પાતયામાસ દેવેશો યથા શાખાં મહાનિલઃ । ગૃહીત્વા પતિતં ભૂમૌ મહાકાયં નૃકેસરી
દેવોના સ્વામી એ તેને એવા ફેંકી દીધો જેમ મહા પવન શાખાને તોડી નાખે છે; નૃકેસરીએ એ મોટા શરીરવાળા, જમીન પર પડેલા દૈત્યને પકડી લીધો.
સ્વોત્સંગે સ્થાપયામાસ દદર્શાસૌ મુખં હરેઃ । વિષ્ણુનિંદાકૃતંપાપંતથાવૈષ્ણવદોષજમ્
પછી પોતાના ઘૂંટણે બેસાડીને, હરિના મુખ તરફ જોયું; તેણે વિષ્ણુ વિરુદ્ધ કરેલા પાપ અને વૈષ્ણવ અપમાનને જોઈ લીધું.
નૃસિંહસ્પર્શનાદેવનિર્ભસ્મિતમભૂત્તદા । અથદૈત્યેશ્વરસ્યાથમહદ્ગાત્રંનૃકેસરી
નૃસિંહના સ્પર્શથી જ એ ક્ષણે દૈત્ય રાજ ભસ્મ થઈ ગયો; પછી નૃકેસરીએ દૈત્યપતિના વિશાળ દેહને જોયું.
નખેર્વિદારયામાસતીક્ષ્ણૈર્વજ્રનિભૈર્ઘનૈઃ । સનિર્મ્મલાત્માદૈત્યેંદ્ર પઃશ્યન્સાક્ષાન્મુખં હરેઃ
પછી તેણે પોતાના તીક્ષ્ણ, વજ્ર સમાન નખોથી એ દેહને ફાડી નાખ્યો; દૈત્યપતિ, શુદ્ધ આત્માવાળા, સીધા હરિના મુખ તરફ જોઈ રહ્યો.
નખનિર્ભિન્નહૃદયઃ કૃતાર્થો વિજહાવસૂન્ । તદ્ગાત્રં શતધા ભિત્ત્વા નખૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મહાહરિઃ
નખોથી હૃદય ભેદાઈ ગયું, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને તેણે પ્રાણ ત્યાગ્યા; મહાહરિએ તીક્ષ્ણ નખોથી એ દેહને સો ટુકડા કરી નાખ્યો.
આકૃષ્યાંત્રાણિ દીર્ઘાણિ કંઠે સંસક્તવાન્પ્રિયાન્ । અથ દેવગણાઃ સર્વ્વે મુનયશ્ચ તપોધનાઃ
લાંબા આંતરડાં ખેંચી, તેને પોતાના ગળે હાર તરીકે પહેરી લીધાં; પછી બધા દેવતાઓ અને તપસ્વી મુનિઓ—
બ્રહ્મરુદ્રૌ પુરસ્કૃત્ય શનૈઃ સ્તોતું સમાયયુઃ । તે પ્રસાદયિતું ભીતા જ્વલંતં વિશ્વતોમુખમ્
બ્રહ્મા અને રુદ્રને આગળ રાખીને, ધીમે ધીમે સ્તુતિ કરવા માટે આવ્યા; તેઓ ભયભીત થઈ, ચારે બાજુથી જ્વલંત મુખ ધરાવતા ભગવાનને પ્રસન્ન કરવા આવ્યા.
માતરં જગતાં ધાત્રીં ચિંતયામાસુરીશ્વરીમ્ । હિરણ્યવર્ણાં હરિણીં સર્વ્વોપદ્રવનાશિનીમ્
તેઓએ જગતની માતા, વિશ્વની પોષિકા, દૈવી માતાજીનું ધ્યાન કર્યું; સુવર્ણવર્ણી, હરણ જેવી, બધા દુઃખોનો નાશ કરતી.
વિષ્ણોર્નિત્યાનવદ્યાંગીં ધ્યાત્વા નારાયણીં શુભામ્ । દેવીસૂક્તજપૈર્ભક્ત્યા નમશ્ચક્રુઃ સનાતનીમ્
વિષ્ણુની શાશ્વત નિર્દોષ અંગવાળી, શુભ નારાયણીનું ધ્યાન કરીને; દેવીસૂક્તના જપ અને ભક્તિથી, તેમણે સનાતન માતાજીને નમન કર્યું.
તૈશ્ચિંત્યમાના સા દેવી તત્રૈવાવિરભૂત્તદા । ચતુર્ભુજા વિશાલાક્ષી સર્વાભરણભૂષિતા
તેમના ધ્યાન કરતાં જ, એ દેવી તત્કાળ ત્યાં પ્રગટ થઈ; ચાર ભુજાવાળી, વિશાળ નેત્રવાળી, સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન.
દુકૂલવસ્ત્રસહિતાં દિવ્યમાલાનુલેપનામ્ । તાં દૃષ્ટ્વા દેવદેવસ્ય પ્રિયાં સર્વે દિવૌકસઃ
રેશમી વસ્ત્રો પહેરેલી, દિવ્ય માળા અને સુગંધિત લિપનથી સજ્જ; દેવદેવના પ્રિયાને જોઈને, બધા દેવતાઓ—
ઊચુઃ પ્રાંજલયો દેવીં પ્રસન્નં કુરુતે પ્રિયમ્ । ત્રૈલોક્યસ્યાભયં સ્વામી યથા દદ્યાત્તથા કુરુ
હાથ જોડીને દેવીને કહ્યું: 'મહેરબાન બનો અને જે પ્રિય હોય તે કરો; ત્રણેય લોકને નિર્ભયતા આપો, જેમ ભગવાન આપે તેમ તમે પણ કરો.'
રુદ્ર ઉવાચ- ઇત્યુક્તા સહસા દેવી પ્રિયં પ્રાપ્ય જનાર્દનમ્ । પ્રણિપત્ય નમસ્કૃત્ય પ્રસીદેતિ ઉવાચ તમ્
રુદ્રે કહ્યું: એ રીતે કહેતાં, દેવીને અચાનક પોતાના પ્રિય જનાર્દન મળ્યા. તેણે નમન કરીને, પ્રણામ કરીને કહ્યું: 'મારે પર કૃપા કરો.'
તાં દૃષ્ટ્વા મહિષીં સ્વસ્ય પ્રિયાં સર્વ્વેશ્વરો હરિઃ । રક્ષઃશરીરજં ક્રોધં તત્યાજ પ્રીતવત્ક્ષણાત્
પોતાની પ્રિય રાણીને જોઈને, સર્વેશ્વર હરિએ તરત જ રાક્ષસના શરીરમાંથી ઉદ્ભવેલો ક્રોધ છોડી દીધો અને આનંદિત થયા.
અંકમાદાય તાં દેવીં સમાશ્લિષ્ય દયાનિધિઃ । કૃપાસુધાર્દ્રદૃષ્ટ્યા વૈ નિરૈક્ષત સુરાન્હરિઃ
દયાના સાગર હરિએ દેવીને પોતાના ગોદમાં લઈ, પ્રેમથી ભેટી લીધા અને કૃપાની ધારા જેવી દયાળુ નજરે દેવતાઓને જોયા.
તતો જયજયેત્યુચ્ચૈઃ સ્તુવતાં નમતાં તદા । તદ્દયાદૃષ્ટિદૃષ્ટાનાં સાનંદઃ સંભ્રમોઽભવત્
પછી જય જયના ઉંચા ઉદગાર સાથે, જે લોકો સ્તુતિ અને નમન કરતા હતા, જેમની ઉપર ભગવાનની દયાળુ નજર પડી, તેઓ આનંદ અને ઉત્સાહથી ભરાઈ ગયા.
તતો દેવગણાઃ સર્વે હર્ષનિર્ભરમાનસાઃ । ઊચુઃ પ્રાંજલયો દેવં નમસ્કૃત્ય જગત્પતિમ્
પછી બધા દેવગણો આનંદથી ભરેલા મનથી, હાથ જોડીને જગતના સ્વામી ભગવાનને નમન કરીને બોલ્યા.
દેવગણા ઊચુઃ - દ્રષ્ટુમત્યદ્ભુતં તેજો ન શક્તાસ્તે જગત્પતે । અત્યદ્ભુતમિદં રૂપં બહુબાહુપદાંકિતમ્
દેવગણોએ કહ્યું: 'હે જગતપતિ, અમે તમારું આ અદભુત તેજ જોઈ શકતા નથી; અનેક હાથ અને પગથી યુક્ત તમારું આ રૂપ ખૂબ જ આશ્ચર્યજનક છે.'
જગત્ત્રયસમાક્રાંતં તેજસ્તીક્ષ્ણતરં તવ । દ્રષ્ટું સ્થાતું ન શક્તાઃ સ્મઃ સર્વ્વ એવ દિવૌકસઃ
'તમારું તેજ અગ્નિ કરતાં પણ તીખું છે અને ત્રણેય લોકમાં વ્યાપી ગયું છે; અમારામાંથી કોઈ પણ દેવ આ તેજને જોઈ શકતો નથી કે સામે ઊભો રહી શકતો નથી.'
મહાદેવ ઉવાચ-। ઇત્યર્થિતસ્તુ વિબુધૈસ્તેજસ્તદતિભીષણમ્ । ઉપસંહૃત્ય દેવેશો બભૂવ સુખદર્શનઃ
મહાદેવે કહ્યું: દેવતાઓએ વિનંતી કરતાં, દેવોના સ્વામી એ ભયાનક તેજ પાછું ખેંચી લીધું અને સૌમ્ય રૂપે દેખાવા લાગ્યા.
શરત્કોટીંદુસંકાશઃ પુંડરીકનિભેક્ષણઃ । સુધામય સટાપુંજ વિદ્યુત્કોટિનિભઃ શુભઃ
તેઓ કરોડો શરદ પૂર્ણિમાના ચાંદની જેવો તેજસ્વી, કમળ જેવા નેત્રો, અમૃતથી બનેલી જટાઓ અને કરોડો વીજળી જેવી ઝગમગાટ સાથે શુભ દેખાતા હતા.
નાનારત્નમયૈર્દિવ્યૈઃ કેયૂરૈઃ કટકાન્વિતૈઃ । બાહુભિઃ કલ્પવૃક્ષસ્ય શાખૌઘૈરિવ સત્ફલૈઃ
વિવિધ રત્નોથી બનેલા દિવ્ય કંકણ અને કડાંથી શોભિત, તેમના હાથ કલ્પવૃક્ષની ફળોથી ભરેલી ડાળીઓ જેવાં લાગતા હતા.
ચતુર્ભિઃ કોમલૈર્દિવ્યૈરન્વિતઃ પરમેશ્વરઃ । જપાકુસુમસંકાશૈઃ શોભિતઃ કરપંકજૈઃ
પરમેશ્વર ચાર કોમળ દિવ્ય ભુજાઓથી શોભિત હતા, જપાકુસુમ જેવા લાલ કમળ જેવા હાથથી સુંદર લાગતા હતા.
શંખચક્રગૃહીતાભ્યામુદ્બાહુભ્યાં વિરાજિતઃ । વરદાભયહસ્તાભ્યામિતરાભ્યાં નૃકેસરી
શંખ અને ચક્ર ધારણ કરેલા બે ઊંચા હાથથી અને બાકી બે હાથથી આશીર્વાદ અને અભય mudra આપતા, મનુષ્યસિંહ ભગવાન તેજસ્વી લાગતા હતા.
શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કો વનમાલાવિભૂષિતઃ । ઉદ્યદ્દિનકારાભ્યાં ચ કુણ્ડલાભ્યાં વિરાજિતઃ
શ્રીવત્સ અને કૌસ્તુભ રત્નથી છાતી શોભિત, વનમાલાથી સજ્જ, અને ઉગતા સૂર્ય-ચંદ્ર જેવા કુંડળોથી તેજસ્વી લાગતા હતા.
હારકેયૂરકટકૈર્ભૂષણૈઃ સમલંકૃતઃ । સવ્યાંગસ્થ શ્રિયાયુક્તો રાજતે નરકેસરી
હાર, કંકણ અને કડાં જેવા ભવ્ય આભૂષણોથી અલંકૃત, ડાબી બાજુએ શ્રી સાથે જોડાયેલા, નરસિંહ ભગવાન તેજસ્વી લાગતા હતા.
લક્ષ્મીનૃસિંહં તં દૃષ્ટ્વા દેવતાઃ સમહર્ષયઃ । આનન્દાશ્રુજલૈઃ સિક્તા હર્ષનિર્ભરચેતસઃ
લક્ષ્મીનરસિંહને જોઈને દેવતાઓ અત્યંત આનંદિત થયા, તેમના હૃદય આનંદથી ભરાઈ ગયા અને આંખોમાં આનંદના આંસુ આવી ગયા.
આનંદસિંધુમગ્નાસ્તે નમશ્ચક્રુર્નિરંતરમ્ । અર્ચયામાસુરાત્મેશં દિવ્યપુષ્પસમર્પણૈઃ
આનંદના સાગરમાં ગરકાવ થઈ, તેઓ સતત નમન કરતા અને દિવ્ય પુષ્પોથી આત્માના સ્વામીનું પૂજન કરતા.
રત્નકુંભૈઃ સુધાપૂર્ણૈરભિષિચ્ય સનાતનમ્ । વસ્ત્રૈરાભરણૈર્ગંધૈઃ પુષ્પૈર્ધૂપૈર્મ્મનોરમૈઃ
રત્નથી ભરેલા અને અમૃતથી ભરેલા કળશોથી સનાતન ભગવાનને અભિષેક કર્યો, સુંદર વસ્ત્રો, આભૂષણો, સુગંધ, પુષ્પો અને મનમોહક ધૂપથી પૂજન કર્યું.
દિવ્યૈર્નિવેદિતૈર્દીપૈરર્ચ્ચયિત્વા નૃકેસરિમ્ । તુષ્ટુવુઃ સ્તવનૈર્દિવ્યૈર્નમશ્ચક્રુર્મ્મુહુર્મ્મહુઃ
દિવ્ય દીવો અને નૈવેદ્યથી નરસિંહનું પૂજન કરીને, દેવતાઓએ દિવ્ય સ્તુતિઓથી પ્રસંસા કરી અને વારંવાર નમન કર્યું.