યોઽપિ દેવં હરિં નિંદેત્સકૃદ્દુર્ભાગ્યવાન્નરઃ । સ ચાપિ નરકં પશ્યેત્પુત્રપૌત્રપરીવૃતઃ
જે મનુષ્ય દુર્ભાગ્યવશ એકવાર પણ હરિની નિંદા કરે છે, તે પોતાના પુત્ર અને પૌત્ર સાથે નરકનો અનુભવ કરે છે.
તસ્માજ્જ્ઞાત્વા હરિં નિંદન્ગોષુ દુઃખં સમાચરન્ । કદાપિ નરકાન્મુક્તિં ન પ્રાપ્નોતિ નરેશ્વર
આથી, હે રાજા, જે હરિની નિંદા કરે છે અથવા ગાયોને દુઃખ આપે છે, તે ક્યારેય નરકમાંથી મુક્તિ પામતો નથી.
અજ્ઞાનપ્રાપ્તગોહત્યા પ્રાયશ્ચિત્તં તુ વિદ્યતે । રામભક્તં તુ ધીમંતં યાહિ ત્વમૃતુપર્ણકમ્
પણ અજ્ઞાનવશ થયેલી ગાયહત્યાના પ્રાયશ્ચિત્ત માટે ઉપાય છે; તું રામભક્ત અને વિદ્વાન ઋતુપર્ણ પાસે જા.
સ વૈ સમદૃશઃ સર્વાઞ્છત્રૂન્મિત્રાણિ પશ્યતિ । તુભ્યં કથિષ્યતિ ક્ષિપ્રં ગોવધસ્યાસ્ય નિષ્કૃતિમ્
તે સર્વેને સમદૃષ્ટિથી જુએ છે, શત્રુ અને મિત્રમાં ભેદ રાખતો નથી; તે તને ગાયહત્યાના પ્રાયશ્ચિત્તનો ઉપાય ઝડપથી કહેશે.
તસ્ય દેશાંસ્ત્વમાક્રામંસ્તેન નિર્વાસિતઃ પુરા । વૈરિભાવં પરિત્યજ્ય ગચ્છ ત્વમૃતુપર્ણકમ્
જેના દેશમાં તું પહેલાં તેના દ્વારા બહાર કાઢવામાં આવ્યો હતો, ત્યાં તું જા; દુશ્મનાવટ છોડી દે અને ઋતુપર્ણ પાસે જા.
સ યદ્વદિષ્યતિ ક્ષિપ્રં તત્કુરુષ્વ સમાહિતઃ । યથા ત્વત્કૃતપાપસ્ય નિષ્કૃતિર્હિ ભવિષ્યતિ
તે તને જે કહેશે, તે તું મન લગાડી કરીને કરજે, જેથી તારા કરેલા પાપનું પ્રાયશ્ચિત્ત પૂર્ણ થાય.
સ તુ તદ્વચનં શ્રુત્વા જગામ ઋતુપર્ણકમ્ । રામભક્તં રિપૌ મિત્રે સમદૃષ્ટ્યા સમંજસમ્
તે એ ઉપદેશ સાંભળી ઋતુપર્ણ પાસે ગયો, જે રામભક્ત છે, મિત્ર અને શત્રુને સમાન દૃષ્ટિથી જુએ છે અને સચ્ચરિત્ર છે.
સ તસ્મૈ કથયામાસ યજ્જાતં ગોવધાદિકમ્ । તસ્ય પાપસ્ય નિષ્કૃત્યૈ હ્યુપાયં સોઽપ્યચિંતયત્
તેને ગાયહત્યાનો સહીત જે કંઈ બન્યું હતું, બધું કહ્યું; ઋતુપર્ણે એ પાપના પ્રાયશ્ચિત્ત માટે ઉપાય વિચાર્યો.
ક્ષણં ધ્યાત્વાથ તં રાજા ઋતુપર્ણ ઋતંભરમ્ । ઉવાચ પ્રહસન્વાક્યં બુદ્ધિમાન્ધર્મકોવિદઃ
થોડું ધ્યાન કરીને, રાજા ઋતુપર્ણે, જે વિદ્વાન અને ધર્મ જાણનાર છે, ઋતંભરાને હસીને કહ્યું.
કોઽહં રાજન્મુનીનાં વૈ પુરતઃ શાસ્ત્રવેદિનામ્ । તાન્હિત્વા કિં તુ માં પ્રાપ્તો મૂર્ખંપંડિતમાનિનમ્
હે રાજા, શાસ્ત્ર જાણનારા ઋષિઓની સામે હું કોણ છું? તેમને છોડીને તું મારા જેવા અજ્ઞાન અને પોતાને બુદ્ધિમાન માનનારા પાસે શા માટે આવ્યો?
તવ મય્યસ્તિ ચેચ્છ્રદ્ધા તદા કિંચિદ્બ્રવીમ્યહમ્ । શૃણુષ્વ નરશાર્દૂલ ગદિતં મમ સાદરઃ
જો તને મારી ઉપર શ્રદ્ધા હોય, તો હું તને કંઈક કહું છું; એ માટે, મનથી સાંભળ, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ.
ભજ શ્રીરઘુનાથં ત્વં કર્મણા મનસા ગિરા । નૈષ્કાપટ્યેન લોકેશં તોષયસ્વ મહામતે
તુ તારા કામ, મન અને વાણીથી શ્રી રઘુનાથની ભક્તિ કર અને હૃદયપૂર્વક જગતના સ્વામી ને પ્રસન્ન કર, હે વિદ્વાન.
સ તુષ્ટો દાસ્યતે સર્વં ત્વદ્ધૃદિસ્થં મનોરથમ્ । અજ્ઞાનકૃત ગોહત્યાપાપનાશં કરિષ્યતિ
જ્યારે ભગવાન પ્રસન્ન થાય, ત્યારે તે તારા હૃદયમાં રહેલા બધા ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરશે અને અજ્ઞાનવશ થયેલા ગૌહત્યાના પાપને પણ દૂર કરશે.
રામં સ્મરંસ્ત્વં ધર્માત્મન્ધેનું પાલય સત્તમ । દત્ત્વા દ્વિજાય કનકં પાપનિષ્કૃતિમાપ્સ્યસિ
હે સજ્જન, તું રામનું સ્મરણ કર અને ધર્મથી ગાયની રક્ષા કર; બ્રાહ્મણને સોનુ દાન આપવાથી તને પાપમાંથી મુક્તિ મળશે.
સુમતિરુવાચ। એતચ્છ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યમૃતંભરનૃપસ્તદા । વિધાય રામસ્મરણં પૂતાત્મા વ્રતમાચરત્
સુમતિએ કહ્યું: એ અમૃત સમાન વચન સાંભળીને, રાજાએ રામનું સ્મરણ કરીને મન શુદ્ધ કર્યું અને વ્રત ધારણ કર્યું.
પૂર્વવત્પાલયન્ધેનું જગામ વિપિનં મહત્ । રામનામસ્મરન્નિત્યં સર્વભૂતહિતે રતઃ
પહેલાં જેવું, ગાયની રક્ષા કરતા, રાજા મહાન જંગલમાં ગયો અને સર્વે જીવોના કલ્યાણમાં તત્પર રહી, સતત રામનામનું સ્મરણ કરતો રહ્યો.
તસ્મૈ તુષ્ટા તુ સુરભિઃ પ્રોવાચ પરિતોષિતા । રાજન્વરય મત્તો વૈ વરં હૃત્સ્થં મનોરથમ્
પછી સુરભિ પ્રસન્ન થઈને રાજાને કહ્યું: 'હે રાજા, તારા હૃદયની જે ઈચ્છા છે, એ મને માંગ.'
તદા પ્રોવાચ વૈ રાજા પુત્રં દેહિ મનોરમમ્ । રામભક્તં પિતૃરતં સ્વધર્મપ્રતિપાલકમ્
પછી રાજાએ કહ્યું: 'મને એવો સુખદ પુત્ર આપજે, જે રામભક્ત, પિતૃભક્ત અને પોતાનો ધર્મ પાળનાર હોય.'
તુષ્ટા દત્ત્વા વરં સાપિ તસ્મૈ રાજ્ઞે સુતાર્થિને । જગામાદર્શનં દેવી કામધેનુઃ કૃપાવતી
કામધેનુ દેવી પ્રસન્ન થઈ, દયાથી રાજાને પુત્ર માટે ઈચ્છેલો વરદાન આપ્યું અને પછી અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
સ કાલે પ્રાપ્તવાન્પુત્રં વૈષ્ણવં રામસેવકમ્ । સત્યવત્સંજ્ઞયાયુક્તમકરોત્તત્ર તત્પિતા
સમય આવતા, રાજાને વિષ્ણુભક્ત અને રામસેવક એવો પુત્ર મળ્યો; પિતાએ તેનું નામ સત્યવત્સ રાખ્યું.
સત્યવંતં સુતં લબ્ધ્વા પિતૃભક્તિપરં મહાન્ । પરમં હર્ષમાપેદે શક્રતુલ્યપરાક્રમમ્
સત્યવંત જેવો પિતૃભક્ત પુત્ર પામી, મહાન રાજાને ઇન્દ્ર જેટલી પરાક્રમ અને પરમ આનંદ થયો.
સ રાજા ધાર્મિકં પુત્રં પ્રાપ્ય હર્ષેણનિર્ભરઃ । રાજ્યં તસ્મિન્મહન્ન્યસ્ય જગામ તપસે વનમ્
ધાર્મિક પુત્ર મળતાં, રાજા આનંદથી રાજય તેની પાસે સોંપી, પોતે વનમાં તપ માટે ગયો.
તત્રારાધ્ય હૃષીકેશં ભક્તિયુક્તેન ચેતસા । નિર્ધૂતપાપઃ સતનુરગાદ્ધરિપદં નૃપઃ
ત્યાં, રાજાએ ભક્તિપૂર્વક હૃષીકેશની આરાધના કરી, પાપમુક્ત અને શુદ્ધ શરીરથી હરિના ચરણોમાં સ્થાન પામ્યું.
સુમતિરુવાચ। અસાવપિ નૃપઃ સૌમ્ય સત્યવાન્નામ વિશ્રુતઃ । નિજધર્મેણ લોકેશં રઘુનાથમતોષયત્
સુમતિએ કહ્યું: એ રાજા પણ, હે સૌમ્ય, સત્યવાન નામે પ્રસિદ્ધ થયો અને પોતાના ધર્મથી રઘુનાથને પ્રસન્ન કર્યો.
અસ્મૈ તુષ્ટો રમાનાથો દદૌ ભક્તિમચંચલામ્ । નિજાંઘ્રિપદ્મે યજતાં દુર્લભાં પુણ્યકોટિભિઃ
રમાનાથ પ્રસન્ન થઈ, તેને અડગ ભક્તિ આપી, જે પોતાના ચરણોમાં ભક્તિ કરનારા માટે પણ કરોડો પુણ્યથી દુર્લભ છે.
નિત્યં શ્રીરઘુનાથસ્ય કથાનકમનાતુરઃ । કુરુતે સર્વલોકાનાં પાવનં કૃપયાયુતઃ
એ રાજા હંમેશાં શ્રી રઘુનાથની કથાઓ સાંભળવામાં તત્પર રહેતો અને દયાથી સર્વ લોકનું પાવન કાર્ય કરતો.
યો ન પૂજયતે દેવં રઘુનાથં રમાપતિમ્ । સ તેન તાડ્યતે દંડૈર્યમસ્યાપિ ભયાવહૈઃ
જે મનુષ્ય રઘુનાથ, જે લક્ષ્મીપતિ છે, તેની પૂજા કરતો નથી, તેને યમ ભયાનક દંડથી દંડ આપે છે.
અષ્ટમાદ્વત્સરાદૂર્ધ્વમશીતિવત્સરો ભવેત્ । તાવદેકાદશી સર્વૈર્માનુષૈઃ કારિતાઽમુના
આઠમા વર્ષ પછી, એ રાજા એંસી વર્ષ સુધી જીવ્યો અને એ સમય દરમિયાન, સૌને એકાદશીનું પાલન કરાવ્યું.
તુલસી વલ્લભા યસ્ય કદાચિદ્યચ્છિરોધરામ્ । ન મુંચતિ રમાનાથ પાદપદ્મસ્રગુત્તમા
જેના પ્રિય તુલસી છે અને જે ક્યારેક તેને પોતાના માથા પર ધરાવે છે, તેને લક્ષ્મીનાથના પાદપદ્મની શ્રેષ્ઠ વણાવેલી વણમાલા ક્યારેય છોડતી નથી.
ઋષીણામપિ પૂજ્યોયમિતરેષાં કથં નહિ । રઘુનાથસ્મૃતિપ્રીતિર્ધૂતપાપ્મા હતાશુભઃ
એવા માણસની પૂજા ઋષિઓ પણ કરે છે, તો બીજાઓ શું કહેવું! રઘુનાથના સ્મરણમાં જે પ્રેમભરાય છે, તેના બધા પાપ ધોવાઈ જાય છે અને દુર્ભાગ્ય પણ દૂર થઈ જાય છે.