રજ્જ્વા ધૃતં મહાવીરૈઃ પૂર્વતઃ પૃષ્ઠતો ભટૈઃ । મહાશસ્ત્રાસ્ત્રસંયુક્તૈઃ સર્વશોભાસમન્વિતૈઃ
મહાન વીરોએ ઘોડાને દોરી રાખ્યો હતો, આગળ-પાછળ સૈનિકો હતા, બધા શક્તિશાળી શસ્ત્રો અને આયુધોથી સજ્જ અને સુંદર દેખાતા હતા.
સિતાતપત્રમસ્યોચ્ચૈર્ભાતિ મૂર્ધનિ વાજિનઃ । સુચામરદ્વયં યસ્ય ધ્રિયતે પુરતો મુહુઃ
ઘોડાના માથા ઉપર ઊંચે સફેદ છત્ર ઝગમગતું હતું અને બે સુંદર ચામર વારંવાર તેની સામે ફરકાવવામાં આવતાં હતા.
કૃષ્ણાગર્વાદિધૂપૈશ્ચ ધૂપિતં વાયુવેગિનમ્ । રાજ્ઞઃ પુરો નિનાયાશ્વં હયમેધસ્ય સત્ક્રતોઃ
કાળી અગર અને અન્ય સુગંધિત ધૂપથી સુગંધિત તે ઝડપી ઘોડાને રાજા, જે અશ્વમેધ યજ્ઞ કરનાર મહાન હતા, તેમના સામે લાવવામાં આવ્યો.
તમાનીતં હયં દૃષ્ટ્વા રત્નમાલાવિભૂષિતમ્ । મનોજવં કામરૂપં જહર્ષ મતિમાન્નૃપઃ
તે રત્નમાળાથી શોભતા, મન જેટલી ઝડપથી દોડે એવો અને ઇચ્છિત રૂપ ધારણ કરી શકે એવો ઘોડો લાવવામાં આવ્યો તે જોઈને વિદ્વાન રાજા આનંદિત થયા.
જગામ પદ્ભ્યાં શત્રુઘ્નં રાજચિહ્નાદ્યલંકૃતઃ । સ્વપુત્રપૌત્રૈઃ સંયુક્તો રાજા પરમધાર્મિકઃ
પરમ ધર્મી રાજા રાજચિહ્નોથી શોભતો, પોતાના પુત્રો અને પૌત્રો સાથે પગપાળા શત્રુઘ્ન પાસે પહોંચ્યા.
યયૌ કર્તું ધનાનાં સ સદ્વ્યયં ચલગામિનામ્ । એતદ્વિનશ્વરં મત્વા દુઃખદં સક્તચેતસામ્
તેમણે સમજ્યું કે આ ધન ક્ષણિક છે અને જેનું મન તેમાં બંધાય છે તેને દુઃખ આપે છે, તેથી તેમણે યોગ્ય રીતે ધનનો ઉપયોગ કરવા પ્રયાણ કર્યું.
શત્રુઘ્નં સ દદર્શાથ સિતચ્છત્રેણ શોભિતમ્ । ચામરૈર્વીજ્યમાનઞ્ચ સેવકૈઃ પુરતઃ સ્થિતૈઃ
ત્યાં તેમણે શત્રુઘ્નને જોયા, જે સફેદ છત્રની છાંયમાં તેજસ્વી લાગતા અને સેવકો સામે ઊભા રહી ચામર વડે પંખો કરતા હતા.
સુમતિં પરિપૃચ્છંતં રામચંદ્રકથાનકમ્ । ભયવાર્તાવિનિર્મુક્તં વીરશોભાસ્વલંકૃતમ્
તે સુમતિને રામચંદ્રની વાર્તાઓ પૂછતા હતા, કોઈ ભયની વાતથી મુક્ત અને વીરતાના તેજથી શોભતા હતા.
વીરૈઃ કોટિભિરાકીર્ણં વાજિપાલનકાંક્ષિભિઃ । વાનરાણાં સહસ્રૈશ્ચ સમંતાત્પરિવારિતમ્
તેઓ ચારે બાજુથી લાખો વીરોએ ઘેરેલા હતા, જે ઘોડાની રક્ષા કરવા ઉત્સુક હતા અને હજારો વાનરો પણ સાથે હતા.
દૃષ્ટ્વા શત્રુઘ્નચરણૌ પ્રણનામ સપુત્રકઃ । ધન્યોઽહમિતિ સંહૃષ્ટો વદન્રામૈકમાનસઃ
શત્રુઘ્નના ચરણો જોઈને તેણે પોતાના પુત્રો સાથે નમસ્કાર કર્યો અને આનંદથી કહ્યું: 'હું ધન્ય છું', તેમનું મન માત્ર રામમાં જ એકાગ્ર હતું.
શત્રુઘ્નસ્તં પ્રણયિનં દૃષ્ટ્વા રાજાનમુદ્ભટમ્ । ઉત્થાયાસનતઃ સર્વૈર્ભટૈર્દોર્ભ્યાં સ સસ્વજે
શત્રુઘ્ને તે પ્રીતિભર્યા અને પ્રતિષ્ઠિત રાજાને જોઈને, બધા વીરોએ સામે, બેઠકમાંથી ઊભા રહી બંને હાથથી તેને આલિંગન આપ્યો.
દૃઢં સંપૂજ્ય રાજા તં શત્રુઘ્નં પરવીરહા । ઉવાચ હર્ષમાપન્નો ગદ્ગદસ્વરયા ગિરા
રાજાએ શત્રુઘ્ન, જે શત્રુવીરોનો સંહારક છે, તેમનું ભક્તિપૂર્વક સન્માન કર્યું અને આનંદથી ગદગદ અવાજે બોલ્યા.
સુબાહુરુવાચ। અદ્ય ધન્યોસ્મિ સસુતઃ સકુટુંબઃ સવાહનઃ । યદ્યુષ્મચ્ચરણૌ દ્રક્ષ્યે નૃપકોટિભિરીડિતૌ
સુબાહુએ કહ્યું: 'આજે હું, મારા પુત્રો, કુટુંબ અને વાહનો સાથે, ધન્ય છું જો હું તમારા ચરણો, જે કરોડો રાજાઓ દ્વારા વંદિત છે, જોઈ શકું.'
અજ્ઞાનિના સુતેનાયં ગૃહીતો વાજિનાં વરઃ । દમનેનાનયં ત્વસ્ય ક્ષમસ્વ કરુણાનિધે
'મારા અજ્ઞાન પુત્રે આ શ્રેષ્ઠ ઘોડો પકડી લીધો હતો; દયાના સાગર, કૃપા કરીને આ દોષને માફ કરો.'
ન જાનાતિ રઘૂત્તંસં સર્વદેવાધિદૈવતમ્ । લીલયા વિશ્વસ્રષ્ટારં હંતારમપિ પાલકમ્
'તે રઘુવંશના શોભા, સર્વ દેવોના દેવ, રમતમાં વિશ્વના સર્જનહાર, સંહારક અને રક્ષકને ઓળખતો નથી.'
ઇદં રાજ્યં સમૃદ્ધાંગં સમૃદ્ધબલવાહનમ્ । ઇમે કોશા ધનૈઃ પૂર્ણા ઇમે પુત્રા ઇમે વયમ્
'આ રાજ્ય સમૃદ્ધ અને શક્તિશાળી છે, સેનાઓ અને વાહનો ભરપૂર છે; ખજાનાઓ ધનથી ભરેલા છે; આ મારા પુત્રો છે અને અમે અહીં છીએ.'
સર્વે વયં રામનાથાસ્ત્વદાજ્ઞા પ્રતિપાલકાઃ । ગૃહાણ સર્વં સફલં ન મેઽસ્તિ ક્વચિદુન્મતમ્
અમે બધા રામના સેવક છીએ, તમારી આજ્ઞાનું પાલન કરીએ છીએ. તમે જે કંઈ આપો તે સર્વે ફળદાયી છે—મારા મનમાં ક્યાંય પણ કોઈ ઉન્માદ કે ભ્રમ નથી.
ક્વાસૌ હનૂમાન્રામસ્ય ચરણાંભોજષટ્પદઃ । યત્પ્રસાદાદહં પ્રાપ્સ્યે રાજરાજસ્ય દર્શનમ્
હનુમાન ક્યાં છે, જે રામના પદપદ્મ પર ભમરો જેવો છે? એમની કૃપાથી જ હું રાજાધિરાજના દર્શન પામીશ.
સાધૂનાં સંગમે કિં કિં પ્રાપ્યતે ન મહીતલે । યત્પ્રસાદાદહં મૂઢો બ્રહ્મશાપમતીતરમ્
સારા લોકોની સંગતથી ધરતી પર શું મળતું નથી? એમની કૃપાથી હું મૂર્ખ હોવા છતાં બ્રહ્માના શાપથી પાર થઇ ગયો છું.
દૃષ્ટ્વા ત્વદ્ય મહારાજં પદ્મપત્રનિભેક્ષણમ્ । પ્રાપ્સ્યામિ જન્મનઃ સર્વં ફલં દુર્લભમત્ર ચ
આજે તમારી, કમળની પાંખ જેવી દૃષ્ટિ ધરાવતાં મહારાજ, દર્શન કરીને હું જન્મના બધા દુર્લભ ફળ અહીં જ મેળવી લઉં છું.
મમ તાવદ્ગતં ચાયુર્બહુરામવિયોગિનઃ । સ્વલ્પમુર્વરિતં તત્ર કથં દ્રક્ષ્યે રઘૂત્તમમ્
મારું મોટાભાગનું જીવન રામથી વિયોગમાં પસાર થયું છે; હવે થોડું જ બાકી છે—તો હું રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ રામને કેમ જોઈ શકીશ?
મહ્યં દર્શયતં રામં યજ્ઞકર્મવિચક્ષણમ્ । યદંઘ્રિરજસાપૂતા શિલાભૂતા મુનિપ્રિયા
મને એ રામનું દર્શન કરાવો, જે યજ્ઞકર્મમાં નિપુણ છે, જેમના પગની ધૂળથી પથ્થર પણ મુનિપ્રિય બની ગયો હતો.
કાકઃ પરં પદં પ્રાપ્તો યદ્બાણસ્પર્શનાત્ખગઃ । અનેકે યસ્ય વક્ત્રાબ્જં વીક્ષ્ય સંખ્યે પદં ગતાઃ
કાગડો પણ એમના બાણના સ્પર્શથી પરમ પદે પહોંચ્યો; અને ઘણા યોદ્ધાઓ એમના કમળ જેવા મુખને યુદ્ધમાં જોઈને એ પદે ગયા છે.
યે ત્વસ્ય રઘુનાથસ્ય નામ ગૃહ્ણંતિ સાદરાઃ । તે યાંતિ પરમં સ્થાનં યોગિભિર્યદ્વિચિંત્યતે
જે લોકો આ રઘુનાથનું નામ શ્રદ્ધાથી લે છે, તેઓ એ પરમ સ્થાન પામે છે, જેને યોગીઓ ધ્યાન કરે છે.
ધન્યાયોધ્યાભવા લોકા યે રામમુખપંજમ્ । સ્વલોચનપુટૈઃ પીત્વા સુખં યાંતિ મહોદયમ્
અયોધ્યાના લોકો ધન્ય છે, જે પોતાના નેત્રોથી રામના કમળમુખનું પાન કરે છે અને સુખપૂર્વક મહાસંપત્તિ પામે છે.
ઇતિ સંભાષ્ય નૃપતિં વાહં રાજ્યં ધનાનિ ચ । સર્વં સમર્પ્ય ચાવોચત્કિંકરોસ્મિ મહીપતે
આ રીતે રાજાને કહીને, મેં રાજ્ય, ધન અને બધું અર્પણ કર્યું અને કહ્યું: 'હું તમારો દાસ છું, હે ધરાપતિ.'
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય રાજ્ઞઃ પરપુરંજયઃ । પ્રત્યુવાચેતિ તં ભૂપં વાગ્મી વાક્યવિશારદઃ
આ વચન સાંભળી, શત્રુઓના વિજયી અને વાક્પટુ રાજાએ એ રાજાને ઉત્તર આપ્યો.
શત્રુઘ્ન ઉવાચ। કથં રાજન્નિદં બ્રૂષે ત્વં વૃદ્ધો મમ પૂજિતઃ । સર્વં ત્વદીયં ત્વદ્રાજ્યં દમનો વિદધાત્વયમ્
શત્રુઘ્ને કહ્યું: 'હે રાજા, તમે વૃદ્ધ અને મારા પૂજનીય છો, તો પણ આવું કેમ બોલો છો? બધું તમારું છે, રાજ્ય પણ તમારું છે—દમનને એનું સંચાલન કરવા દો.'
ક્ષત્ત્રિયાણામિદં કૃત્યં યત્સંગ્રામવિધાયકમ્ । સર્વં રાજ્યં ધનં ચેદં પ્રતિયાતુ મમાજ્ઞયા
ક્ષત્રિયનું કામ તો યુદ્ધ કરવું છે; આ બધું રાજ્ય અને ધન મારી આજ્ઞાથી ફરીથી તમારું થાય.
યથા મે રઘુનાથસ્તુ પૂજ્યો વાઙ્મનસા સદા । તથા ત્વમપિ મત્પૂજ્યો ભવિષ્યસિ મહીપતે
જેમ રઘુનાથ મારા વચન અને મનથી હંમેશા પૂજ્ય છે, તેમ, હે મહારાજ, તમે પણ મારા માટે પૂજ્ય રહેશો.