શેષ ઉવાચ। ગચ્છત્સુ રથિવર્યેષુ શત્રુઘ્નાદિષુ ભૂરિષુ । મહારાજેષુ સર્વેષુ રથકોટિયુતેષુ ચ
શેષે કહ્યું: જ્યારે શ્રેષ્ઠ રથીઓ શત્રુઘ્ન અને અનેક મહારાજાઓ, અનગણિત રથો સાથે આગળ વધી રહ્યા હતા,
અકસ્માદભવન્માર્ગે તમઃ પરમદારુણમ્ । યસ્મિન્સ્વીયો ન પારક્યો લક્ષ્યતે જ્ઞાતિભિર્નરૈઃ
એમણે રસ્તામાં અચાનક ભયાનક અંધકાર છવાઈ ગયો, જેમાં પોતાના કે પરાયાં કોઈને પણ ઓળખી શકાય તેમ નહોતું.
રજસા વ્યાવૃતં વ્યોમ વિદ્યુત્સ્તનિતસંકુલમ્ । એતાદૃશે તુ સંમર્દે મહાભયકરે તતઃ
આકાશ ધૂળથી ઢંકાઈ ગયું, વીજળી અને ગર્જના ભરાઈ ગઈ; એ ભયજનક ગભરાટમાં,
મેઘા વર્ષંતિ રુધિરં પૂયામેધ્યાદિકં બહુ । અત્યાકુલા બભૂવુસ્તે વીરાઃ પરમવૈરિણઃ
મેઘોએ લોહી, પુંસ અને ગંદકી વરસાવવાનું શરૂ કર્યું; એ વીર અને ભયંકર શત્રુઓ ખૂબ જ ગભરાઈ ગયા.
આકુલીકૃતલોકે તુ કિમિદં કિમિતિ સ્થિતિઃ । તમોવ્યાપ્તાનિ લોકાનાં ચક્ષૂંષિ પ્રથિતૌજસામ્
જગત ગભરાઈ ગયું, બધાને આશ્ચર્ય થયું કે 'આ શું થઈ રહ્યું છે?' મહાન પરાક્રમી લોકોની પણ આંખો અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ.
જહારાશ્વં રાવણસ્ય સુહૃત્પાતાલસંસ્થિતઃ । વિદ્યુન્માલીતિ વિખ્યાતો રાક્ષસશ્રેણિસંવૃતઃ
પાતાળમાં વસતા રાવણના મિત્ર અને રાક્ષસોમાં પ્રસિદ્ધ વિદ્યુન્માલિએ એ ઘોડાને પકડી લીધો.
કામગે સુવિમાને તુ સર્વાયસનિષેવિણિ । આરૂઢોઽશ્વં તુ વીરાણાં ભયં કુર્વઞ્જહાર હ
એણે પોતાની ઈચ્છાથી આખું લોખંડનું સુંદર વિમાન ચઢ્યું અને વીર પુરુષોમાં ભય ફેલાવીને એ ઘોડાને લઈ ગયો.
મુહૂર્તાત્તત્તમો નષ્ટમાકાશં વિમલં બભૌ । વીરાઃ શત્રુઘ્નમુખ્યાસ્તે પ્રોચુઃ કુત્ર હયોઽસ્તિ સઃ
થોડી વારમાં એ અંધકાર દૂર થઈ ગયો અને આકાશ સ્વચ્છ દેખાવા લાગ્યું; શત્રુઘ્ન સહિત બધા વીરોએ પૂછ્યું, 'એ ઘોડો ક્યાં ગયો?'
તે સર્વે હયરાજં તુ લોકયંતઃ પરસ્પરમ્ । દદૃશુર્ન યદા વાહં હાહાકારસ્તદાભવત્
બધા મળીને એ અશ્વરાજને શોધતા અને એકબીજાને પૂછતા હતા; પણ જ્યારે ઘોડો ક્યાંય દેખાયો નહીં, ત્યારે મોટો હાહાકાર મચી ગયો.
કુત્રાશ્વો હયમેધસ્ય કેન નીતઃ કુબુદ્ધિના । ઇતિ વાચમવોચંસ્તે તાવત્સ દનુજેશ્વરઃ
'અશ્વમેધનો ઘોડો ક્યાં છે? કઈ દુર્ભાવનાથી એ કોણ લઈ ગયો?' એમ તેઓ બોલી રહ્યા હતા, એ જ સમયે દૈત્યરાજ દેખાયો.
દદૃશે સુભટૈઃ સર્વૈ રથસ્થૈઃ શૌર્યશોભિતૈઃ । વિમાનવરમારૂઢૈ રાક્ષસાગ્ર્યૈઃ સમાવૃતઃ
બધા પરાક્રમી યોદ્ધાઓએ, રથમાં શોભતા, એ દૈત્યને સુંદર વિમાનમાં બેઠેલા શ્રેષ્ઠ રાક્ષસો સાથે ઘેરાયેલા જોયા.
દુમુર્ખા વિકરાલાસ્યા લંબદંષ્ટ્રા ભયાનકાઃ । રાક્ષસાસ્તત્ર દૃશ્યંતે સૈન્યગ્રાસાય ચોદ્યતાઃ
ત્યાં મૂર્ખ, ભયાનક મુખવાળા, લટકતા દાંતવાળા ભયાનક રાક્ષસો દેખાયા, જે સૈન્યને ભક્ષી જવા તત્પર હતા.
તદા તં વેદયામાસુઃ શત્રુઘ્નં નૃવરોત્તમમ્ । હયો નીતો ન જાનીમઃ ખે વિમાનવિલાસિના
પછી તેમણે શ્રેષ્ઠ પુરુષ શત્રુઘ્નને જાણ કર્યુ: 'ઘોડો ક્યાં ગયો એ અમને ખબર નથી, કોઈ વિમાનમાં આનંદ માણનાર લઈ ગયો.'
તમસા વ્યાકુલાન્કૃત્વા વીરાનસ્માન્સમાયયૌ । જગ્રાહ નૃપશાર્દૂલ હયં કુરુ યથોચિતમ્
અંધકારથી અમને ગભરાવીને એ અહીં આવ્યો; 'રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ ઘોડાને પકડીને યોગ્ય રીતે વર્તો.'
શત્રુઘ્નસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા મહારોષસમાવૃતઃ । કોઽસ્ત્યેષ રાક્ષસો યો મે હયં જગ્રાહ વીર્યવાન્
શત્રુઘ્ને એ વાત સાંભળી ભારે ગુસ્સે ભરાઈને કહ્યું: 'આવો શક્તિશાળી રાક્ષસ કોણ છે, જેણે મારું ઘોડું પકડી લીધું?'
વિમાનં તત્પતત્વદ્ય મદ્બાણવ્રજનિર્હતમ્ । પતત્વદ્ય શિરસ્તસ્ય ક્ષુરપ્રૈર્મમ વૈરિણઃ
આજે મારાં તીક્ષ્ણ બાણોથી એ વિમાન જમીન પર પડી જશે; આજે મારા દુશ્મનનું માથું પણ મારા કટાર જેવા બાણોથી કપાઈને પડી જશે.
સજ્જીયંતાં રથાઃ સર્વૈર્મહાશસ્ત્રાસ્ત્રપૂરિતાઃ । યાંતુ તં પ્રતિસંહર્તું યોદ્ધારો વાજિહારિણમ્
બધા રથોને ભારે શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોથી સજ્જ કરો; બધા યોદ્ધાઓએ જઈને ઘોડું પકડી રાખનારને પરાજિત કરવા માટે તૈયાર થવું જોઈએ.
ઇત્યુક્ત્વા રોષતામ્રાક્ષ ઉવાચ નિજમંત્રિણમ્ । નયાનયવિદં શૂરં યુદ્ધકાર્યવિશારદમ્
આ રીતે ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને તેણે પોતાના મંત્રીને સંબોધન કર્યું, જે નીતિમાં નિપુણ, બહાદુર અને યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત હતો.
શત્રુઘ્ન ઉવાચ। મંત્રિન્કથય કે યોજ્યા રાક્ષસસ્ય વધોદ્યતાઃ । મહાશસ્ત્રા મહાશૂરાઃ પરમાસ્ત્રવિદુત્તમાઃ
શત્રુઘ્ને કહ્યું: 'મંત્રીએ, મને કહો કે એ રાક્ષસને મારવા માટે કોને મોકલવા યોગ્ય છે—જે શસ્ત્રોમાં પ્રખર, અત્યંત બહાદુર અને અસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા છે.'
કથયાશુ વિચાર્યૈવં તત્કરોમિ ભવદ્વચઃ । વીરાન્કથય તસ્યૈવં યોગ્યાન્સર્વાસ્ત્રકોવિદાન્
આ વાત તુરંત વિચારીને મને કહો; હું તમારો ઉપદેશ માનીને કામ કરીશ. એ કામ માટે યોગ્ય એવા બધા શસ્ત્રજ્ઞ બહાદુરોનું નામ લો.
એતચ્છ્રુત્વા તુ સચિવઃ પ્રાહ વાક્યં યથોચિતમ્ । વીરાન્રણવરે યોગ્યાન્દર્શયંસ્તરસા નતાન્
આ સાંભળીને મંત્રીએ યોગ્ય રીતે જવાબ આપ્યો અને ઝડપથી યુદ્ધ માટે યોગ્ય એવા બહાદુરો બતાવ્યા, અને નમ્રતાથી ધ્યાને લીધા.
સુમતિરુવાચ। જેતું ગચ્છતુ તદ્રક્ષઃ સમરે વિજયોદ્યતઃ । મહાશસ્ત્રાસ્ત્રસંયુક્તઃ પુષ્કલઃ પરતાપનઃ
સુમતિએ કહ્યું: 'પુષ્કલ, જે શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોમાં નિપુણ છે, એ રાક્ષસને યુદ્ધમાં જીતવા માટે આગળ વધે, દુશ્મનોને દહન કરવા માટે તત્પર રહે.'
તથા લક્ષ્મીનિધિર્યાતુ શસ્ત્રસંઘસમન્વિતઃ । કરોતુ તસ્ય યાનસ્ય ભંગં તીક્ષ્ણૈઃ સ્વસાયકૈઃ
એ જ રીતે, લક્ષ્મીનિધિ પણ અનેક શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈને જાય અને પોતાના તીક્ષ્ણ બાણોથી દુશ્મનના વાહનને તોડી નાખે.
હનૂમાન્ધૃષ્ટકર્માત્ર રાક્ષસૈર્યોધિતું ક્ષમઃ । કરોતુ મુખપુચ્છાભ્યાં તાડનં રક્ષસાં પ્રભો
અહીં હનુમાન છે, જે સાહસિક કાર્યમાં નિપુણ છે અને રાક્ષસો સાથે લડવા સક્ષમ છે; એ પોતાના મુખ અને પૂંછથી રાક્ષસોને મારકુટ કરે, હે પ્રભુ.
વાનરા અપિ યે વીરા રણકર્મવિશારદાઃ । ગચ્છંતુ તેઽખિલા યોદ્ધું તવવાક્યપ્રણોદિતાઃ
યુદ્ધકલા જાણનારા બધા વાનર યોદ્ધાઓ પણ તમારી આજ્ઞાથી પ્રેરિત થઈને યુદ્ધ માટે આગળ વધે.
સુમદશ્ચ સુબાહુશ્ચ પ્રતાપાગ્ર્યશ્ચ સત્તમાઃ । ગચ્છંતુ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈસ્તાન્યોદ્ધું રાક્ષસાધમાન્
સુમદ, સુબાહુ અને શ્રેષ્ઠ પરાક્રમી યોદ્ધાઓ પણ તીક્ષ્ણ બાણોથી સજ્જ થઈને એ દુષ્ટ રાક્ષસો સામે યુદ્ધ કરવા જાય.
ભવાનપિ મહાશસ્ત્રપરિવારો રથે સ્થિતઃ । કરોતુ યુદ્ધે વિજયં રાક્ષસં હંતુમુદ્યતઃ
તમે પણ મહાન શસ્ત્રોથી ઘેરાયેલા અને રથ પર ઊભા રહીને યુદ્ધમાં વિજય મેળવો, રાક્ષસને મારવા માટે તત્પર રહો.
એતન્મમ મતં રાજન્યે યોધાસ્તત્પ્રમર્દનાઃ । તે ગચ્છંતુ રણે શૂરાઃ કિમન્યૈર્બહુભિર્ભટૈઃ
હે રાજા, મારું મત એ છે કે, દુશ્મનનો નાશ કરનાર આવા યોદ્ધાઓ જ યુદ્ધમાં જાય; વધુ ઘણા લડવૈયાઓની જરૂર નથી.
ઇત્યુક્તવતિ વીરાગ્ર્યેઽમાત્યે સુમતિસંજ્ઞિકે । શત્રુઘ્નઃ કથયામાસ વીરાન્સંગ્રામકોવિદાન્
જ્યારે સુમતિ નામના શ્રેષ્ઠ મંત્રીએ આ રીતે કહ્યું, ત્યારે શત્રુઘ્ને યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત એવા યોદ્ધાઓને સંબોધ્યા.
ભો વીરાઃ પુષ્કલાદ્યા યે સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદાઃ । તે વદંતુ પ્રતિજ્ઞાં વૈ મત્પુરો રાક્ષસાર્દને
હે બહાદુરો, પુષ્કલ અને બીજા બધા, જે દરેક શસ્ત્ર અને અસ્ત્રમાં નિપુણ છે, તેઓ મારા સમક્ષ રાક્ષસના વિનાશ માટે પોતાની પ્રતિજ્ઞા જાહેર કરે.