દુકૂલવસ્ત્રસહિતાં દિવ્યમાલાનુલેપનામ્ । તાં દૃષ્ટ્વા દેવદેવસ્ય પ્રિયાં સર્વે દિવૌકસઃ
રેશમી વસ્ત્રો પહેરેલી, દિવ્ય માળા અને સુગંધિત લિપનથી સજ્જ; દેવદેવના પ્રિયાને જોઈને, બધા દેવતાઓ—
ઊચુઃ પ્રાંજલયો દેવીં પ્રસન્નં કુરુતે પ્રિયમ્ । ત્રૈલોક્યસ્યાભયં સ્વામી યથા દદ્યાત્તથા કુરુ
હાથ જોડીને દેવીને કહ્યું: 'મહેરબાન બનો અને જે પ્રિય હોય તે કરો; ત્રણેય લોકને નિર્ભયતા આપો, જેમ ભગવાન આપે તેમ તમે પણ કરો.'
રુદ્ર ઉવાચ- ઇત્યુક્તા સહસા દેવી પ્રિયં પ્રાપ્ય જનાર્દનમ્ । પ્રણિપત્ય નમસ્કૃત્ય પ્રસીદેતિ ઉવાચ તમ્
રુદ્રે કહ્યું: એ રીતે કહેતાં, દેવીને અચાનક પોતાના પ્રિય જનાર્દન મળ્યા. તેણે નમન કરીને, પ્રણામ કરીને કહ્યું: 'મારે પર કૃપા કરો.'
તાં દૃષ્ટ્વા મહિષીં સ્વસ્ય પ્રિયાં સર્વ્વેશ્વરો હરિઃ । રક્ષઃશરીરજં ક્રોધં તત્યાજ પ્રીતવત્ક્ષણાત્
પોતાની પ્રિય રાણીને જોઈને, સર્વેશ્વર હરિએ તરત જ રાક્ષસના શરીરમાંથી ઉદ્ભવેલો ક્રોધ છોડી દીધો અને આનંદિત થયા.
અંકમાદાય તાં દેવીં સમાશ્લિષ્ય દયાનિધિઃ । કૃપાસુધાર્દ્રદૃષ્ટ્યા વૈ નિરૈક્ષત સુરાન્હરિઃ
દયાના સાગર હરિએ દેવીને પોતાના ગોદમાં લઈ, પ્રેમથી ભેટી લીધા અને કૃપાની ધારા જેવી દયાળુ નજરે દેવતાઓને જોયા.
તતો જયજયેત્યુચ્ચૈઃ સ્તુવતાં નમતાં તદા । તદ્દયાદૃષ્ટિદૃષ્ટાનાં સાનંદઃ સંભ્રમોઽભવત્
પછી જય જયના ઉંચા ઉદગાર સાથે, જે લોકો સ્તુતિ અને નમન કરતા હતા, જેમની ઉપર ભગવાનની દયાળુ નજર પડી, તેઓ આનંદ અને ઉત્સાહથી ભરાઈ ગયા.
તતો દેવગણાઃ સર્વે હર્ષનિર્ભરમાનસાઃ । ઊચુઃ પ્રાંજલયો દેવં નમસ્કૃત્ય જગત્પતિમ્
પછી બધા દેવગણો આનંદથી ભરેલા મનથી, હાથ જોડીને જગતના સ્વામી ભગવાનને નમન કરીને બોલ્યા.
દેવગણા ઊચુઃ - દ્રષ્ટુમત્યદ્ભુતં તેજો ન શક્તાસ્તે જગત્પતે । અત્યદ્ભુતમિદં રૂપં બહુબાહુપદાંકિતમ્
દેવગણોએ કહ્યું: 'હે જગતપતિ, અમે તમારું આ અદભુત તેજ જોઈ શકતા નથી; અનેક હાથ અને પગથી યુક્ત તમારું આ રૂપ ખૂબ જ આશ્ચર્યજનક છે.'
જગત્ત્રયસમાક્રાંતં તેજસ્તીક્ષ્ણતરં તવ । દ્રષ્ટું સ્થાતું ન શક્તાઃ સ્મઃ સર્વ્વ એવ દિવૌકસઃ
'તમારું તેજ અગ્નિ કરતાં પણ તીખું છે અને ત્રણેય લોકમાં વ્યાપી ગયું છે; અમારામાંથી કોઈ પણ દેવ આ તેજને જોઈ શકતો નથી કે સામે ઊભો રહી શકતો નથી.'
મહાદેવ ઉવાચ-। ઇત્યર્થિતસ્તુ વિબુધૈસ્તેજસ્તદતિભીષણમ્ । ઉપસંહૃત્ય દેવેશો બભૂવ સુખદર્શનઃ
મહાદેવે કહ્યું: દેવતાઓએ વિનંતી કરતાં, દેવોના સ્વામી એ ભયાનક તેજ પાછું ખેંચી લીધું અને સૌમ્ય રૂપે દેખાવા લાગ્યા.
શરત્કોટીંદુસંકાશઃ પુંડરીકનિભેક્ષણઃ । સુધામય સટાપુંજ વિદ્યુત્કોટિનિભઃ શુભઃ
તેઓ કરોડો શરદ પૂર્ણિમાના ચાંદની જેવો તેજસ્વી, કમળ જેવા નેત્રો, અમૃતથી બનેલી જટાઓ અને કરોડો વીજળી જેવી ઝગમગાટ સાથે શુભ દેખાતા હતા.
નાનારત્નમયૈર્દિવ્યૈઃ કેયૂરૈઃ કટકાન્વિતૈઃ । બાહુભિઃ કલ્પવૃક્ષસ્ય શાખૌઘૈરિવ સત્ફલૈઃ
વિવિધ રત્નોથી બનેલા દિવ્ય કંકણ અને કડાંથી શોભિત, તેમના હાથ કલ્પવૃક્ષની ફળોથી ભરેલી ડાળીઓ જેવાં લાગતા હતા.
ચતુર્ભિઃ કોમલૈર્દિવ્યૈરન્વિતઃ પરમેશ્વરઃ । જપાકુસુમસંકાશૈઃ શોભિતઃ કરપંકજૈઃ
પરમેશ્વર ચાર કોમળ દિવ્ય ભુજાઓથી શોભિત હતા, જપાકુસુમ જેવા લાલ કમળ જેવા હાથથી સુંદર લાગતા હતા.
શંખચક્રગૃહીતાભ્યામુદ્બાહુભ્યાં વિરાજિતઃ । વરદાભયહસ્તાભ્યામિતરાભ્યાં નૃકેસરી
શંખ અને ચક્ર ધારણ કરેલા બે ઊંચા હાથથી અને બાકી બે હાથથી આશીર્વાદ અને અભય mudra આપતા, મનુષ્યસિંહ ભગવાન તેજસ્વી લાગતા હતા.
શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કો વનમાલાવિભૂષિતઃ । ઉદ્યદ્દિનકારાભ્યાં ચ કુણ્ડલાભ્યાં વિરાજિતઃ
શ્રીવત્સ અને કૌસ્તુભ રત્નથી છાતી શોભિત, વનમાલાથી સજ્જ, અને ઉગતા સૂર્ય-ચંદ્ર જેવા કુંડળોથી તેજસ્વી લાગતા હતા.
હારકેયૂરકટકૈર્ભૂષણૈઃ સમલંકૃતઃ । સવ્યાંગસ્થ શ્રિયાયુક્તો રાજતે નરકેસરી
હાર, કંકણ અને કડાં જેવા ભવ્ય આભૂષણોથી અલંકૃત, ડાબી બાજુએ શ્રી સાથે જોડાયેલા, નરસિંહ ભગવાન તેજસ્વી લાગતા હતા.
લક્ષ્મીનૃસિંહં તં દૃષ્ટ્વા દેવતાઃ સમહર્ષયઃ । આનન્દાશ્રુજલૈઃ સિક્તા હર્ષનિર્ભરચેતસઃ
લક્ષ્મીનરસિંહને જોઈને દેવતાઓ અત્યંત આનંદિત થયા, તેમના હૃદય આનંદથી ભરાઈ ગયા અને આંખોમાં આનંદના આંસુ આવી ગયા.
આનંદસિંધુમગ્નાસ્તે નમશ્ચક્રુર્નિરંતરમ્ । અર્ચયામાસુરાત્મેશં દિવ્યપુષ્પસમર્પણૈઃ
આનંદના સાગરમાં ગરકાવ થઈ, તેઓ સતત નમન કરતા અને દિવ્ય પુષ્પોથી આત્માના સ્વામીનું પૂજન કરતા.
રત્નકુંભૈઃ સુધાપૂર્ણૈરભિષિચ્ય સનાતનમ્ । વસ્ત્રૈરાભરણૈર્ગંધૈઃ પુષ્પૈર્ધૂપૈર્મ્મનોરમૈઃ
રત્નથી ભરેલા અને અમૃતથી ભરેલા કળશોથી સનાતન ભગવાનને અભિષેક કર્યો, સુંદર વસ્ત્રો, આભૂષણો, સુગંધ, પુષ્પો અને મનમોહક ધૂપથી પૂજન કર્યું.
દિવ્યૈર્નિવેદિતૈર્દીપૈરર્ચ્ચયિત્વા નૃકેસરિમ્ । તુષ્ટુવુઃ સ્તવનૈર્દિવ્યૈર્નમશ્ચક્રુર્મ્મુહુર્મ્મહુઃ
દિવ્ય દીવો અને નૈવેદ્યથી નરસિંહનું પૂજન કરીને, દેવતાઓએ દિવ્ય સ્તુતિઓથી પ્રસંસા કરી અને વારંવાર નમન કર્યું.
તતઃ પ્રસન્નો લક્ષ્મીશસ્તેષામિષ્ટાન્વરાન્દદૌ । તતો દેવગણૈઃ સાર્ધં સર્વ્વેશો ભક્તવત્સલઃ
પછી, લક્ષ્મીના પ્રભુ પ્રસન્ન થયા અને તેમને જે જે વર માંગ્યા હતા તે બધા આપી દીધા. ત્યારબાદ, સર્વેશ્વર, જે પોતાના ભક્તો પર અતિ દયાળુ છે, દેવતાઓના સમૂહ સાથે—
પ્રહ્લાદં સર્વદૈત્યાનાં ચક્રે રાજાનમવ્યયમ્ । આશ્વાસ્ય ભક્તં પ્રહ્લાદમભિષિચ્ય સુરોત્તમૈઃ
—પ્રહલાદને બધા દૈત્યોમાં અવિનાશી રાજા બનાવ્યા. પોતાના ભક્ત પ્રહલાદને આશ્વાસન આપી, શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ સાથે મળીને તેનો અભિષેક કર્યો.
દદૌ તસ્મૈ વરાનિષ્ટાન્ભક્તિં ચાવ્યભિચારિણીમ્ । તતો દેવગણૈઃ સર્વૈઃ સ્તૂયમાનો નૃકેસરી
પ્રભુએ તેને ઈચ્છિત વરદાન અને અડગ ભક્તિ આપી. ત્યારબાદ, બધા દેવતાઓએ જેની પ્રશંસા કરી, તે નરસિંહ—
વિકીર્ણપુષ્પવપુભિસ્તત્રૈવાંતરધીયત । તતઃ સુરગણાઃ સર્વે સ્વંસ્વં સ્થાનં પ્રપેદિરે
—ફૂલોથી છલકાતી કાયામાં ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા. પછી બધા દેવતાઓ પોતપોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.
પુનશ્ચ યજ્ઞભાગાન્સ્વાન્બુભુજુઃ પ્રીતમાનસાઃ । તતો દેવાઃ સગંધર્વા નિરાતંકાભવંસ્તદા
પછી તેઓએ આનંદભર્યા હૃદયથી પોતાના યજ્ઞના ભાગ ફરીથી ભોગવ્યા. ત્યારપછી દેવતાઓ અને ગંધર્વો નિર્ભય બની ગયા.
તસ્મિન્હતે મહાદૈત્યે સર્વ એવ પ્રહર્ષિતાઃ । પ્રહ્લાદસ્તુ તદા ચક્રે રાજ્યં ધર્મેણ વૈષ્ણવઃ
જ્યારે એ મહાદૈત્યનો નાશ થયો, ત્યારે બધા અત્યંત આનંદિત થયા. પ્રહલાદે પછી વૈષ્ણવ ધર્મ પ્રમાણે રાજકિય સંભાળ્યું.
હરેઃ પ્રસાદાલ્લબ્ધં તુ રાજ્યં વૈષ્ણવસત્તમઃ । બહુભિર્યજ્ઞદાનાદ્યૈરર્ચયિત્વા નૃકેસરિમ્
હરિની કૃપાથી શ્રેષ્ઠ વૈષ્ણવે રાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યું. તેણે અનેક યજ્ઞો, દાન અને અન્ય ઉપાયોથી નરસિંહ ભગવાનની પૂજા કરી—
કાલે હરિપદં પ્રાપ યોગિગમ્યં સનાતનમ્ । એતત્પ્રહ્લાદચરિતં યે તુ શૃણ્વંતિ નિત્યશઃ
—અને સમય આવતાં, યોગીઓ માટે પ્રાપ્ત થતું, સનાતન હરિનું પદ પ્રાપ્ત કર્યું. જે લોકો પ્રહલાદની આ કથા રોજ સાંભળે છે—
તે સર્વેપાપનિર્મુક્તા યાસ્યંતિ પરમાં ગતિમ્ । એતત્તે કથિતં દેવિ નૃસિંહં વૈભવં હરેઃ । શેષાં ચ વૈભવાવસ્થાં શૃણુ દેવિ યથાક્રમમ્
—તેઓ બધા પાપથી મુક્ત થઈને પરમ ગતિને પ્રાપ્ત કરે છે. હે દેવી, હું તને નરસિંહ ભગવાનનું વૈભવ કહ્યુ છે; હવે, હે દેવી, બાકી રહેલા તેમના વૈભવની સ્થિતિ ક્રમશઃ સાંભળ.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સહિંતાયામુત્તરખંડે ઉમામહેશ્વરસંવાદે નૃસિંહપ્રાદુર્ભાવોનામાષ્ટત્રિંશદધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે, પદ્મ મહાપુરાણના ઉત્તરખંડમાં ઉમા અને મહેશ્વર સંવાદમાં 'નરસિંહ પ્રાગટ્ય' નામના બે સો અઢત્રીસમા અધ્યાયનો અંત આવે છે, જે પચપન હજાર શ્લોકો ધરાવે છે.