દદૃશે સુભટૈઃ સર્વૈ રથસ્થૈઃ શૌર્યશોભિતૈઃ । વિમાનવરમારૂઢૈ રાક્ષસાગ્ર્યૈઃ સમાવૃતઃ
બધા પરાક્રમી યોદ્ધાઓએ, રથમાં શોભતા, એ દૈત્યને સુંદર વિમાનમાં બેઠેલા શ્રેષ્ઠ રાક્ષસો સાથે ઘેરાયેલા જોયા.
દુમુર્ખા વિકરાલાસ્યા લંબદંષ્ટ્રા ભયાનકાઃ । રાક્ષસાસ્તત્ર દૃશ્યંતે સૈન્યગ્રાસાય ચોદ્યતાઃ
ત્યાં મૂર્ખ, ભયાનક મુખવાળા, લટકતા દાંતવાળા ભયાનક રાક્ષસો દેખાયા, જે સૈન્યને ભક્ષી જવા તત્પર હતા.
તદા તં વેદયામાસુઃ શત્રુઘ્નં નૃવરોત્તમમ્ । હયો નીતો ન જાનીમઃ ખે વિમાનવિલાસિના
પછી તેમણે શ્રેષ્ઠ પુરુષ શત્રુઘ્નને જાણ કર્યુ: 'ઘોડો ક્યાં ગયો એ અમને ખબર નથી, કોઈ વિમાનમાં આનંદ માણનાર લઈ ગયો.'
તમસા વ્યાકુલાન્કૃત્વા વીરાનસ્માન્સમાયયૌ । જગ્રાહ નૃપશાર્દૂલ હયં કુરુ યથોચિતમ્
અંધકારથી અમને ગભરાવીને એ અહીં આવ્યો; 'રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ ઘોડાને પકડીને યોગ્ય રીતે વર્તો.'
શત્રુઘ્નસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા મહારોષસમાવૃતઃ । કોઽસ્ત્યેષ રાક્ષસો યો મે હયં જગ્રાહ વીર્યવાન્
શત્રુઘ્ને એ વાત સાંભળી ભારે ગુસ્સે ભરાઈને કહ્યું: 'આવો શક્તિશાળી રાક્ષસ કોણ છે, જેણે મારું ઘોડું પકડી લીધું?'
વિમાનં તત્પતત્વદ્ય મદ્બાણવ્રજનિર્હતમ્ । પતત્વદ્ય શિરસ્તસ્ય ક્ષુરપ્રૈર્મમ વૈરિણઃ
આજે મારાં તીક્ષ્ણ બાણોથી એ વિમાન જમીન પર પડી જશે; આજે મારા દુશ્મનનું માથું પણ મારા કટાર જેવા બાણોથી કપાઈને પડી જશે.
સજ્જીયંતાં રથાઃ સર્વૈર્મહાશસ્ત્રાસ્ત્રપૂરિતાઃ । યાંતુ તં પ્રતિસંહર્તું યોદ્ધારો વાજિહારિણમ્
બધા રથોને ભારે શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોથી સજ્જ કરો; બધા યોદ્ધાઓએ જઈને ઘોડું પકડી રાખનારને પરાજિત કરવા માટે તૈયાર થવું જોઈએ.
ઇત્યુક્ત્વા રોષતામ્રાક્ષ ઉવાચ નિજમંત્રિણમ્ । નયાનયવિદં શૂરં યુદ્ધકાર્યવિશારદમ્
આ રીતે ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને તેણે પોતાના મંત્રીને સંબોધન કર્યું, જે નીતિમાં નિપુણ, બહાદુર અને યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત હતો.
શત્રુઘ્ન ઉવાચ। મંત્રિન્કથય કે યોજ્યા રાક્ષસસ્ય વધોદ્યતાઃ । મહાશસ્ત્રા મહાશૂરાઃ પરમાસ્ત્રવિદુત્તમાઃ
શત્રુઘ્ને કહ્યું: 'મંત્રીએ, મને કહો કે એ રાક્ષસને મારવા માટે કોને મોકલવા યોગ્ય છે—જે શસ્ત્રોમાં પ્રખર, અત્યંત બહાદુર અને અસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા છે.'
કથયાશુ વિચાર્યૈવં તત્કરોમિ ભવદ્વચઃ । વીરાન્કથય તસ્યૈવં યોગ્યાન્સર્વાસ્ત્રકોવિદાન્
આ વાત તુરંત વિચારીને મને કહો; હું તમારો ઉપદેશ માનીને કામ કરીશ. એ કામ માટે યોગ્ય એવા બધા શસ્ત્રજ્ઞ બહાદુરોનું નામ લો.
એતચ્છ્રુત્વા તુ સચિવઃ પ્રાહ વાક્યં યથોચિતમ્ । વીરાન્રણવરે યોગ્યાન્દર્શયંસ્તરસા નતાન્
આ સાંભળીને મંત્રીએ યોગ્ય રીતે જવાબ આપ્યો અને ઝડપથી યુદ્ધ માટે યોગ્ય એવા બહાદુરો બતાવ્યા, અને નમ્રતાથી ધ્યાને લીધા.
સુમતિરુવાચ। જેતું ગચ્છતુ તદ્રક્ષઃ સમરે વિજયોદ્યતઃ । મહાશસ્ત્રાસ્ત્રસંયુક્તઃ પુષ્કલઃ પરતાપનઃ
સુમતિએ કહ્યું: 'પુષ્કલ, જે શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોમાં નિપુણ છે, એ રાક્ષસને યુદ્ધમાં જીતવા માટે આગળ વધે, દુશ્મનોને દહન કરવા માટે તત્પર રહે.'
તથા લક્ષ્મીનિધિર્યાતુ શસ્ત્રસંઘસમન્વિતઃ । કરોતુ તસ્ય યાનસ્ય ભંગં તીક્ષ્ણૈઃ સ્વસાયકૈઃ
એ જ રીતે, લક્ષ્મીનિધિ પણ અનેક શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈને જાય અને પોતાના તીક્ષ્ણ બાણોથી દુશ્મનના વાહનને તોડી નાખે.
હનૂમાન્ધૃષ્ટકર્માત્ર રાક્ષસૈર્યોધિતું ક્ષમઃ । કરોતુ મુખપુચ્છાભ્યાં તાડનં રક્ષસાં પ્રભો
અહીં હનુમાન છે, જે સાહસિક કાર્યમાં નિપુણ છે અને રાક્ષસો સાથે લડવા સક્ષમ છે; એ પોતાના મુખ અને પૂંછથી રાક્ષસોને મારકુટ કરે, હે પ્રભુ.
વાનરા અપિ યે વીરા રણકર્મવિશારદાઃ । ગચ્છંતુ તેઽખિલા યોદ્ધું તવવાક્યપ્રણોદિતાઃ
યુદ્ધકલા જાણનારા બધા વાનર યોદ્ધાઓ પણ તમારી આજ્ઞાથી પ્રેરિત થઈને યુદ્ધ માટે આગળ વધે.
સુમદશ્ચ સુબાહુશ્ચ પ્રતાપાગ્ર્યશ્ચ સત્તમાઃ । ગચ્છંતુ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈસ્તાન્યોદ્ધું રાક્ષસાધમાન્
સુમદ, સુબાહુ અને શ્રેષ્ઠ પરાક્રમી યોદ્ધાઓ પણ તીક્ષ્ણ બાણોથી સજ્જ થઈને એ દુષ્ટ રાક્ષસો સામે યુદ્ધ કરવા જાય.
ભવાનપિ મહાશસ્ત્રપરિવારો રથે સ્થિતઃ । કરોતુ યુદ્ધે વિજયં રાક્ષસં હંતુમુદ્યતઃ
તમે પણ મહાન શસ્ત્રોથી ઘેરાયેલા અને રથ પર ઊભા રહીને યુદ્ધમાં વિજય મેળવો, રાક્ષસને મારવા માટે તત્પર રહો.
એતન્મમ મતં રાજન્યે યોધાસ્તત્પ્રમર્દનાઃ । તે ગચ્છંતુ રણે શૂરાઃ કિમન્યૈર્બહુભિર્ભટૈઃ
હે રાજા, મારું મત એ છે કે, દુશ્મનનો નાશ કરનાર આવા યોદ્ધાઓ જ યુદ્ધમાં જાય; વધુ ઘણા લડવૈયાઓની જરૂર નથી.
ઇત્યુક્તવતિ વીરાગ્ર્યેઽમાત્યે સુમતિસંજ્ઞિકે । શત્રુઘ્નઃ કથયામાસ વીરાન્સંગ્રામકોવિદાન્
જ્યારે સુમતિ નામના શ્રેષ્ઠ મંત્રીએ આ રીતે કહ્યું, ત્યારે શત્રુઘ્ને યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત એવા યોદ્ધાઓને સંબોધ્યા.
ભો વીરાઃ પુષ્કલાદ્યા યે સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદાઃ । તે વદંતુ પ્રતિજ્ઞાં વૈ મત્પુરો રાક્ષસાર્દને
હે બહાદુરો, પુષ્કલ અને બીજા બધા, જે દરેક શસ્ત્ર અને અસ્ત્રમાં નિપુણ છે, તેઓ મારા સમક્ષ રાક્ષસના વિનાશ માટે પોતાની પ્રતિજ્ઞા જાહેર કરે.
કૃત્વા પ્રતિજ્ઞાં વિપુલાં સ્વપરાક્રમશોભિનીમ્ । ગચ્છંતુ રણમધ્યે હિ ભવંતો બલસંયુતાઃ
પોતાના પરાક્રમથી શોભતા એવા મહાન સંકલ્પ કરીને, બધા યોદ્ધાઓ શક્તિથી ભરપૂર થઈને યુદ્ધના મેદાનમાં જાય.
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નસ્ય મહાબલાઃ । સ્વાં સ્વાં પ્રતિજ્ઞાં મહતીં ચક્રુસ્તે તેજસાન્વિતાઃ
શત્રુઘ્નના વચન સાંભળી, એ મહાબળવાન યોદ્ધાઓ તેજથી ભરાઈને દરેકે પોતાની મહાન પ્રતિજ્ઞા લીધી.
તત્રાદૌ પુષ્કલો વીરઃ શ્રુત્વા વાક્યં મહીપતેઃ । પરમોત્સાહસંપન્નઃ પ્રતિજ્ઞામૂચિવાનિમામ્
ત્યાં શરૂઆતમાં, વીર પુષ્કલએ રાજાના વચન સાંભળી, ઉત્સાહથી ભરપૂર થઈ, આ પ્રતિજ્ઞા ઉચ્ચારી.
પુષ્કલ ઉવાચ। શૃણુષ્વ નૃપશાર્દૂલ મત્પ્રતિજ્ઞાં પરાક્રમાત્ । વિહિતાં સર્વલોકાનાં શૃણ્વતાં પરમાદ્ભુતામ્
પુષ્કલ બોલ્યો: રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, મારા પરાક્રમથી જન્મેલી પ્રતિજ્ઞા સાંભળો, જે સર્વ લોકોએ સાંભળવા જેવી છે અને અદ્ભુત છે.
ચેન્ન કુર્યાં ક્ષુરપ્રાગ્રૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કોદંડનિર્ગતૈઃ । દૈત્યં મૂર્ચ્છાસમાક્રાંતં કીર્ણકેશાકુલાનનમ્
જો હું મારા ધનુષ્યમાંથી નીકળતા તીક્ષ્ણ તીરો વડે, બેહોશ થયેલા, વાળ વિખરાયેલા દૈત્યને ન પાડી શકું—
કન્યા સ્વભોક્તુર્યત્પાપં યત્પાપં દેવનિંદને । તત્પાપં મમ વૈ ભૂયાચ્ચેત્કુર્યાં સ્વવચોઽનૃતમ્
—તો જે પાપ કન્યાએ પતિને દગો આપવાથી, કે દેવતાઓની નિંદા કરવાથી થાય છે, એ બધું પાપ મારા પર આવે, જો હું મારા વચનમાં ખોટું બોલું.
યદિમદ્બાણનિર્ભિન્નાઃ સૈનિકાઃ સુમહાબલાઃ । ન પતંતિ મહારાજ પ્રતિજ્ઞાં તત્ર મે શૃણુ
મહારાજ, જો મારા તીરો વાગતાં પણ શક્તિશાળી સૈનિકો ન પડે, તો એ સંદર્ભમાં મારી બીજી પ્રતિજ્ઞા સાંભળો:
વિષ્ણ્વીશયોર્વિભેદં યઃ શિવશક્ત્યોઃ કરોત્યપિ । તત્પાપં મમ વૈ ભૂયાચ્ચેન્ન કુર્યામૃતં વચઃ
જો હું ખોટું બોલું તો, જે વ્યક્તિ વિષ્ણુ-શિવ કે શિવ-શક્તિ વચ્ચે ફૂટ પાડે છે, તેનું પાપ પણ મારા પર આવે.
સર્વં મદ્વાક્યમિત્યુક્તં રઘુનાથપદાંબુજે । ભક્તિર્મે નિશ્ચલા યાસ્તિ સૈવ સત્યં કરિષ્યતિ
રઘુનાથના પાવન ચરણોમાં મેં જે કહ્યું છે, એ બધું મારા અડગ ભક્તિથી જ સાચું થશે.
પુષ્કલસ્ય પ્રતિજ્ઞાં તાં શ્રુત્વા લક્ષ્મીનિધિર્નૃપઃ । પ્રતિજ્ઞાં વ્યદધાત્સત્યાં સ્વપરાક્રમશોભિતામ્
પુષ્કલની પ્રતિજ્ઞા સાંભળીને, લક્ષ્મીનિધિ રાજાએ પણ પોતાના પરાક્રમથી શોભાયમાન એવી સાચી પ્રતિજ્ઞા લીધી.