ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય પુત્રયોર્વીરમાનિનોઃ । શોકં ત્યક્ત્વા મહારાજો યુદ્ધાય મતિમાદધાત્
પુત્રોના વીરતા ભરેલા શબ્દો સાંભળી, મહારાજાએ પોતાનું શોક છોડીને યુદ્ધ માટે મન મક્કમ કર્યું.
તાવપિ પ્રતિયોદ્ધારં વાંચ્છંતૌ રણદુર્મદૌ । જગ્મતુઃ કટકે શત્રોરનંતભટપૂરિતે
એ બંને યુદ્ધની ઇચ્છા અને યુદ્ધના ઉન્માદથી ભરેલા, દુશ્મનના અસંખ્ય સૈનિકોથી ભરેલી સેના તરફ આગળ વધ્યા.
રિપુતાપેન દમનો નીલરત્નેન ચેતરઃ । યુયુધાતે રણે વીરૌ પ્રાવૃષીવ બલાહકૌ
એક, નિલા રત્ન ધારણ કરનાર, દુશ્મનના દુઃખથી દમિત; બીજો, બંને વીરોએ વરસાદના ઋતુના મેઘો જેવી ગર્જના સાથે યુદ્ધ કર્યું.
રાજા કનકસન્નદ્ધે રથે મણિવિચિત્રિતે । રત્નકૂબરશોભાઢ્યે તિષ્ઠંશ્ચાપધરો બલી
રાજા સોનાથી શોભતા અને મણિઓથી અલંકૃત રથ પર ઊભા હતા, રત્નમય ધ્વજથી ઝળકતા, હાથમાં ધનુષ્ય લઈને બળવાન દેખાતા.
યયૌ યોદ્ધું તુ શત્રુઘ્નં વીરકોટભિરાવૃતમ્ । તૃણીકુર્વન્મહાવીરાન્ધનુર્વિદ્યાવિશારદાન્
તે શત્રુઘ્ન સાથે યુદ્ધ કરવા આગળ વધ્યા, આસપાસ વીરોની ભીડ હતી, અને ધનુર્વિદ્યા જાણતા મહાવીરોને પણ તૃણ સમાન ગણ્યા.
તં યોદ્ધુમાગતં દૃષ્ટ્વા સુબાહું રોષપૂરિતમ્ । પુત્રનાશેન કુર્વંતં સર્વસૈન્યવધાદિકમ્
સુબાહુને, ક્રોધથી ભરેલા અને પુત્રના મૃત્યુનો બદલો લેવા આખી સેના નાશ કરવા આતુર, યુદ્ધ માટે આવતો જોઈને—
શત્રુઘ્નપાર્શ્વસંચારી હનૂમાંસ્તમુપાદ્રવત્ । નખાયુધો મહાનાદં કુર્વન્મેઘ ઇવાહવે
શત્રુઘ્નના બાજુમાં ચાલતો હનુમાન, નખો હથિયાર સમાન બનાવી, મેઘ જેવી ગર્જના સાથે યુદ્ધમાં તેની સામે દોડી ગયો.
સુબાહુસ્તં હનૂમંતમાગચ્છંતં મહારવમ્ । ઉવાચ પ્રહસન્વાક્યં રોષપૂરિતલોચનઃ
સુબાહુએ, હનુમાનને મહાન રોષ સાથે આવતો જોઈ, હસતાં અને ક્રોધથી આંખો લાલ કરીને કહ્યું:
ક્વ ગતઃ પુષ્કલો હત્વા મત્પુત્રં રણમંડલે । પાતયામ્યદ્ય તસ્યાશુ શિરો જ્વલિતકુંડલમ્
મારો પુત્ર યુદ્ધમાં મારનાર પુષ્કલ ક્યાં ગયો? આજે હું તરત જ તેના ઝળહળતા કુંડળવાળા માથાને કાપી નાખીશ.
ક્વ શત્રુઘ્નો વાહપાલઃ ક્વ ચ રામઃ કુતો ભટાઃ । પ્રાણહંતારમાયાંતં પશ્યંતુ પ્રધને તુ મામ્
શત્રુઘ્ન, સેના પ્રમુખ, ક્યાં છે? રામ ક્યાં છે? યોદ્ધાઓ ક્યાં છે? યુદ્ધના મથામાં આવતો મને, પ્રાણહરણારને, તેઓ જોઈ લે.
ઇતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય હનૂમાન્નિજગાદ તમ્ । શત્રુઘ્નો લવણચ્છેત્તા વર્તતે સૈન્યપાલકઃ
આવી વાતો સાંભળી, હનુમાને કહ્યું: 'શત્રુઘ્ન, લવણનો સંહારક, સેના રક્ષક તરીકે અહીં ઊભો છે.'
સ કથં પ્રધને યુધ્યેત્સેવકેઽગ્રે સ્થિતે નૃપ । માં વિજિત્ય રણે તં ચ ત્વં ગંતાસિ નરર્ષભ
'રાજા, જ્યારે હું તેની સામે ઊભો છું ત્યારે તે કેવી રીતે આગળ જઈને યુદ્ધ કરે? પહેલા મને યુદ્ધમાં હરાવો, પછી જ તમે તેની પાસે જઈ શકો.'
ઇત્યુક્તવંતં તરસા વિવ્યાધ દશસાયકૈઃ । હૃદિ વાનરમત્યુગ્રં પર્વતાગ્ર્યમિવસ્થિતમ્
હનુમાન આવું બોલતા, સુબાહુએ ઝડપથી દસ તીરો વડે એ ભયાનક વાનરને, જે પર્વતની ચોટી જેવો ઊભો હતો, હૃદયમાં ઘાયલ કર્યો.
સબાણાનાગતાંસ્તાંશ્ચ ગૃહીત્વા કરસંપુટે । ચૂર્ણયામાસ તિલશઃ શિતાન્વૈરિવિદારણાન્
હનુમાને એ તીખા, દુશ્મનને સંહારતા તીરોને હાથના કપમાં પકડી લીધા અને તલની જેમ ચૂર્ણ કરી નાખ્યા.
ચૂર્ણયિત્વા શરાંસ્તાંસ્તુ નિનદન્ઘનગર્જિતૈઃ । પુચ્છેનાવેષ્ટ્ય તસ્યોચ્ચૈ રથં નિન્યે મહાબલઃ
મહાબલી હનુમાનજી એ ઘનઘોર ગર્જના અને પોતાના અંગોની ધ્વનિ સાથે તે તીરોને ભેળવી નાખ્યા, પછી પોતાની પૂંછ વડે રથને મજબૂતીથી વળી અને તે રથને ઉંચકીને લઈ ગયા.
તદા તં નૃપવર્યોઽસાવાકાશે સ્થિત એવ સઃ । લાંગૂલં તાડયામાસ શિતાગ્રૈઃ સાયકૈર્મુહુઃ
પછી તે શ્રેષ્ઠ રાજાએ, આકાશમાં ઊભા રહીને, હનુમાનજીની પૂંછ પર વારંવાર તીક્ષ્ણ તીરો વડે પ્રહાર કર્યો.
સ તાડિતસ્તુ પુચ્છાગ્રે શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ । મુમોચ તદ્રથં દિવ્યં કનકેન વિચિત્રિતમ્
પછી વાંકાં સાંધાવાળા તીરો વડે પૂંછના છેડે ઘાયલ થયેલા હનુમાનજી એ સુવર્ણથી શોભતા એ દિવ્ય રથને છોડી દીધો.
સ મુક્તસ્તેન તરસા શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્જઘાન તમ્ । હનૂમંતં કપિવરં રોષસંપૂરિતેક્ષણઃ
તે જોરથી મુક્ત થયેલા રાજાએ, તીક્ષ્ણ તીરો વડે ક્રોધથી ભરાયેલા નેત્રો સાથે વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાનજી પર પ્રહાર કર્યો.
હનૂમાન્બાણવિચ્છિન્નઃ સર્વત્રરુધિરાપ્લુતઃ । મહારોષં સમાધત્ત નૃપોપરિ કપીશ્વરઃ
તીરો વડે કાપી નાખેલા અને સર્વત્ર લોહીથી લથબથ થયેલા હનુમાનજી એ રાજા પર ભારે રોષ પામ્યો.
ગૃહીત્વા તસ્ય દંષ્ટ્રાભી રથં હયસમન્વિતમ્ । ચૂર્ણયામસ વેગેન તદદ્ભુતમિવાભવત્
પછી હનુમાનજી એ પોતાના દાંતોથી ઘોડાવાળા એ રથને પકડીને, ઝડપથી ભેળવી નાખ્યો; તે દૃશ્ય અદ્ભુત લાગતું હતું.
સ્વરથં ભજ્યમાનં તુ દૃષ્ટ્વા રાજા ત્વરન્બલી । અન્યં રથં સમાસ્થાય યુયુધે તં મહાબલમ્
પોતાનો રથ તૂટી રહ્યો છે તે જોઈને, શક્તિશાળી રાજાએ ઝડપથી બીજો રથ ચઢી, એ મહાબલી સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
પુચ્છે મુખેઽથોરસિ ચ ભુજે ચરણયોર્નૃપઃ । જઘાન શરસંધાનકોવિદઃ પરમાસ્ત્રવિત્
તીરો ચલાવવામાં પારંગત અને મહાશસ્ત્રજ્ઞ રાજાએ, હનુમાનજીના પૂંછ, મોઢા, છાતી, હાથ અને પગ પર તીરોના ઘા કર્યા.
તદા ક્રુદ્ધઃ કપિવરસ્તાડયામાસ વક્ષસિ । પાદેનોત્પ્લુત્ય વેગેન રાજ્ઞઃ સુભટશોભિનઃ
પછી વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાનજી એ ભારે ક્રોધથી, ઝડપથી ઉછળી, રાજાની છાતી પર પગથી જોરદાર પ્રહાર કર્યો.
સ પદા પ્રહતો ભૂમૌ પપાત કિલ મૂર્ચ્છિતઃ । મુખાદ્વમન્નસૃક્ચોષ્ણં શ્વાસપૂરપ્રવેપિતઃ
પગથી ઘાયલ થયેલા રાજા જમીન પર બેભાન પડી ગયા; તેમના મોઢામાંથી ગરમ લોહી વહેતું હતું અને દુઃખથી શ્વાસ કંપી રહ્યો હતો.
તદા પ્રકુપિતોઽત્યંતં હનૂમાન્પ્રધનાંગણે । અશ્વાન્વીરાન્ગજાંશ્ચાપિ ચૂર્ણયામાસ વેગતઃ
પછી મુખ્ય યુદ્ધભૂમિમાં અત્યંત ક્રોધિત થયેલા હનુમાનજી એ ઝડપથી ઘોડા, વીર અને હાથીઓને ભેળવી નાખ્યા.
તદા સુકેતુસ્તદ્ભ્રાતા તથા લક્ષ્મીનિધિર્નૃપઃ । ઉભાવપિ સુસન્નદ્ધૌ યુદ્ધાય સમુપસ્થિતૌ
પછી સુકેતુ અને તેમના ભાઈ, તેમજ ધનસંપન્ન રાજા, બંને સજ્જ થઈને યુદ્ધ માટે એકસાથે આવ્યા.
રાજાનં મૂર્ચ્છિતં દૃષ્ટ્વા પ્રપલાય્ય ગતા નરાઃ । ઇતસ્તતો બાણસંઘૈઃ ક્ષતાઃ પુષ્કલવર્ષિતૈઃ
રાજાને બેભાન જોઈને, લોકો અહીં-ત્યાં તીરોની ઝપાટાથી ઘાયલ થઈ ભાગી ગયા.
તદ્ભજ્યમાનં સ્વબલં વીક્ષ્ય રાજાત્મજો બલી । દમનઃ સ્તંભયામાસ સેતુર્વાર્ધિમિવોચ્ચલમ્
પોતાની સેનાને તૂટી રહી છે તે જોઈને, શક્તિશાળી રાજકુમાર દમન એ તેમને રોકી રાખ્યા, જેમ કે પુલ ઊંચા વહેણને અટકાવે છે.
તદા તુ મૂર્ચ્છિતો રાજા સ્વપ્નમેકં દદર્શ હ । રણમધ્યે કપિવરપ્રપદાઘાતતાડિતઃ
પછી બેભાન રાજાએ એક સ્વપ્ન જોયું: યુદ્ધના મધ્યમાં, વાનરશ્રેષ્ઠના પગના ઘા વડે ઘાયલ થયેલા.
રામચંદ્રસ્ત્વયોધ્યાયાં સરયૂતીરમંડપે । બ્રાહ્મણૈર્યાજ્ઞિકશ્રેષ્ઠૈર્બહુભિઃ પરિવારિતઃ
અયોધ્યામાં, સરયૂ તટના મંડપમાં, રામચંદ્રજી અનેક યજ્ઞકુશળ બ્રાહ્મણો વડે ઘેરાયેલા હતા.