જ્ઞાત્વાયં રામચંદ્રસ્ય વાજિનં પરમાદ્ભુતમ્ । આગત્ય તુભ્યં સંદાસ્યત્યેતદ્રાજ્યમકંટકમ્
આ અદ્ભુત ઘોડો રામચંદ્રનો છે એ જાણીને, તે અહીં આવીને તને આ રાજય બધાં વિઘ્નો વિના આપી દેશે.
ત્વયા યદ્ગદિતં રાજંસ્તત્તે કથિતમુત્તમમ્ । પુનઃ કિં પૃચ્છસે સ્વામિન્નાજ્ઞાપય કરોમિ તત્
રાજા, તમે જે પૂછ્યું તે બધું તમને કહી દીધું છે. હવે ફરી શું પૂછો છો, સ્વામી? આજ્ઞા આપો, તો હું તે કરી દઉં.
શેષ ઉવાચ। ગતોઽશ્વસ્તત્પુરાંતસ્તુ નાનાશ્ચર્યસમન્વિતઃ । તં દૃષ્ટ્વા જનતાઃ સર્વા રાજ્ઞે ગત્વા ન્યવેદયન્
શેષે કહ્યું: અનેક અદ્ભુતતાઓથી ભરેલો ઘોડો એ શહેરમાં પ્રવેશ્યો; તેને જોઈને બધાં લોકો રાજા પાસે જઈને સમાચાર આપ્યા.
જનતા ઊચુઃ। કોઽપ્યશ્વઃ સિતવર્ણેન ગંગાજલસમેન વૈ । ભાલે સૌવર્ણપત્રેણ રાજમાનઃ સમાગતઃ
લોકોએ કહ્યું: એક સફેદ ઘોડો, જે ગંગાજળ જેવો ચોખ્ખો છે અને માથે સોનાની પટ્ટીથી શોભે છે, અહીં આવ્યો છે.
તચ્છ્રુત્વા વચનં રમ્યં જનાનાં હૃદ્યમીરિતમ્ । તાઃ પ્રત્યાહ હસન્ભૂપો જ્ઞાયતાં કસ્ય વૈ હયઃ
લોકોએ મનથી બોલેલા એ મીઠા અને હૃદયસ્પર્શી શબ્દો સાંભળી રાજાએ હસતાં કહ્યું: 'જોઈને આવો કે આ ઘોડો કોણનો છે.'
તાશ્ચૈનં કથયામાસુઃ શત્રુઘ્નેન પ્રપાલિતઃ । આયાત્યશ્વો મહીભર્તૂ રામસ્ય પુરમધ્યતઃ
તેઓએ કહ્યું: 'શત્રુઘ્ને જે રક્ષા કર્યો છે, એ ધરાપતિ રામનો ઘોડો શહેરમાં આવી રહ્યો છે.'
રામસ્ય નામ સ શ્રુત્વા દ્વ્યક્ષરં સુમનોરમમ્ । જહર્ષ ચિત્તે સુભૃશં ગદ્ગદસ્વરચિન્હિતઃ
રામનું સુમધુર અને બે અક્ષરનું નામ સાંભળી, તેના હૃદયમાં ખૂબ આનંદ છલકાયો અને ભાવનાથી અવાજ કંપી ઉઠ્યો.
મયાયોધ્યાપતિર્નિત્યં યો રામશ્ચિન્ત્યતે હૃદિ । તસ્યાશ્વઃ સહશત્રુઘ્નઃ સમાયાતઃ પુરં મમ
રામ, અયોધ્યાના રાજા, જેને હું હંમેશા હૃદયમાં સ્મરણ કરું છું, તેનો ઘોડો અને શત્રુઘ્ન મારા શહેરમાં આવ્યા છે.
હનૂમાંસ્તત્ર રામાંઘ્રિસેવાકર્તા ભવિષ્યતિ । કદાચિદપિ યો રામં ન વિસ્મરતિ માનસે
હનુમાન ત્યાં રામના ચરણોમાં સેવા કરશે, કારણ કે તે કદી પણ મનથી રામને ભૂલતો નથી.
ગચ્છામિ યત્ર શત્રુઘ્નો યત્ર મારુતનંદનઃ । અન્યેઽપિ યત્ર પુરુષા રામપાદાબ્જસેવકાઃ
હું ત્યાં જઇશ જ્યાં શત્રુઘ્ન છે, જ્યાં પવનપુત્ર છે અને જ્યાં બીજા પણ રામના પાદપદ્મની સેવા કરતા પુરુષો છે.
અમાત્યમાદિદેશાથ સર્વં રાજધનં મહત્ । ગૃહીત્વા તુ મયા સાર્દ્ધમાગચ્છ ત્વરયા યુતઃ
પછી તેણે પોતાના મંત્રીને આજ્ઞા આપી: 'બધું રાજધન લઈ, તરત જ મારા સાથે ચાલ.'
યાસ્યેઽહં રઘુનાથસ્ય હયં પાલયિતું વરમ્ । કર્તું ચ રામપાદાબ્જપરિચર્યાં સુદુર્લભામ્
હું રઘુનાથના ઘોડાની રક્ષા કરવા અને રામના પાદપદ્મની દુર્લભ સેવા કરવા જઇશ.
ઇત્યુક્ત્વા નિર્જગામાથ શત્રુઘ્નં પ્રતિ સૈનિકૈઃ । તાવત્પુરીમથ પ્રાપ્તો રામભ્રાતા સસૈનિકઃ
આ રીતે કહી, તે શત્રુઘ્ન તરફ સૈનિકો સાથે નીકળી પડ્યો; એ સમયે રામનો ભાઈ પણ પોતાની સેના સાથે શહેરમાં આવી પહોંચ્યો.
વીરા ગર્જંતિ પ્રબલા રથાઃ સુનિનદંતિ ચ । જયશંખસ્વનાસ્તત્ર વેણુનાદાશ્ચ સર્વતઃ
વીરોએ ગર્જના કરી, રથો જોરથી ધ્વનિ કર્યા અને સર્વત્ર જયશંખ અને વાંસળીના મીઠા અવાજ સંભળાયા.
આગત્ય સત્યવાન્રાજા મંત્રિભિઃ સુસમન્વિતઃ । ચરણે પ્રણિપત્યાસ્મૈ રાજ્યં પ્રાદાન્મહાધનમ્
સત્યવંત રાજા પોતાના મંત્રીઓ સાથે આવ્યો; તેણે ચરણોમાં વંદન કરી, રાજય અને મોટું ધન આપ્યું.
શત્રુઘ્નસ્તં તુ રાજાનં જ્ઞાત્વા રામમનુવ્રતમ્ । તદ્રાજ્યં તસ્ય પુત્રાય રુક્મનામ્ને દદૌ મહત્
શત્રુઘ્ને જાણ્યું કે એ રાજા રામભક્ત છે, એટલે એ મોટું રાજય તેના પુત્ર રુક્મને આપ્યું.
હનૂમંતં પરીરભ્ય સુબાહું રામસેવકમ્ । અન્યાન્વૈ રામભક્તાંશ્ચ પરિરભ્ય મહાયશાઃ
રામના પરાક્રમી સેવક હનુમાનને અને બીજા રામભક્તોને પણ મહાન યશસ્વી એ પ્રેમથી ભેટી, તેમને હૃદયથી લગાવી લીધા.
કૃતાર્થમિવ ચાત્માનં મેને સત્યસમન્વિતઃ । નનંદ ચેતસિ તદા શત્રુઘ્નેન સમન્વિતઃ
સત્યથી યુક્ત એ મહાન પુરુષે પોતાને પૂર્ણ માન્યો અને શત્રુઘ્ન સાથે મનમાં ખૂબ આનંદ અનુભવ્યો.
હયસ્તાવદ્ગતો દૂરં વીરૈઃ સુપરિરક્ષિતઃ । શત્રુઘ્નસ્તેન ભૂપેન યયૌ વીરસમન્વિતઃ
એ સમયે ઘોડો વીર પુરુષો દ્વારા સારી રીતે રક્ષિત થઈ દૂર જઈ રહ્યો હતો; શત્રુઘ્ન પણ એ રાજા સાથે વીરોથી ઘેરાઈને આગળ વધ્યા.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે સત્યવત્સમાગમોનામ દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના પાતાળખંડમાં શેષ અને વાત્સ્યાયન સંવાદમાં રામના અશ્વમેધમાં સત્યવત સાથેની મુલાકાત નામે બત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
શેષ ઉવાચ। ગચ્છત્સુ રથિવર્યેષુ શત્રુઘ્નાદિષુ ભૂરિષુ । મહારાજેષુ સર્વેષુ રથકોટિયુતેષુ ચ
શેષે કહ્યું: જ્યારે શ્રેષ્ઠ રથીઓ શત્રુઘ્ન અને અનેક મહારાજાઓ, અનગણિત રથો સાથે આગળ વધી રહ્યા હતા,
અકસ્માદભવન્માર્ગે તમઃ પરમદારુણમ્ । યસ્મિન્સ્વીયો ન પારક્યો લક્ષ્યતે જ્ઞાતિભિર્નરૈઃ
એમણે રસ્તામાં અચાનક ભયાનક અંધકાર છવાઈ ગયો, જેમાં પોતાના કે પરાયાં કોઈને પણ ઓળખી શકાય તેમ નહોતું.
રજસા વ્યાવૃતં વ્યોમ વિદ્યુત્સ્તનિતસંકુલમ્ । એતાદૃશે તુ સંમર્દે મહાભયકરે તતઃ
આકાશ ધૂળથી ઢંકાઈ ગયું, વીજળી અને ગર્જના ભરાઈ ગઈ; એ ભયજનક ગભરાટમાં,
મેઘા વર્ષંતિ રુધિરં પૂયામેધ્યાદિકં બહુ । અત્યાકુલા બભૂવુસ્તે વીરાઃ પરમવૈરિણઃ
મેઘોએ લોહી, પુંસ અને ગંદકી વરસાવવાનું શરૂ કર્યું; એ વીર અને ભયંકર શત્રુઓ ખૂબ જ ગભરાઈ ગયા.
આકુલીકૃતલોકે તુ કિમિદં કિમિતિ સ્થિતિઃ । તમોવ્યાપ્તાનિ લોકાનાં ચક્ષૂંષિ પ્રથિતૌજસામ્
જગત ગભરાઈ ગયું, બધાને આશ્ચર્ય થયું કે 'આ શું થઈ રહ્યું છે?' મહાન પરાક્રમી લોકોની પણ આંખો અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ.
જહારાશ્વં રાવણસ્ય સુહૃત્પાતાલસંસ્થિતઃ । વિદ્યુન્માલીતિ વિખ્યાતો રાક્ષસશ્રેણિસંવૃતઃ
પાતાળમાં વસતા રાવણના મિત્ર અને રાક્ષસોમાં પ્રસિદ્ધ વિદ્યુન્માલિએ એ ઘોડાને પકડી લીધો.
કામગે સુવિમાને તુ સર્વાયસનિષેવિણિ । આરૂઢોઽશ્વં તુ વીરાણાં ભયં કુર્વઞ્જહાર હ
એણે પોતાની ઈચ્છાથી આખું લોખંડનું સુંદર વિમાન ચઢ્યું અને વીર પુરુષોમાં ભય ફેલાવીને એ ઘોડાને લઈ ગયો.
મુહૂર્તાત્તત્તમો નષ્ટમાકાશં વિમલં બભૌ । વીરાઃ શત્રુઘ્નમુખ્યાસ્તે પ્રોચુઃ કુત્ર હયોઽસ્તિ સઃ
થોડી વારમાં એ અંધકાર દૂર થઈ ગયો અને આકાશ સ્વચ્છ દેખાવા લાગ્યું; શત્રુઘ્ન સહિત બધા વીરોએ પૂછ્યું, 'એ ઘોડો ક્યાં ગયો?'
તે સર્વે હયરાજં તુ લોકયંતઃ પરસ્પરમ્ । દદૃશુર્ન યદા વાહં હાહાકારસ્તદાભવત્
બધા મળીને એ અશ્વરાજને શોધતા અને એકબીજાને પૂછતા હતા; પણ જ્યારે ઘોડો ક્યાંય દેખાયો નહીં, ત્યારે મોટો હાહાકાર મચી ગયો.
કુત્રાશ્વો હયમેધસ્ય કેન નીતઃ કુબુદ્ધિના । ઇતિ વાચમવોચંસ્તે તાવત્સ દનુજેશ્વરઃ
'અશ્વમેધનો ઘોડો ક્યાં છે? કઈ દુર્ભાવનાથી એ કોણ લઈ ગયો?' એમ તેઓ બોલી રહ્યા હતા, એ જ સમયે દૈત્યરાજ દેખાયો.