પુષ્કલ ઉવાચ। વિકત્થનં ન કુર્વંતિ સંગ્રામે સુભટા નરાઃ । પરાક્રમં દર્શયંતિ નિજશસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષણૈઃ
પુષ્કલ બોલ્યા: સાચા વીર પુરુષો યુદ્ધમાં ડંકો પીટતા નથી; તેઓ પોતાના શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોની વરસાતથી પોતાનું પરાક્રમ બતાવે છે.
રાવણો નિહતો યેન સસુહૃત્સ્વજનૈર્વૃતઃ । તસ્ય વાજિનમાહૃત્ય કુત્ર ગંતાસિ દુર્મદ
જેના દ્વારા રાવણ પોતાના મિત્રો અને કુટુંબીઓથી ઘેરાયેલો હોવા છતાં માર્યો ગયો, એનો ઘોડો લાવીને, અહંકારી, હવે તું ક્યાં જઈશ?
પતિષ્યસિ ત્વં શત્રુઘ્નબાણૈઃ કોદંડનિર્ગતૈઃ । ત્વામત્સ્યંતિ શિવા ભૂમૌ પતિતં પ્રાણવર્જિતમ્
તને શત્રુઘ્નના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા બાણોથી તું પડી જશે; ધર્મી લોકો તને જમીન પર પડેલો, પ્રાણ વિહોણો જોઈ લેશે.
મા ગર્જ દુષ્ટ રામસ્ય સેવકે મયિ સંસ્થિતે । ગર્જંતિ સુભટા યુદ્ધે શત્રું જિત્વા મહોદયાત્
દુષ્ટ, હું રામનો સેવક અહીં ઊભો છું ત્યારે તું ગર્જના ન કર; વીર પુરુષો તો યુદ્ધમાં દુશ્મનને જીત્યા પછી જ મહાન ગૌરવથી ગર્જના કરે છે.
શેષ ઉવાચ। એવં બ્રુવંતં તં વીરં પુષ્કલં રણદુર્મદમ્ । જઘાન શક્ત્યા સુભૃશં હૃદિ રાક્ષસસત્તમઃ
શેષ બોલ્યા: જ્યારે એ વીર પુષ્કલ, જે યુદ્ધમાં અહંકારથી ભરેલો હતો, આવું બોલતો હતો, ત્યારે શ્રેષ્ઠ રાક્ષસે શક્તિથી તેને હૃદયમાં જોરથી ઘાયલ કર્યો.
આયાંતીં તાં મહાશક્તિમાયસીં કાંચનાશ્રિતામ્ । ચિચ્છેદ ત્રિભિરત્યુગ્રૈઃ શિતૈર્બાણૈઃ સ પુષ્કલઃ
જ્યારે એ મહાન, માયિક, સોનાથી શોભાયમાન શક્તિ આવી રહી હતી, ત્યારે પુષ્કલે ત્રણ અત્યંત તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને કાપી નાખી.
સા ત્રિધા હ્યપતદ્ભૂમૌ વિશિખૈર્નિષ્પ્રભીકૃતા । પતંતી વિરરાજાસૌ વિષ્ણોઃ શક્તિત્રયીવ કિમ્
એ શક્તિ બાણોથી ત્રણ ભાગે વિભાજિત થઈ જમીન પર પડી ગઈ, અને તેની તેજસ્વિતા ઓછી થઈ ગઈ; પડતી વખતે તે વિષ્ણુની ત્રિવિધ શક્તિ જેવી તેજસ્વી લાગી.
તાં છિન્નાં શક્તિકાં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસઃ પરતાપનઃ । જગ્રાહ શૂલં તરસા ત્રિશિખં લોહનિર્મિતમ્
એ કાપેલી શક્તિ જોઈને, દુશ્મનોને તકલીફ આપનાર રાક્ષસે તરત જ લોખંડથી બનેલું ત્રિશૂલ ઝડપી લીધું.
તીક્ષ્ણાગ્રં જ્વલનપ્રખ્યં રાક્ષસેંદ્રો વ્યમોચયત્ । આયાંતં તિલશશ્ચક્રે બાણૈઃ પુષ્કલસંજ્ઞિતઃ
રાક્ષસરાજાએ તીક્ષ્ણ અગ્રવાળો, અગ્નિ જેવો જ્વલંત ત્રિશૂલ ફેંક્યો; પુષ્કલે એ ત્રિશૂલને બાણોથી ટુકડા-ટુકડા કરી નાખ્યો.
છિત્ત્વા ત્રિશૂલં તરસા રાઘવસ્ય હિ સેવકઃ । પુષ્કલશ્ચાપ આધત્ત બાણાંસ્તીક્ષ્ણાન્મનોજવાન્
રાઘવના સેવક પુષ્કલે જોરથી ત્રિશૂલ કાપી નાખી, પોતાનું ધનુષ્ય સંભાળી, મનપટ્ટુ અને તીક્ષ્ણ એવા બાણ ચડાવ્યા.
તે બાણા હૃદિ તસ્યાશુ લગ્ના રાગં બતાસૃજન્ । વૈષ્ણવસ્ય યથા સ્વાંતે ગુણા વિષ્ણોર્મનોહરાઃ
એ બાણો ઝડપથી એની છાતીમાં ઘૂસી ગયા અને લાલાશ પેદા કરી; જેમ વૈષ્ણવના હૃદયમાં વિષ્ણુના મોહક ગુણો વસે છે.
તદ્બાણવેધદુઃખાર્તો વિદ્યુન્માલી સુદુર્મદઃ । જગ્રાહ મુદ્ગરં ઘોરં પુષ્કલં હંતુમુદ્યતઃ
એ બાણોના ઘાવથી પીડિત, અત્યંત અહંકારી વિદ્યુન્માલી, ભયાનક મુગદરો લઈને પુષ્કલને મારવા દોડ્યો.
મુદ્ગરઃ પ્રહિતસ્તેન વિદ્યુન્માલ્યભિધેન હિ । હૃદિ લગ્નોસૃજચ્છીઘ્રં કશ્મલં તદકારયત્
વિદ્યુન્માલી દ્વારા ફેંકાયેલો મુગદર, પુષ્કલના હૃદયમાં વાગ્યો અને તરત જ દુઃખ આપ્યું, જેથી તે બેભાન થઈ ગયો.
મુદ્ગરપ્રહતો વીરઃ કંપમાનઃ સવેપથુઃ । પપાત સ્યંદનોપસ્થે પુષ્કલઃ શત્રુતાપનઃ
મુગદર વાગતાં, દુશ્મનોને તકલીફ આપનાર વીર પુષ્કલ, કાંપતો અને ધ્રુજતો, પોતાના રથના બેઠકે પડી ગયો.
ઉગ્રદંષ્ટ્રોઽથ તદ્ભ્રાતા લક્ષ્મીનિધિમયોધયત્ । શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્બહુધા મુક્તૈર્વીરપ્રાણહૃતિંકરૈઃ
પછી, ઉગ્રદંષ્ટ્ર નામના તેના ભાઈએ, લક્ષ્મીનિધિ સાથે યુદ્ધ કર્યું, અનેક શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો છોડીને, વીર પુરુષોના પ્રાણ લઈ લીધા.
પુષ્કલસ્તત્ક્ષણાત્પ્રાપ્ય સંજ્ઞાં રાક્ષસમબ્રવીત્ । ધન્યોસિ રાક્ષસશ્રેષ્ઠ મહીયાંસ્તે પરાક્રમઃ
પુષ્કલે એ ક્ષણે જ સંજ્ઞાન મેળવીને રાક્ષસને કહ્યું: 'રાક્ષસમાં શ્રેષ્ઠ, તું ધન્ય છે; તારો પરાક્રમ ખરેખર મહાન છે.'
પશ્યેદાનીં મમાપ્યુચ્ચૈઃ પ્રતિજ્ઞાં શૂરમાનિતામ્ । વિમાનાત્પાતયામ્યદ્ય ભૂમૌ ત્વાં શિતસાયકૈઃ
હવે મારી પ્રતિજ્ઞા, જેને શૂરવીરો પણ માને છે, જોઈ લે; આજે હું તને આકાશમાંના રથમાંથી તીક્ષ્ણ બાણોથી જમીન પર પાડી દઈશ.
ઇત્યુક્ત્વા નિશિતં બાણં સમગૃહ્ણાદ્દુરાસદમ્ । જ્વલંતમગ્નિતેજસ્કં મહૌદાર્યસમન્વિતમ્
આવું કહીને તેણે અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, દમદાર અને દુર્લંઘ્ય એવી એક ભયાનક બાણ હાથમાં લીધો.
સ યાવત્તત્પ્રતીકર્તું વિધત્તે સ્વપરાક્રમમ્ । તાવદ્ધૃદિગતોઽત્યુગ્રસ્તીક્ષ્ણધારઃ સસાયકઃ
તે સામે પોતાનું શૌર્ય બતાવીને જવાબ આપવા જતો હતો, એટલામાં એ અત્યંત તીક્ષ્ણ અને હૃદયને ભેદી બાણ તેના હૃદયમાં ઘૂસી ગયો.
તેન બાણેન વિભ્રાંતો ભ્રમચ્ચિત્તઃ સ રાક્ષસઃ । પપાત કામગોપસ્થાદ્ભૂમૌ વિગતચેતનઃ
એ બાણ વાગતાં રાક્ષસ ગભરાઈ ગયો, મન ભટકી ગયું અને ઇચ્છાની બેઠકે બેઠો બેઠો અચેત થઈ જમીન પર પડી ગયો.
ઉગ્રદંષ્ટ્રેણ વૈ દૃષ્ટઃ પતમાનો નિજાગ્રજઃ । ગૃહીત્વા તં વિમાનાંતર્નિનાય રિપુશંકિતઃ
જ્યારે પોતાના મોટાભાઈને ભયાનક દાંતવાળા એ રાક્ષસ પડતો જોયો, ત્યારે શંકા સાથે તેણે ભાઈને પકડીને રથની અંદર લઈ ગયો.
પ્રાહ ચારિં મહારોષાત્પુષ્કલં બલિનાં વરમ્ । મદ્ભ્રાતરં પાતયિત્વા કુત્ર યાસ્યસિ દુર્મતે
પછી એ ક્રોધથી ભરાઈને, બલવાન પુષ્કલને કહ્યું: 'મારા ભાઈને પાડી દીધા પછી, દુષ્ટબુદ્ધિ, હવે તું ક્યાં જઈશ?'
માં વૈ યુધિ વિનિર્જિત્ય ગંતાસિ જયમુત્તમમ્ । સ્થિતે મયિ તવ સ્વાંતે જયાશા વિનિવર્ત્ય તામ્
'મને યુદ્ધમાં હરાવીને જ તું સાચી જીત મેળવી શકીશ; હું સામે ઊભો છું ત્યાં સુધી જીતવાની આશા છોડી દે.'
એવં બ્રુવંતં તરસા જઘાન દશભિઃ શરૈઃ । હૃદયે તસ્ય દુષ્ટસ્ય રોષપૂરિતલોચનઃ
એવું બોલતો હતો, ત્યારે ક્રોધથી આંખો લાલ કરીને તેણે દસ બાણો ઝડપથી એ દુષ્ટના હૃદયમાં ઘૂસી દીધા.
સ તાડિતો દશશરૈઃ પુષ્કલેન મહાત્મના । ચુક્રોધ હૃદિ દુર્બુદ્ધિસ્તં હંતુમુપચક્રમે
મહાન આત્માવાળા પુષ્કલના દસ બાણ વાગતાં એ દુષ્ટ મનવાળો રાક્ષસ હૃદયથી ખૂબ ગુસ્સે થયો અને તેને મારવા તયાર થયો.
દંતાન્નિષ્પિષ્ય સક્રોધો મુષ્ટિમુદ્યમ્ય ચાહનત્ । વ્યનદદ્વજ્રનિર્ઘાતપાતશંકાં સૃજન્હૃદિ
તે ગુસ્સામાં દાંત ભીંસી, મુઠી ઊંચકી અને એવો ઘા માર્યો કે, જાણે વજ્રના પડઘા જેવી ધ્વનિ હૃદયમાં સંભળાઈ.
મુષ્ટિનાભિહતો વીરઃ પુષ્કલઃ પરમાસ્ત્રવિત્ । નાકંપત વિનિષ્પેષં વાંછંસ્તસ્ય દુરાત્મનઃ
મુઠીનો ઘા પડ્યો છતાં, મહાવીર અને મહાસસ્ત્રજ્ઞ પુષ્કલ ذرાય ન ડગ્યો; એ દુષ્ટને ચકનાચૂર કરવાની ઈચ્છા રાખતો રહ્યો.
વત્સદંતાન્મહાતીક્ષ્ણાન્મુમોચ હૃદિ સાયકાન્ । તૈર્બાણૈર્વ્યથિતો દૈત્યસ્ત્રિશૂલં તુ સમાદદે
પછી તેણે વાછરડાના દાંત જેવી તીક્ષ્ણ બાણો તેના હૃદયમાં છોડ્યા; એ બાણોથી પીડાઈને દૈત્યએ ત્રિશૂલ ઉઠાવ્યો.
જાજ્વલ્યમાનં ત્રિશિખં જ્વાલામાલાતિભીષણમ્ । લગ્નં હૃદિ મહાવીર પુષ્કલસ્ય તુ દારુણમ્
તે ત્રિશૂલ અગ્નિ જેવી જ્વાળાઓથી ધધકતું, ત્રણ મુખવાળું અને ભયાનક હતું; એ ભયાનક ત્રિશૂલ મહાવીર પુષ્કલના હૃદયમાં ઘૂસી ગયું.
મૂર્ચ્છિતસ્તેન શૂલેન નિહતો ધન્વિસત્તમઃ । કશ્મલં પરમં પ્રાપ્તઃ પપાત સ્યંદનોપરિ
એ ત્રિશૂલ વાગતાં શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર અચેત થઈ ગયો, ભારે દુઃખમાં આવીને પોતાના રથ પર પડી ગયો.