આદિત્યા વસવો રુદ્રા વિશ્વેદેવા મરુદ્ગણાઃ । સર્વાઙ્ગેષુ પ્રદૃશ્યંતે ગંધર્વાપ્સરસશ્ચ યે
આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, સર્વ દેવતાઓ અને મરુદગણ; તેના સર્વ અંગોમાં ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ પણ દેખાતા.
ઇત્થં વિભૂતયસ્તસ્ય દૃશ્યંતે પરમાત્મનઃ । શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કં વનમાલાવિભૂષિતમ્
આ રીતે પરમાત્માના અનેક વિભવ દેખાતા; તેના વક્ષસ્થળ પર શ્રીવત્સ, કૌસ્તુભ અને વનમાળા શોભતી.
શંખચક્રગદાખઙ્ગ શાર્ઙ્ગાદ્યૈર્હેતિભિર્યુતમ્ । સર્વોપનિષદામર્થં દૃષ્ટ્વા દૈત્યેશ્વરાત્મજઃ
તે શંખ, ચક્ર, ગદા, ખડગ, શારંગ ધનુષ્ય અને બીજા શસ્ત્રોથી સજ્જ હતો; સર્વ ઉપનિષદોનું સાર રૂપ જોઈને દૈત્યરાજનો પુત્ર—
હર્ષાશ્રુજલસિક્તાંગઃ પ્રણનામ મુહુર્મુહુઃ । દૈત્યેંદ્રસ્તુ હરિં દૃષ્ટ્વા ક્રોધાન્મૃત્યુવશે સ્થિતઃ
હર્ષના આંસુઓથી ભીંજાયેલ શરીરે વારંવાર નમસ્કાર કર્યો; પણ દૈત્યરાજે હરિને જોઈને ક્રોધથી મરણના વશમાં થઈ ગયો.
યોદ્ધું ખઙ્ગં સમુદ્યમ્ય નૃસિંહં તમભિદ્રવત્ । અથ દૈત્યગણાઃ સર્વ્વે લબ્ધસંજ્ઞા મહાબલાઃ
લડવા માટે તલવાર ઉંચકી, તેણે નૃસિંહજી પર આક્રમણ કર્યું; પછી બધા શક્તિશાળી દૈત્યોએ ફરીથી સંજ્ઞાન પામી આગળ વધ્યા.
સ્વાન્યાયુધાનિ ચાદાય હરિં જઘ્નુસ્ત્વરાન્વિતાઃ । પલાલકાણ્ડાનિ યથા વહ્નૌ ક્ષિપ્તાન્યનેકશઃ
પોતાંના પોતાના શસ્ત્રો લઈને, તેઓ હરિ પર ઝડપથી તૂટી પડ્યા, જેમ કે અનેક પાંખલા અગ્નિમાં ફેંકવામાં આવે છે.
તથૈવ ભસ્મતાં યાંતિ મહાસ્ત્રાણિ હરેસ્તનૌ । તાન્યનીકાનિ દૈત્યાનાં દૃષ્ટ્વા નરહરિસ્તદા
એ જ રીતે, હરિના શરીર પર બધા મહાશસ્ત્રો ભસ્મ થઈ ગયા; દૈત્યોની સેના આ રીતે નિષ્ફળ થઈ જોઈને, એ સમયે નૃહરિએ—
સટૈર્દદાહ ચ જ્વાલામાલાવિરચિત સ્ફુટૈઃ । નૃકેસરિ સટોદ્ભૂતવહ્નિના દાનવા ભૃશમ્
પાંજરમાંથી નીકળતી જ્વાળાઓથી, નૃકેસરીએ દૈત્યોને ભયંકર રીતે દાઝી નાખ્યા; તેની પાંજરમાંથી નીકળતા અગ્નિએ દૈત્યોને બળી નાખ્યા.
નિર્ભસ્મિતા ગણાઃ સર્વે નિઃશેષં તદભૂદ્બલમ્ । પ્રહ્લાદં સાનુગં હિત્વા ભસ્મિતે વીક્ષ્ય તદ્બલે
બધી દૈત્યસેનાઓ સંપૂર્ણપણે ભસ્મ થઈ ગઈ, તેમનું બળ સંપૂર્ણ નાશ પામ્યું; પ્રહલાદ અને તેના સાથીઓને અખુત રાખીને, તેણે દૈત્યસેનાનું વિનાશ જોયું.
ક્રોધાદ્દૈત્યપતિઃ ખઙ્ગમાકૃષ્યાભિપ્રપદ્યત । ખઙ્ગહસ્તં તુ દૈત્યેંદ્રં જગ્રાહૈકેન બાહુના
ક્રોધથી દૈત્યપતિએ તલવાર ખેંચી આગળ ધસી આવ્યો; પણ નૃસિંહજીએ એક જ હાથથી તલવારધારી દૈત્યરાજને પકડી લીધો.
પાતયામાસ દેવેશો યથા શાખાં મહાનિલઃ । ગૃહીત્વા પતિતં ભૂમૌ મહાકાયં નૃકેસરી
દેવોના સ્વામી એ તેને એવા ફેંકી દીધો જેમ મહા પવન શાખાને તોડી નાખે છે; નૃકેસરીએ એ મોટા શરીરવાળા, જમીન પર પડેલા દૈત્યને પકડી લીધો.
સ્વોત્સંગે સ્થાપયામાસ દદર્શાસૌ મુખં હરેઃ । વિષ્ણુનિંદાકૃતંપાપંતથાવૈષ્ણવદોષજમ્
પછી પોતાના ઘૂંટણે બેસાડીને, હરિના મુખ તરફ જોયું; તેણે વિષ્ણુ વિરુદ્ધ કરેલા પાપ અને વૈષ્ણવ અપમાનને જોઈ લીધું.
નૃસિંહસ્પર્શનાદેવનિર્ભસ્મિતમભૂત્તદા । અથદૈત્યેશ્વરસ્યાથમહદ્ગાત્રંનૃકેસરી
નૃસિંહના સ્પર્શથી જ એ ક્ષણે દૈત્ય રાજ ભસ્મ થઈ ગયો; પછી નૃકેસરીએ દૈત્યપતિના વિશાળ દેહને જોયું.
નખેર્વિદારયામાસતીક્ષ્ણૈર્વજ્રનિભૈર્ઘનૈઃ । સનિર્મ્મલાત્માદૈત્યેંદ્ર પઃશ્યન્સાક્ષાન્મુખં હરેઃ
પછી તેણે પોતાના તીક્ષ્ણ, વજ્ર સમાન નખોથી એ દેહને ફાડી નાખ્યો; દૈત્યપતિ, શુદ્ધ આત્માવાળા, સીધા હરિના મુખ તરફ જોઈ રહ્યો.
નખનિર્ભિન્નહૃદયઃ કૃતાર્થો વિજહાવસૂન્ । તદ્ગાત્રં શતધા ભિત્ત્વા નખૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મહાહરિઃ
નખોથી હૃદય ભેદાઈ ગયું, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને તેણે પ્રાણ ત્યાગ્યા; મહાહરિએ તીક્ષ્ણ નખોથી એ દેહને સો ટુકડા કરી નાખ્યો.
આકૃષ્યાંત્રાણિ દીર્ઘાણિ કંઠે સંસક્તવાન્પ્રિયાન્ । અથ દેવગણાઃ સર્વ્વે મુનયશ્ચ તપોધનાઃ
લાંબા આંતરડાં ખેંચી, તેને પોતાના ગળે હાર તરીકે પહેરી લીધાં; પછી બધા દેવતાઓ અને તપસ્વી મુનિઓ—
બ્રહ્મરુદ્રૌ પુરસ્કૃત્ય શનૈઃ સ્તોતું સમાયયુઃ । તે પ્રસાદયિતું ભીતા જ્વલંતં વિશ્વતોમુખમ્
બ્રહ્મા અને રુદ્રને આગળ રાખીને, ધીમે ધીમે સ્તુતિ કરવા માટે આવ્યા; તેઓ ભયભીત થઈ, ચારે બાજુથી જ્વલંત મુખ ધરાવતા ભગવાનને પ્રસન્ન કરવા આવ્યા.
માતરં જગતાં ધાત્રીં ચિંતયામાસુરીશ્વરીમ્ । હિરણ્યવર્ણાં હરિણીં સર્વ્વોપદ્રવનાશિનીમ્
તેઓએ જગતની માતા, વિશ્વની પોષિકા, દૈવી માતાજીનું ધ્યાન કર્યું; સુવર્ણવર્ણી, હરણ જેવી, બધા દુઃખોનો નાશ કરતી.
વિષ્ણોર્નિત્યાનવદ્યાંગીં ધ્યાત્વા નારાયણીં શુભામ્ । દેવીસૂક્તજપૈર્ભક્ત્યા નમશ્ચક્રુઃ સનાતનીમ્
વિષ્ણુની શાશ્વત નિર્દોષ અંગવાળી, શુભ નારાયણીનું ધ્યાન કરીને; દેવીસૂક્તના જપ અને ભક્તિથી, તેમણે સનાતન માતાજીને નમન કર્યું.
તૈશ્ચિંત્યમાના સા દેવી તત્રૈવાવિરભૂત્તદા । ચતુર્ભુજા વિશાલાક્ષી સર્વાભરણભૂષિતા
તેમના ધ્યાન કરતાં જ, એ દેવી તત્કાળ ત્યાં પ્રગટ થઈ; ચાર ભુજાવાળી, વિશાળ નેત્રવાળી, સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન.
દુકૂલવસ્ત્રસહિતાં દિવ્યમાલાનુલેપનામ્ । તાં દૃષ્ટ્વા દેવદેવસ્ય પ્રિયાં સર્વે દિવૌકસઃ
રેશમી વસ્ત્રો પહેરેલી, દિવ્ય માળા અને સુગંધિત લિપનથી સજ્જ; દેવદેવના પ્રિયાને જોઈને, બધા દેવતાઓ—
ઊચુઃ પ્રાંજલયો દેવીં પ્રસન્નં કુરુતે પ્રિયમ્ । ત્રૈલોક્યસ્યાભયં સ્વામી યથા દદ્યાત્તથા કુરુ
હાથ જોડીને દેવીને કહ્યું: 'મહેરબાન બનો અને જે પ્રિય હોય તે કરો; ત્રણેય લોકને નિર્ભયતા આપો, જેમ ભગવાન આપે તેમ તમે પણ કરો.'
રુદ્ર ઉવાચ- ઇત્યુક્તા સહસા દેવી પ્રિયં પ્રાપ્ય જનાર્દનમ્ । પ્રણિપત્ય નમસ્કૃત્ય પ્રસીદેતિ ઉવાચ તમ્
રુદ્રે કહ્યું: એ રીતે કહેતાં, દેવીને અચાનક પોતાના પ્રિય જનાર્દન મળ્યા. તેણે નમન કરીને, પ્રણામ કરીને કહ્યું: 'મારે પર કૃપા કરો.'
તાં દૃષ્ટ્વા મહિષીં સ્વસ્ય પ્રિયાં સર્વ્વેશ્વરો હરિઃ । રક્ષઃશરીરજં ક્રોધં તત્યાજ પ્રીતવત્ક્ષણાત્
પોતાની પ્રિય રાણીને જોઈને, સર્વેશ્વર હરિએ તરત જ રાક્ષસના શરીરમાંથી ઉદ્ભવેલો ક્રોધ છોડી દીધો અને આનંદિત થયા.
અંકમાદાય તાં દેવીં સમાશ્લિષ્ય દયાનિધિઃ । કૃપાસુધાર્દ્રદૃષ્ટ્યા વૈ નિરૈક્ષત સુરાન્હરિઃ
દયાના સાગર હરિએ દેવીને પોતાના ગોદમાં લઈ, પ્રેમથી ભેટી લીધા અને કૃપાની ધારા જેવી દયાળુ નજરે દેવતાઓને જોયા.
તતો જયજયેત્યુચ્ચૈઃ સ્તુવતાં નમતાં તદા । તદ્દયાદૃષ્ટિદૃષ્ટાનાં સાનંદઃ સંભ્રમોઽભવત્
પછી જય જયના ઉંચા ઉદગાર સાથે, જે લોકો સ્તુતિ અને નમન કરતા હતા, જેમની ઉપર ભગવાનની દયાળુ નજર પડી, તેઓ આનંદ અને ઉત્સાહથી ભરાઈ ગયા.
તતો દેવગણાઃ સર્વે હર્ષનિર્ભરમાનસાઃ । ઊચુઃ પ્રાંજલયો દેવં નમસ્કૃત્ય જગત્પતિમ્
પછી બધા દેવગણો આનંદથી ભરેલા મનથી, હાથ જોડીને જગતના સ્વામી ભગવાનને નમન કરીને બોલ્યા.
દેવગણા ઊચુઃ - દ્રષ્ટુમત્યદ્ભુતં તેજો ન શક્તાસ્તે જગત્પતે । અત્યદ્ભુતમિદં રૂપં બહુબાહુપદાંકિતમ્
દેવગણોએ કહ્યું: 'હે જગતપતિ, અમે તમારું આ અદભુત તેજ જોઈ શકતા નથી; અનેક હાથ અને પગથી યુક્ત તમારું આ રૂપ ખૂબ જ આશ્ચર્યજનક છે.'
જગત્ત્રયસમાક્રાંતં તેજસ્તીક્ષ્ણતરં તવ । દ્રષ્ટું સ્થાતું ન શક્તાઃ સ્મઃ સર્વ્વ એવ દિવૌકસઃ
'તમારું તેજ અગ્નિ કરતાં પણ તીખું છે અને ત્રણેય લોકમાં વ્યાપી ગયું છે; અમારામાંથી કોઈ પણ દેવ આ તેજને જોઈ શકતો નથી કે સામે ઊભો રહી શકતો નથી.'
મહાદેવ ઉવાચ-। ઇત્યર્થિતસ્તુ વિબુધૈસ્તેજસ્તદતિભીષણમ્ । ઉપસંહૃત્ય દેવેશો બભૂવ સુખદર્શનઃ
મહાદેવે કહ્યું: દેવતાઓએ વિનંતી કરતાં, દેવોના સ્વામી એ ભયાનક તેજ પાછું ખેંચી લીધું અને સૌમ્ય રૂપે દેખાવા લાગ્યા.