યઃ શૂદ્રઃ કપિલાં ગાં વૈ પયોબુદ્ધ્યાનુપાલયેત્ । તસ્ય પાપં મમૈવાસ્તુ ચેત્કુર્યામનૃતં વચઃ
જો કોઈ શૂદ્ર ગાયને ફક્ત દૂધ માટે જાળવે, તો એના પાપ મારા પર આવે જો હું ક્યારેય ખોટું બોલું.
બ્રાહ્મણીં ગચ્છતે મોહાચ્છૂદ્રઃ કામવિમોહિતઃ । તસ્ય પાપં મમૈવાસ્તુ ચેત્કુર્યામનૃતં વચઃ
જો કોઈ શૂદ્ર કામના કારણે બ્રાહ્મણ સ્ત્રી પાસે જાય, તો એના પાપ પણ મારા પર આવે જો હું ક્યારેય ખોટું બોલું.
યદ્ઘ્રાણાન્નરકં ગચ્છેત્સ્પર્શનાચ્ચાપિ રૌરવમ્ । તાં પિબેન્મદિરાં યો વા જિહ્વાસ્વાદેન લોલુપઃ
જે માણસ જીભના સ્વાદ માટે એવી દારૂ પીવે કે જેના સુગંધથી નરક મળે અને સ્પર્શથી રૌરવમાં જવું પડે,
તસ્ય યજ્જાયતે પાપં તન્મમૈવાસ્તુ નિશ્ચિતમ્ । ચેન્ન કુર્યાં પ્રતિજ્ઞાતં સત્યં રામકૃપાબલાત્
એના કારણે જે પાપ થાય એ નિશ્ચયે મારા પર આવે જો હું રામની કૃપાથી લીધેલું વચન પૂરુ ન કરું.
એવમુક્તે મહાવીરૈર્યોદ્ધારસ્તરસા યુતાઃ । ચક્રુઃ પ્રતિજ્ઞાં મહતીં સ્વપરાક્રમશાલિનીમ્
આ રીતે બોલ્યા પછી મહાન વીરોએ ઉત્સાહથી પોતાનું પરાક્રમ બતાવતું મોટું વચન લીધું.
શત્રુઘ્નોઽપિ વ્યધાત્તત્ર પ્રતિજ્ઞાં પશ્યતાં નૃણામ્ । સાધુસાધુ પ્રશંસન્વૈ તાન્વીરાન્યુદ્ધકોવિદાન્
ત્યાં શત્રુઘ્ન પણ બધાના સામે વચન લીધું અને યુદ્ધમાં નિપુણ એવા વીરોએ 'શાબાશ, શાબાશ' કહી તેની પ્રશંસા કરી.
કથયામિ પુરો વઃ સ્વાં પ્રતિજ્ઞાં સત્ત્વશોભિતામ્ । તચ્છૃણ્વંતુ મહાભાગા યુદ્ધોત્સાહસમન્વિતાઃ
હું મારા વીરતા ભરેલા વચન તમારા સામે કહું છું, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક અને ભાગ્યશાળી લોકો એ સાંભળે.
ચેત્તસ્ય શિર આહત્ય પાતયામિ ન સાયકૈઃ । વિમાનાચ્ચ કબંધાચ્ચ ભિન્નં છિન્નં ચ ભૂતલે
જો હું તેના માથું કાપીને બાણોથી રથ અને શરીર પરથી જમીન પર ન પાડી શકું,
યત્પાપં કૂટસાક્ષ્યેણ યત્પાપં સ્વર્ણચૌર્યતઃ । યત્પાપં બ્રહ્મનિંદાયાં તન્મમાસ્ત્વદ્ય નિશ્ચયાત્
તો ખોટી સાક્ષી આપવાનું, સોનુ ચોરવાનું અને બ્રાહ્મણની નિંદા કરવાનું જે પાપ થાય છે, એ આજે નિશ્ચયે મારા પર આવે.
ઇતિ શત્રુઘ્નસદ્વાક્યં શ્રુત્વા તે વીરપૂજિતાઃ । ધન્યોસિ રાઘવભ્રાતઃ કસ્ત્વદન્યો પરો ભવેત્
શત્રુઘ્નના સાચા શબ્દો સાંભળી વીરોએ કહ્યું: 'રાઘવના ભાઈ, તું ધન્ય છે; તારા કરતાં બીજું કોણ મહાન હોઈ શકે?'
ત્વયા વૈ નિહતો દૈત્યો દેવદાનવદુઃખદઃ । લવણો નામ લોકેશ મધુપુત્રો મહાબલઃ
હે જગતના સ્વામી, તારા હાથેથી મધુનો પુત્ર, દેવો અને દાનવોને દુઃખ આપનાર મહાબલી લવણાસુર મારો ગયો.
કોયં વૈ રાક્ષસો દુષ્ટઃ ક્વ ચાસ્ય બલમલ્પકમ્ । કરિષ્યસિ ક્ષણાદેવ તસ્ય નાશં મહામતે
આ દુષ્ટ રાક્ષસ કોણ છે અને એની તાકાત કેટલી ઓછી છે! હે બુદ્ધિશાળી, તું એક ક્ષણમાં જ એનો નાશ કરી દેશે.
ઇત્યુક્ત્વા તે મહાવીરાઃ સજ્જીભૂતા રણાંગણે । પ્રતિજ્ઞાં સ્વામૃતાં કર્તું યયુસ્તે રાક્ષસં મુદા
આ રીતે બોલીને મહાન વીરોએ યુદ્ધના મેદાનમાં તૈયાર થઈ આનંદપૂર્વક પોતાનું વચન પૂરુ કરવા રાક્ષસ સામે કૂચ કરી.
શેષ ઉવાચ। રથૈઃ સદશ્વૈઃ શોભાઢ્યૈઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રપૂરિતૈઃ । નાનારત્નસમાયુક્તૈર્યયુસ્તે રાક્ષસાધમમ્
શેષે કહ્યું: સુંદર ઘોડાઓથી સજ્જ, બધા શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોથી ભરેલા અને色色 રત્નોથી શોભિત એવા રથોમાં બેઠા વીરોએ દુષ્ટ રાક્ષસ તરફ કૂચ કરી.
તાન્દૃષ્ટ્વા કામગે યાને સ્થિતઃ પ્રોવાચ રાક્ષસઃ । મેઘગંભીરયા વાચા તર્જયન્નિવ ભૂરિશઃ
તેમને જોઈને, રાક્ષસે પોતાની પસંદના વાહનમાં ઊભા રહી, વાદળ જેવી ગંભીર અવાજે વારંવાર ધમકી આપતાં કહ્યું.
માયાં તુ સુભટા યોદ્ધું ગચ્છંતુ નિજમંદિરમ્ । મા ત્યજંતુ સ્વકાન્પ્રાણાન્ન મોક્ષ્યે વાજિનં વરમ્
મારા માયાથી યુદ્ધ કરવા આવેલા વીરોએ પોતપોતાના ઘરમાં જવું જોઈએ; એમણે પોતાનું જીવન ન ગુમાવવું જોઈએ અને હું પણ મારું ઉત્તમ ઘોડું છોડતો નથી.
વિદ્યુન્માલીતિ વિખ્યાતો રાવણસ્ય સુહૃત્સખા । મત્સખ્યુઃ પ્રેતભૂતસ્ય નિષ્કૃતિં કર્તુમેયિવાન્
હું વિદ્યુન્માલી છું, રાવણનો સારો મિત્ર; મારા મિત્ર જે પ્રેત બની ગયો છે, એની અંત્યક્રિયા કરવા આવ્યો છું.
ક્વાસૌ રામો ય આહત્ય સખાયં રાવણં ગતઃ । તસ્ય ભ્રાતાપિ કુત્રાસ્તે સર્વશૂરશિરોમણિઃ
એ રામ ક્યાં છે, જેણે મારા મિત્રને મારીને રાવણને મોકલી દીધો? અને એના ભાઈ, વીરતામાં સર્વોપરી, એ ક્યાં છે?
તં હત્વા નિષ્કૃતિં તસ્ય પ્રાપ્સ્યે રામસ્ય ચાનુજમ્ । પિબન્રુધિરમુદ્ભૂતં કંઠનાલસ્ય બુદ્બુદૈઃ
એને મારીને, હું એની અને રામના નાના ભાઈની પણ ભરપાઈ મેળવી લઉં છું, અને એની ગળામાંથી ફૂટતાં લોહીને, જેમાં ફેનાં ઉછળે છે, પી જઈશ.
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય યોધાનાં પ્રવરોત્તમઃ । પુષ્કલો નિજગાદૈનં વીર્યશૌર્યસમન્વિતમ્
આવું વચન સાંભળી, યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા પુષ્કલએ, જે બહાદુરી અને શૌર્યથી ભરપૂર હતો, તેને સંબોધન કર્યું.
પુષ્કલ ઉવાચ। વિકત્થનં ન કુર્વંતિ સંગ્રામે સુભટા નરાઃ । પરાક્રમં દર્શયંતિ નિજશસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષણૈઃ
પુષ્કલ બોલ્યા: સાચા વીર પુરુષો યુદ્ધમાં ડંકો પીટતા નથી; તેઓ પોતાના શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોની વરસાતથી પોતાનું પરાક્રમ બતાવે છે.
રાવણો નિહતો યેન સસુહૃત્સ્વજનૈર્વૃતઃ । તસ્ય વાજિનમાહૃત્ય કુત્ર ગંતાસિ દુર્મદ
જેના દ્વારા રાવણ પોતાના મિત્રો અને કુટુંબીઓથી ઘેરાયેલો હોવા છતાં માર્યો ગયો, એનો ઘોડો લાવીને, અહંકારી, હવે તું ક્યાં જઈશ?
પતિષ્યસિ ત્વં શત્રુઘ્નબાણૈઃ કોદંડનિર્ગતૈઃ । ત્વામત્સ્યંતિ શિવા ભૂમૌ પતિતં પ્રાણવર્જિતમ્
તને શત્રુઘ્નના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા બાણોથી તું પડી જશે; ધર્મી લોકો તને જમીન પર પડેલો, પ્રાણ વિહોણો જોઈ લેશે.
મા ગર્જ દુષ્ટ રામસ્ય સેવકે મયિ સંસ્થિતે । ગર્જંતિ સુભટા યુદ્ધે શત્રું જિત્વા મહોદયાત્
દુષ્ટ, હું રામનો સેવક અહીં ઊભો છું ત્યારે તું ગર્જના ન કર; વીર પુરુષો તો યુદ્ધમાં દુશ્મનને જીત્યા પછી જ મહાન ગૌરવથી ગર્જના કરે છે.
શેષ ઉવાચ। એવં બ્રુવંતં તં વીરં પુષ્કલં રણદુર્મદમ્ । જઘાન શક્ત્યા સુભૃશં હૃદિ રાક્ષસસત્તમઃ
શેષ બોલ્યા: જ્યારે એ વીર પુષ્કલ, જે યુદ્ધમાં અહંકારથી ભરેલો હતો, આવું બોલતો હતો, ત્યારે શ્રેષ્ઠ રાક્ષસે શક્તિથી તેને હૃદયમાં જોરથી ઘાયલ કર્યો.
આયાંતીં તાં મહાશક્તિમાયસીં કાંચનાશ્રિતામ્ । ચિચ્છેદ ત્રિભિરત્યુગ્રૈઃ શિતૈર્બાણૈઃ સ પુષ્કલઃ
જ્યારે એ મહાન, માયિક, સોનાથી શોભાયમાન શક્તિ આવી રહી હતી, ત્યારે પુષ્કલે ત્રણ અત્યંત તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને કાપી નાખી.
સા ત્રિધા હ્યપતદ્ભૂમૌ વિશિખૈર્નિષ્પ્રભીકૃતા । પતંતી વિરરાજાસૌ વિષ્ણોઃ શક્તિત્રયીવ કિમ્
એ શક્તિ બાણોથી ત્રણ ભાગે વિભાજિત થઈ જમીન પર પડી ગઈ, અને તેની તેજસ્વિતા ઓછી થઈ ગઈ; પડતી વખતે તે વિષ્ણુની ત્રિવિધ શક્તિ જેવી તેજસ્વી લાગી.
તાં છિન્નાં શક્તિકાં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસઃ પરતાપનઃ । જગ્રાહ શૂલં તરસા ત્રિશિખં લોહનિર્મિતમ્
એ કાપેલી શક્તિ જોઈને, દુશ્મનોને તકલીફ આપનાર રાક્ષસે તરત જ લોખંડથી બનેલું ત્રિશૂલ ઝડપી લીધું.
તીક્ષ્ણાગ્રં જ્વલનપ્રખ્યં રાક્ષસેંદ્રો વ્યમોચયત્ । આયાંતં તિલશશ્ચક્રે બાણૈઃ પુષ્કલસંજ્ઞિતઃ
રાક્ષસરાજાએ તીક્ષ્ણ અગ્રવાળો, અગ્નિ જેવો જ્વલંત ત્રિશૂલ ફેંક્યો; પુષ્કલે એ ત્રિશૂલને બાણોથી ટુકડા-ટુકડા કરી નાખ્યો.
છિત્ત્વા ત્રિશૂલં તરસા રાઘવસ્ય હિ સેવકઃ । પુષ્કલશ્ચાપ આધત્ત બાણાંસ્તીક્ષ્ણાન્મનોજવાન્
રાઘવના સેવક પુષ્કલે જોરથી ત્રિશૂલ કાપી નાખી, પોતાનું ધનુષ્ય સંભાળી, મનપટ્ટુ અને તીક્ષ્ણ એવા બાણ ચડાવ્યા.