અમાત્યમાદિદેશાથ સર્વં રાજધનં મહત્ । ગૃહીત્વા તુ મયા સાર્દ્ધમાગચ્છ ત્વરયા યુતઃ
પછી તેણે પોતાના મંત્રીને આજ્ઞા આપી: 'બધું રાજધન લઈ, તરત જ મારા સાથે ચાલ.'
યાસ્યેઽહં રઘુનાથસ્ય હયં પાલયિતું વરમ્ । કર્તું ચ રામપાદાબ્જપરિચર્યાં સુદુર્લભામ્
હું રઘુનાથના ઘોડાની રક્ષા કરવા અને રામના પાદપદ્મની દુર્લભ સેવા કરવા જઇશ.
ઇત્યુક્ત્વા નિર્જગામાથ શત્રુઘ્નં પ્રતિ સૈનિકૈઃ । તાવત્પુરીમથ પ્રાપ્તો રામભ્રાતા સસૈનિકઃ
આ રીતે કહી, તે શત્રુઘ્ન તરફ સૈનિકો સાથે નીકળી પડ્યો; એ સમયે રામનો ભાઈ પણ પોતાની સેના સાથે શહેરમાં આવી પહોંચ્યો.
વીરા ગર્જંતિ પ્રબલા રથાઃ સુનિનદંતિ ચ । જયશંખસ્વનાસ્તત્ર વેણુનાદાશ્ચ સર્વતઃ
વીરોએ ગર્જના કરી, રથો જોરથી ધ્વનિ કર્યા અને સર્વત્ર જયશંખ અને વાંસળીના મીઠા અવાજ સંભળાયા.
આગત્ય સત્યવાન્રાજા મંત્રિભિઃ સુસમન્વિતઃ । ચરણે પ્રણિપત્યાસ્મૈ રાજ્યં પ્રાદાન્મહાધનમ્
સત્યવંત રાજા પોતાના મંત્રીઓ સાથે આવ્યો; તેણે ચરણોમાં વંદન કરી, રાજય અને મોટું ધન આપ્યું.
શત્રુઘ્નસ્તં તુ રાજાનં જ્ઞાત્વા રામમનુવ્રતમ્ । તદ્રાજ્યં તસ્ય પુત્રાય રુક્મનામ્ને દદૌ મહત્
શત્રુઘ્ને જાણ્યું કે એ રાજા રામભક્ત છે, એટલે એ મોટું રાજય તેના પુત્ર રુક્મને આપ્યું.
હનૂમંતં પરીરભ્ય સુબાહું રામસેવકમ્ । અન્યાન્વૈ રામભક્તાંશ્ચ પરિરભ્ય મહાયશાઃ
રામના પરાક્રમી સેવક હનુમાનને અને બીજા રામભક્તોને પણ મહાન યશસ્વી એ પ્રેમથી ભેટી, તેમને હૃદયથી લગાવી લીધા.
કૃતાર્થમિવ ચાત્માનં મેને સત્યસમન્વિતઃ । નનંદ ચેતસિ તદા શત્રુઘ્નેન સમન્વિતઃ
સત્યથી યુક્ત એ મહાન પુરુષે પોતાને પૂર્ણ માન્યો અને શત્રુઘ્ન સાથે મનમાં ખૂબ આનંદ અનુભવ્યો.
હયસ્તાવદ્ગતો દૂરં વીરૈઃ સુપરિરક્ષિતઃ । શત્રુઘ્નસ્તેન ભૂપેન યયૌ વીરસમન્વિતઃ
એ સમયે ઘોડો વીર પુરુષો દ્વારા સારી રીતે રક્ષિત થઈ દૂર જઈ રહ્યો હતો; શત્રુઘ્ન પણ એ રાજા સાથે વીરોથી ઘેરાઈને આગળ વધ્યા.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે સત્યવત્સમાગમોનામ દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના પાતાળખંડમાં શેષ અને વાત્સ્યાયન સંવાદમાં રામના અશ્વમેધમાં સત્યવત સાથેની મુલાકાત નામે બત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
શેષ ઉવાચ। ગચ્છત્સુ રથિવર્યેષુ શત્રુઘ્નાદિષુ ભૂરિષુ । મહારાજેષુ સર્વેષુ રથકોટિયુતેષુ ચ
શેષે કહ્યું: જ્યારે શ્રેષ્ઠ રથીઓ શત્રુઘ્ન અને અનેક મહારાજાઓ, અનગણિત રથો સાથે આગળ વધી રહ્યા હતા,
અકસ્માદભવન્માર્ગે તમઃ પરમદારુણમ્ । યસ્મિન્સ્વીયો ન પારક્યો લક્ષ્યતે જ્ઞાતિભિર્નરૈઃ
એમણે રસ્તામાં અચાનક ભયાનક અંધકાર છવાઈ ગયો, જેમાં પોતાના કે પરાયાં કોઈને પણ ઓળખી શકાય તેમ નહોતું.
રજસા વ્યાવૃતં વ્યોમ વિદ્યુત્સ્તનિતસંકુલમ્ । એતાદૃશે તુ સંમર્દે મહાભયકરે તતઃ
આકાશ ધૂળથી ઢંકાઈ ગયું, વીજળી અને ગર્જના ભરાઈ ગઈ; એ ભયજનક ગભરાટમાં,
મેઘા વર્ષંતિ રુધિરં પૂયામેધ્યાદિકં બહુ । અત્યાકુલા બભૂવુસ્તે વીરાઃ પરમવૈરિણઃ
મેઘોએ લોહી, પુંસ અને ગંદકી વરસાવવાનું શરૂ કર્યું; એ વીર અને ભયંકર શત્રુઓ ખૂબ જ ગભરાઈ ગયા.
આકુલીકૃતલોકે તુ કિમિદં કિમિતિ સ્થિતિઃ । તમોવ્યાપ્તાનિ લોકાનાં ચક્ષૂંષિ પ્રથિતૌજસામ્
જગત ગભરાઈ ગયું, બધાને આશ્ચર્ય થયું કે 'આ શું થઈ રહ્યું છે?' મહાન પરાક્રમી લોકોની પણ આંખો અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ.
જહારાશ્વં રાવણસ્ય સુહૃત્પાતાલસંસ્થિતઃ । વિદ્યુન્માલીતિ વિખ્યાતો રાક્ષસશ્રેણિસંવૃતઃ
પાતાળમાં વસતા રાવણના મિત્ર અને રાક્ષસોમાં પ્રસિદ્ધ વિદ્યુન્માલિએ એ ઘોડાને પકડી લીધો.
કામગે સુવિમાને તુ સર્વાયસનિષેવિણિ । આરૂઢોઽશ્વં તુ વીરાણાં ભયં કુર્વઞ્જહાર હ
એણે પોતાની ઈચ્છાથી આખું લોખંડનું સુંદર વિમાન ચઢ્યું અને વીર પુરુષોમાં ભય ફેલાવીને એ ઘોડાને લઈ ગયો.
મુહૂર્તાત્તત્તમો નષ્ટમાકાશં વિમલં બભૌ । વીરાઃ શત્રુઘ્નમુખ્યાસ્તે પ્રોચુઃ કુત્ર હયોઽસ્તિ સઃ
થોડી વારમાં એ અંધકાર દૂર થઈ ગયો અને આકાશ સ્વચ્છ દેખાવા લાગ્યું; શત્રુઘ્ન સહિત બધા વીરોએ પૂછ્યું, 'એ ઘોડો ક્યાં ગયો?'
તે સર્વે હયરાજં તુ લોકયંતઃ પરસ્પરમ્ । દદૃશુર્ન યદા વાહં હાહાકારસ્તદાભવત્
બધા મળીને એ અશ્વરાજને શોધતા અને એકબીજાને પૂછતા હતા; પણ જ્યારે ઘોડો ક્યાંય દેખાયો નહીં, ત્યારે મોટો હાહાકાર મચી ગયો.
કુત્રાશ્વો હયમેધસ્ય કેન નીતઃ કુબુદ્ધિના । ઇતિ વાચમવોચંસ્તે તાવત્સ દનુજેશ્વરઃ
'અશ્વમેધનો ઘોડો ક્યાં છે? કઈ દુર્ભાવનાથી એ કોણ લઈ ગયો?' એમ તેઓ બોલી રહ્યા હતા, એ જ સમયે દૈત્યરાજ દેખાયો.
દદૃશે સુભટૈઃ સર્વૈ રથસ્થૈઃ શૌર્યશોભિતૈઃ । વિમાનવરમારૂઢૈ રાક્ષસાગ્ર્યૈઃ સમાવૃતઃ
બધા પરાક્રમી યોદ્ધાઓએ, રથમાં શોભતા, એ દૈત્યને સુંદર વિમાનમાં બેઠેલા શ્રેષ્ઠ રાક્ષસો સાથે ઘેરાયેલા જોયા.
દુમુર્ખા વિકરાલાસ્યા લંબદંષ્ટ્રા ભયાનકાઃ । રાક્ષસાસ્તત્ર દૃશ્યંતે સૈન્યગ્રાસાય ચોદ્યતાઃ
ત્યાં મૂર્ખ, ભયાનક મુખવાળા, લટકતા દાંતવાળા ભયાનક રાક્ષસો દેખાયા, જે સૈન્યને ભક્ષી જવા તત્પર હતા.
તદા તં વેદયામાસુઃ શત્રુઘ્નં નૃવરોત્તમમ્ । હયો નીતો ન જાનીમઃ ખે વિમાનવિલાસિના
પછી તેમણે શ્રેષ્ઠ પુરુષ શત્રુઘ્નને જાણ કર્યુ: 'ઘોડો ક્યાં ગયો એ અમને ખબર નથી, કોઈ વિમાનમાં આનંદ માણનાર લઈ ગયો.'
તમસા વ્યાકુલાન્કૃત્વા વીરાનસ્માન્સમાયયૌ । જગ્રાહ નૃપશાર્દૂલ હયં કુરુ યથોચિતમ્
અંધકારથી અમને ગભરાવીને એ અહીં આવ્યો; 'રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ ઘોડાને પકડીને યોગ્ય રીતે વર્તો.'
શત્રુઘ્નસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા મહારોષસમાવૃતઃ । કોઽસ્ત્યેષ રાક્ષસો યો મે હયં જગ્રાહ વીર્યવાન્
શત્રુઘ્ને એ વાત સાંભળી ભારે ગુસ્સે ભરાઈને કહ્યું: 'આવો શક્તિશાળી રાક્ષસ કોણ છે, જેણે મારું ઘોડું પકડી લીધું?'
વિમાનં તત્પતત્વદ્ય મદ્બાણવ્રજનિર્હતમ્ । પતત્વદ્ય શિરસ્તસ્ય ક્ષુરપ્રૈર્મમ વૈરિણઃ
આજે મારાં તીક્ષ્ણ બાણોથી એ વિમાન જમીન પર પડી જશે; આજે મારા દુશ્મનનું માથું પણ મારા કટાર જેવા બાણોથી કપાઈને પડી જશે.
સજ્જીયંતાં રથાઃ સર્વૈર્મહાશસ્ત્રાસ્ત્રપૂરિતાઃ । યાંતુ તં પ્રતિસંહર્તું યોદ્ધારો વાજિહારિણમ્
બધા રથોને ભારે શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોથી સજ્જ કરો; બધા યોદ્ધાઓએ જઈને ઘોડું પકડી રાખનારને પરાજિત કરવા માટે તૈયાર થવું જોઈએ.
ઇત્યુક્ત્વા રોષતામ્રાક્ષ ઉવાચ નિજમંત્રિણમ્ । નયાનયવિદં શૂરં યુદ્ધકાર્યવિશારદમ્
આ રીતે ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને તેણે પોતાના મંત્રીને સંબોધન કર્યું, જે નીતિમાં નિપુણ, બહાદુર અને યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત હતો.
શત્રુઘ્ન ઉવાચ। મંત્રિન્કથય કે યોજ્યા રાક્ષસસ્ય વધોદ્યતાઃ । મહાશસ્ત્રા મહાશૂરાઃ પરમાસ્ત્રવિદુત્તમાઃ
શત્રુઘ્ને કહ્યું: 'મંત્રીએ, મને કહો કે એ રાક્ષસને મારવા માટે કોને મોકલવા યોગ્ય છે—જે શસ્ત્રોમાં પ્રખર, અત્યંત બહાદુર અને અસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા છે.'
કથયાશુ વિચાર્યૈવં તત્કરોમિ ભવદ્વચઃ । વીરાન્કથય તસ્યૈવં યોગ્યાન્સર્વાસ્ત્રકોવિદાન્
આ વાત તુરંત વિચારીને મને કહો; હું તમારો ઉપદેશ માનીને કામ કરીશ. એ કામ માટે યોગ્ય એવા બધા શસ્ત્રજ્ઞ બહાદુરોનું નામ લો.