્ણ બન્યું છે, કેમ કે શ્રીરામના આદેશથી હું આ અયોધ્યા નગરીમાં પહોંચી ગયો છું.
ઇત્યેવમાદિવચનાનિ બહૂનિ હૃષ્ટો । રામાંઘ્રિદર્શનસુહર્ષિત ગાત્રશોભી । પ્રાયાદ્રમેશ્વરસમીપમગમ્યમન્યૈ-। ર્યોગેશ્વરૈરપિ વિચારપરૈઃ સુદૂરમ્
આ રીતે આનંદિત થઈને, તેણે ઘણા સુખદ વચનો કહ્યા, રામના ચરણ દર્શનથી શરીર આનંદથી પ્રફુલ્લિત થયું અને તે રામેશ્વર પાસે ગયો, જ્યાં સુધી ધ્યાનમાં તલિન યોગીઓ પણ પહોંચી શકતા નથી.
ધન્યોઽહમદ્ય રામસ્ય ચરણાવક્ષિગોચરૌ । કરિષ્યામિ વચો રમ્યં વદન્રામમવેક્ષયન્
આજે હું ધન્ય છું, કેમ કે રામના ચરણ અને દૃષ્ટિમાં આવી ગયો છું; હવે રામને નિહાળી, હું મનોહર વચન કહિશ.
રામોઽપિ વાડવશ્રેષ્ઠં જ્વલંતં સ્વેન તેજસા । તપોમૂર્તિધરં વીક્ષ્ય પ્રત્યુત્થાનમથાકરોત્
રામ પણ, પોતાનું તેજ ઝળહળતું અને તપસ્વી સ્વરૂપ ધારણ કરનાર શ્રેષ્ઠ વાડવને જોઈ, તેને આવકારવા ઊભા થયા.
રામચંદ્રસ્તસ્ય પાદૌ સુચિરં નતવાન્મહાન્ । બ્રહ્મણ્યદેવપાવિત્ર્યં કૃતમદ્યતનોર્મમ
મહાન રામચંદ્રે લાંબા સમય સુધી તેના ચરણોમાં નમન કર્યું અને કહ્યું, 'પ્રભુ, આજે આપના પવિત્રતાથી હું પવિત્ર થયો છું.'
ઇતિ વાક્યં વદંસ્તસ્ય પાદયોઃ પતિતઃ પ્રભુઃ । સુરાસુરનમન્મૌલિમણિનીરાજિતાંઘ્રિકઃ
આવું કહીને પ્રભુ તેના ચરણોમાં પડી ગયા, જેમના ચરણો દેવ અને દાનવોના મૌલ્યમણિથી શોભિત છે.
પ્રણતં તં નૃપશ્રેષ્ઠં વાડવેંદ્રો મહાતપાઃ । ગૃહીત્વા ભુજયોર્મધ્યમાલિલિંગ પ્રિયં પ્રભુમ્
મહાન તપસ્વી વાડવના વડાએ, નમન કરેલા શ્રેષ્ઠ રાજાને બંને હાથથી ઝાઝા લગાડ્યા અને પોતાના પ્રિય પ્રભુને હૃદયથી ભેટ્યા.
કૌસલ્યાતનયસ્તં વા ઉચ્ચૈર્મણિમયાસને । સંસ્થાપ્ય ચ પદોર્યુગ્મં જલેનાક્ષાલયત્પ્રભુઃ
કૌશલ્યાના પુત્રએ તેને ઊંચા મણિમય આસન પર બેસાડ્યા અને પ્રભુએ તેના બંને ચરણો પાણીથી ધોઈ દીધા.
પાદાવનેજનોદં તુ મસ્તકેઽધાદ્ધરિઃ સ્વયમ્ । પવિત્રિતોઽદ્ય સગણઃ સકુટુંબ ઇતિ બ્રુવન્
હરિએ પોતે તેના ચરણ ધોવાનો પાણી પોતાના માથા પર મૂક્યું અને કહ્યું, 'આજે હું મારા પરિવાર અને સહયોગીઓ સાથે પવિત્ર થયો છું.'