ઇતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય હનૂમાન્નિજગાદ તમ્ । શત્રુઘ્નો લવણચ્છેત્તા વર્તતે સૈન્યપાલકઃ
આવી વાતો સાંભળી, હનુમાને કહ્યું: 'શત્રુઘ્ન, લવણનો સંહારક, સેના રક્ષક તરીકે અહીં ઊભો છે.'
સ કથં પ્રધને યુધ્યેત્સેવકેઽગ્રે સ્થિતે નૃપ । માં વિજિત્ય રણે તં ચ ત્વં ગંતાસિ નરર્ષભ
'રાજા, જ્યારે હું તેની સામે ઊભો છું ત્યારે તે કેવી રીતે આગળ જઈને યુદ્ધ કરે? પહેલા મને યુદ્ધમાં હરાવો, પછી જ તમે તેની પાસે જઈ શકો.'
ઇત્યુક્તવંતં તરસા વિવ્યાધ દશસાયકૈઃ । હૃદિ વાનરમત્યુગ્રં પર્વતાગ્ર્યમિવસ્થિતમ્
હનુમાન આવું બોલતા, સુબાહુએ ઝડપથી દસ તીરો વડે એ ભયાનક વાનરને, જે પર્વતની ચોટી જેવો ઊભો હતો, હૃદયમાં ઘાયલ કર્યો.
સબાણાનાગતાંસ્તાંશ્ચ ગૃહીત્વા કરસંપુટે । ચૂર્ણયામાસ તિલશઃ શિતાન્વૈરિવિદારણાન્
હનુમાને એ તીખા, દુશ્મનને સંહારતા તીરોને હાથના કપમાં પકડી લીધા અને તલની જેમ ચૂર્ણ કરી નાખ્યા.
ચૂર્ણયિત્વા શરાંસ્તાંસ્તુ નિનદન્ઘનગર્જિતૈઃ । પુચ્છેનાવેષ્ટ્ય તસ્યોચ્ચૈ રથં નિન્યે મહાબલઃ
મહાબલી હનુમાનજી એ ઘનઘોર ગર્જના અને પોતાના અંગોની ધ્વનિ સાથે તે તીરોને ભેળવી નાખ્યા, પછી પોતાની પૂંછ વડે રથને મજબૂતીથી વળી અને તે રથને ઉંચકીને લઈ ગયા.
તદા તં નૃપવર્યોઽસાવાકાશે સ્થિત એવ સઃ । લાંગૂલં તાડયામાસ શિતાગ્રૈઃ સાયકૈર્મુહુઃ
પછી તે શ્રેષ્ઠ રાજાએ, આકાશમાં ઊભા રહીને, હનુમાનજીની પૂંછ પર વારંવાર તીક્ષ્ણ તીરો વડે પ્રહાર કર્યો.
સ તાડિતસ્તુ પુચ્છાગ્રે શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ । મુમોચ તદ્રથં દિવ્યં કનકેન વિચિત્રિતમ્
પછી વાંકાં સાંધાવાળા તીરો વડે પૂંછના છેડે ઘાયલ થયેલા હનુમાનજી એ સુવર્ણથી શોભતા એ દિવ્ય રથને છોડી દીધો.
સ મુક્તસ્તેન તરસા શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્જઘાન તમ્ । હનૂમંતં કપિવરં રોષસંપૂરિતેક્ષણઃ
તે જોરથી મુક્ત થયેલા રાજાએ, તીક્ષ્ણ તીરો વડે ક્રોધથી ભરાયેલા નેત્રો સાથે વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાનજી પર પ્રહાર કર્યો.
હનૂમાન્બાણવિચ્છિન્નઃ સર્વત્રરુધિરાપ્લુતઃ । મહારોષં સમાધત્ત નૃપોપરિ કપીશ્વરઃ
તીરો વડે કાપી નાખેલા અને સર્વત્ર લોહીથી લથબથ થયેલા હનુમાનજી એ રાજા પર ભારે રોષ પામ્યો.
ગૃહીત્વા તસ્ય દંષ્ટ્રાભી રથં હયસમન્વિતમ્ । ચૂર્ણયામસ વેગેન તદદ્ભુતમિવાભવત્
પછી હનુમાનજી એ પોતાના દાંતોથી ઘોડાવાળા એ રથને પકડીને, ઝડપથી ભેળવી નાખ્યો; તે દૃશ્ય અદ્ભુત લાગતું હતું.
સ્વરથં ભજ્યમાનં તુ દૃષ્ટ્વા રાજા ત્વરન્બલી । અન્યં રથં સમાસ્થાય યુયુધે તં મહાબલમ્
પોતાનો રથ તૂટી રહ્યો છે તે જોઈને, શક્તિશાળી રાજાએ ઝડપથી બીજો રથ ચઢી, એ મહાબલી સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
પુચ્છે મુખેઽથોરસિ ચ ભુજે ચરણયોર્નૃપઃ । જઘાન શરસંધાનકોવિદઃ પરમાસ્ત્રવિત્
તીરો ચલાવવામાં પારંગત અને મહાશસ્ત્રજ્ઞ રાજાએ, હનુમાનજીના પૂંછ, મોઢા, છાતી, હાથ અને પગ પર તીરોના ઘા કર્યા.
તદા ક્રુદ્ધઃ કપિવરસ્તાડયામાસ વક્ષસિ । પાદેનોત્પ્લુત્ય વેગેન રાજ્ઞઃ સુભટશોભિનઃ
પછી વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાનજી એ ભારે ક્રોધથી, ઝડપથી ઉછળી, રાજાની છાતી પર પગથી જોરદાર પ્રહાર કર્યો.
સ પદા પ્રહતો ભૂમૌ પપાત કિલ મૂર્ચ્છિતઃ । મુખાદ્વમન્નસૃક્ચોષ્ણં શ્વાસપૂરપ્રવેપિતઃ
પગથી ઘાયલ થયેલા રાજા જમીન પર બેભાન પડી ગયા; તેમના મોઢામાંથી ગરમ લોહી વહેતું હતું અને દુઃખથી શ્વાસ કંપી રહ્યો હતો.
તદા પ્રકુપિતોઽત્યંતં હનૂમાન્પ્રધનાંગણે । અશ્વાન્વીરાન્ગજાંશ્ચાપિ ચૂર્ણયામાસ વેગતઃ
પછી મુખ્ય યુદ્ધભૂમિમાં અત્યંત ક્રોધિત થયેલા હનુમાનજી એ ઝડપથી ઘોડા, વીર અને હાથીઓને ભેળવી નાખ્યા.
તદા સુકેતુસ્તદ્ભ્રાતા તથા લક્ષ્મીનિધિર્નૃપઃ । ઉભાવપિ સુસન્નદ્ધૌ યુદ્ધાય સમુપસ્થિતૌ
પછી સુકેતુ અને તેમના ભાઈ, તેમજ ધનસંપન્ન રાજા, બંને સજ્જ થઈને યુદ્ધ માટે એકસાથે આવ્યા.
રાજાનં મૂર્ચ્છિતં દૃષ્ટ્વા પ્રપલાય્ય ગતા નરાઃ । ઇતસ્તતો બાણસંઘૈઃ ક્ષતાઃ પુષ્કલવર્ષિતૈઃ
રાજાને બેભાન જોઈને, લોકો અહીં-ત્યાં તીરોની ઝપાટાથી ઘાયલ થઈ ભાગી ગયા.
તદ્ભજ્યમાનં સ્વબલં વીક્ષ્ય રાજાત્મજો બલી । દમનઃ સ્તંભયામાસ સેતુર્વાર્ધિમિવોચ્ચલમ્
પોતાની સેનાને તૂટી રહી છે તે જોઈને, શક્તિશાળી રાજકુમાર દમન એ તેમને રોકી રાખ્યા, જેમ કે પુલ ઊંચા વહેણને અટકાવે છે.
તદા તુ મૂર્ચ્છિતો રાજા સ્વપ્નમેકં દદર્શ હ । રણમધ્યે કપિવરપ્રપદાઘાતતાડિતઃ
પછી બેભાન રાજાએ એક સ્વપ્ન જોયું: યુદ્ધના મધ્યમાં, વાનરશ્રેષ્ઠના પગના ઘા વડે ઘાયલ થયેલા.
રામચંદ્રસ્ત્વયોધ્યાયાં સરયૂતીરમંડપે । બ્રાહ્મણૈર્યાજ્ઞિકશ્રેષ્ઠૈર્બહુભિઃ પરિવારિતઃ
અયોધ્યામાં, સરયૂ તટના મંડપમાં, રામચંદ્રજી અનેક યજ્ઞકુશળ બ્રાહ્મણો વડે ઘેરાયેલા હતા.
તત્ર બ્રહ્માદયો દેવાસ્તત્ર બ્રહ્માંડકોટયઃ । કૃતપ્રાઞ્જલયસ્તં વૈ સ્તુવંતિ સ્તુતિભિર્મુહુઃ
ત્યાં બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ, અનંત બ્રહ્માંડો, સૌએ હાથ જોડીને વારંવાર સ્તુતિઓથી રામજીની પ્રશંસા કરી.
રામં શ્યામં સુનયનં મૃગશૃંગપરિગ્રહમ્ । ગાયંતિ નારદાદ્યાશ્ચ વીણોલ્લસિતપાણયઃ
શ્યામવર્ણ, સુંદર નેત્રવાળા અને મૃગશૃંગ ધારણ કરનાર રામજીની, નારદજી અને અન્ય લોકોએ વીણા વગાડતાં ગીત ગાયું.
નૃત્યંત્યપ્સરસસ્તત્ર ઘૃતાચી મેનકાદયઃ । વેદા મૂર્તિધરા ભૂત્વા ઉપતિષ્ઠંતિ રાઘવમ્
ત્યાં ઘૃતાચી, મેનકા અને અન્ય અપ્સરાઓ નૃત્ય કરી રહી હતી, અને વેદો સ્વરૂપ ધારણ કરીને રાઘવજીની સેવા કરી રહ્યા હતા.
યચ્ચ કિંચિદ્વસ્તુજાતં સર્વશોભાસમન્વિતમ્ । તસ્ય દાતારમખિલં ભક્તાનાં ભોગદાયકમ્
ત્યાં જે કંઈ પણ વસ્તુઓ હતી, બધું જ સુંદરતા થી ભરપૂર હતું; અને એ બધું આપનાર, ભક્તોને આનંદ આપનાર, એજ હતો.
ઇત્યેવમાદિસંપશ્યઞ્જાગ્રત્સંજ્ઞામવાપ સઃ । બ્રહ્મશાપહતજ્ઞાનઃ કિં દૃષ્ટમિતિ વૈ વદન્
આ રીતે બધું જોઈને, જેનું જ્ઞાન બ્રહ્માના શાપથી નષ્ટ થયું હતું, એ જાગૃત અવસ્થામાં 'હું શું જોયું?' એમ કહીને સમજણમાં આવ્યો.
ઉત્થાય પ્રયયૌ પદ્ભ્યાં શત્રુઘ્નચરણં પ્રતિ । ભૃત્યકોટિપરીવારો રથકોટિપરીવૃતઃ
પછી એ ઊભો રહીને પગપાળા શત્રુઘ્નના ચરણો તરફ ગયો, સાથે લાખો સેવકો અને રથોની ભીડ હતી.
સુકેતું તુ સમાહૂય વિચિત્રં દમનં તથા । યુદ્ધં કર્તું સમુદ્યુક્તાન્વારયામાસ ધર્મવિત્
પછી સુકેતુ અને અજોડ દમનને બોલાવીને, જ્યારે તેઓ યુદ્ધ કરવા ઉત્સુક હતા, ત્યારે ધર્મજ્ઞાને તેમને રોકી લીધા.
ઉવાચ તાન્મહારાજો ધર્માત્મા ધર્મસંયુતઃ । ભ્રાતઃપુત્રૌ શૃણુત મે વાક્યં ધર્મસમન્વિતમ્
પછી મહારાજા, ધર્મમાં સ્થિર અને ધર્મમય, ભાઈના પુત્રોને કહ્યું: 'મારા ધર્મયુક્ત વચન સાંભળો.'
મા યુદ્ધં કુરુત ક્ષિપ્રમનયસ્તુ મહાનભૂત્ । યદ્રામચંદ્રવાહં ત્વમગૃહ્ણાદ્દમનોર્જ્જિતમ્
'તમે તરત યુદ્ધ ન કરો, આવું મોટું દુઃખ ના આવે. કેમ કે તમે રામચંદ્રજીનું દુશ્મનોને દમન કરનાર વાહન પકડી લીધું છે.'
એષ રામઃ પરંબ્રહ્મ કાર્યકારણતઃ પરમ્ । ચરાચરજગત્સ્વામી ન માનુષવપુર્ધરઃ
'આ રામ તો પરમ બ્રહ્મ છે, કારણ અને કાર્યમાં સર્વોચ્ચ છે, ચાલતું-અચળું જગતનો સ્વામી છે, માનવ રૂપ ધારણ કરતો નથી.'