તદા ચિત્રાંગકઃ ક્રુદ્ધો ભલ્લાન્પંચ સમાદદે । મુમોચ ભાલે પુત્રસ્ય ભરતસ્ય મહૌજસઃ
ત્યારે ચિત્રાંગક ગુસ્સે ભરાઈને પાંચ તીરો ઉઠાવ્યા અને મહાબળવાન ભરતપુત્રના કપાળ પર છોડ્યા.
તૈર્ભલ્લૈરાહતઃ ક્રુદ્ધઃ શરાસનવરે શરમ્ । દધત્પ્રતિજ્ઞામકરોચ્ચિત્રાંગનિધનં પ્રતિ
એ તીરો વાગતાં, ક્રોધિત અને ઉત્તમ ધનુષ્યધારી વીરે ચિત્રાંગના અંત વિશે પ્રતિજ્ઞા લીધી.
શૃણુ વીર મમ ક્ષિપ્રં પ્રતિજ્ઞાં ત્વદ્વધાશ્રિતામ્ । તજ્જ્ઞાત્વા સાવધાનેન યોદ્ધવ્યં ચ ત્વયાત્ર હિ
હે વીર, મારી ઝડપથી લેવાયેલી પ્રતિજ્ઞા સાંભળ, જે તારી વિનાશ માટે છે; હવે આ જાણીને તારે પૂરેપૂરી સતર્કતાથી લડવું પડશે.
બાણેનાનેન ચેત્ત્વાં વૈ ન કુર્યાં પ્રાણવર્જિતમ્ । સતીં સંદૂષ્ય વનિતાં શીલાચારસુશોભિતામ્
જો હું આ તીરે તને જીવતો ન રાખું—અને તું સારા આચરણથી શોભાયેલી સ્ત્રીનું અપમાન કરેલું છે—
યો લોકઃ પ્રાપ્યતે લોકૈર્યમસ્ય વશવર્તિભિઃ । સ લોકો મમ વૈ ભૂયાત્સત્યં મમ પ્રતિશ્રુતમ્
—તો પછી મને એ લોક મળે, જે યમરાજના વશમાં રહેનારા લોકો મેળવે છે; એ જ મારો સચ્ચોટ વચન છે.
ઇતિ શ્રેષ્ઠં વચઃ શ્રુત્વા જહાસ પરવીરહા । ઉવાચ મતિમાન્વીરઃ પુષ્કલં વચનં શુભમ્
આ શ્રેષ્ઠ વચન સાંભળી દુશ્મનનો વિનાશ કરનાર હસી પડ્યો અને બુદ્ધિશાળી વીર પુષ્કલે શુભ વચન કહ્યાં.
મૃત્યુર્વૈ પ્રાણિનાં ભાવ્યઃ સર્વત્રૈવ ચ સર્વદા । તસ્માન્મે નિધને દુઃખં નાસ્તિ શૂરશિરોમણે
મૃત્યુ તો બધા જીવંત પ્રાણીઓ માટે, દરેક જગ્યાએ અને દરેક સમયે નિશ્ચિત છે; તેથી, હે વીરશ્રેષ્ઠ, મને મૃત્યુમાં કોઈ દુઃખ નથી.
પ્રતિજ્ઞા યા કૃતા વીર ત્વયા વીરત્વશાલિના । સા સત્યૈવ પુનર્મેઽદ્ય શ્રૂયતાં વ્યાહૃતં મહત્
હે વીર, તું જે પ્રતિજ્ઞા લીધી છે, એ સાચી જ છે; હવે મારી મહાન પ્રતિજ્ઞા પણ આજે સાંભળ.
ત્વદ્બાણં મદ્વધોદ્યુક્તં ન ચ્છિંદ્યાં યદિ ચેદહમ્ । તદા પ્રતિજ્ઞાં શૃણુ મે સર્વવીરાભિમાનિનઃ
જો હું તારા મારા મૃત્યુ માટે છોડાયેલા તીરને કાપી ન શકું, તો, હે વીરમણિ, મારી પ્રતિજ્ઞા સાંભળ.
તીર્થં જિગમિષોર્યો વૈ કુર્યાત્સ્વાંતવિખંડનમ્ । એકાદશીવ્રતાદન્યજ્જાનાતિ વ્રતમુચ્ચકૈઃ
જે યાત્રા પર જવા ઇચ્છે છે અને પોતાનો સંકલ્પ તોડી નાખે છે, અથવા એકાદશી વ્રત કરતાં પણ ઊંચું કોઈ વ્રત જાણે છે—
તસ્ય પાપં મમૈવાસ્તુ પ્રતિજ્ઞાપરિઘાતિનઃ । ઇતિ વાક્યમુદીર્યૈવ તૂષ્ણીંભૂતો ધનુર્દધે
—એવો સંકલ્પ તોડવાનો પાપ મારા પર આવે; આવું કહીને તે ચૂપ રહ્યો અને ધનુષ્ય તૈયાર કર્યું.
તદાનેન નિષંગાત્સ્વાદુદ્ધૃત્ય સાયકં વરમ્ । કથયામાસ વિશદં વાક્યં શત્રુવધાવહમ્
પછી તેણે પોતાના તૂણામાંથી એક ઉત્તમ તીર કાઢી, દુશ્મનના વિનાશ માટે સ્પષ્ટ વચન કહ્યું.
પુષ્કલ ઉવાચ। યદિ રામાંઘ્રિયુગુલં નિષ્કાપટ્યેન ચેતસા । ઉપાસિતં મયા તર્હિ મમ વાક્યમૃતં ભવેત્
પુષ્કલે કહ્યું: જો મેં નિષ્કપટ હૃદયથી રામના ચરણકમળની આરાધના કરી હોય, તો મારા વચન સાચા થાય.
યદિ સ્વમહિલાં ભુક્ત્વા નાન્યાં જાનામિચેતસા । તેન સત્યેન મે વાક્યં સત્યં ભવતુ સંગરે
જો મેં મારી પત્ની સિવાય બીજી સ્ત્રી વિશે મનમાં વિચાર્યું પણ ન હોય, તો એ સત્યના બળે મારું વચન યુદ્ધમાં સાચું સાબિત થાય.
ઇતિ વાક્યમુદીર્યાશુ બાણં ધનુષિ સંધિતમ્ । કાલાનલોપમં વીરશિરશ્છેદનમાક્ષિપત્
આવી રીતે બોલીને તેણે ઝડપથી તીર ધનુષ્ય પર ચડાવ્યું અને વિનાશક અગ્નિ જેવું તીર વીરનું માથું કાપવા તાણ્યું.
તં બાણં મુક્તમાલોક્ય સ તુ રાજસુતો બલી । બાણં શરાસને ધત્ત તીક્ષ્ણં કાલાનલોપમમ્
એ તીર છોડાતું જોઈને, શક્તિશાળી રાજકુમારે પોતાના ધનુષ્ય પર તીખું અને વિનાશક અગ્નિ જેવું તીર ચડાવ્યું.
તેન બાણેન સંછિન્નો બાણઃ સ્વવધઉદ્યતઃ । હાહાકારો મહાનાસીચ્છિન્ને તસ્મિઞ્છરે તદા
એ તીરે પોતાના મૃત્યુ માટે છોડાયેલ તીરને કાપી નાખ્યું; એ તીર તૂટી પડતાં જ મોટો હાહાકાર મચી ગયો.
પરાર્ધં પતિતં ભૂમૌ પૂર્વાર્ધં ફલસંયુતમ્ । શિરોધરાં ચકર્તાશુ પદ્મનાલમિવ ક્ષણાત્
એક ભાગ જમીન પર પડી ગયો, બીજો ભાગ, તીરે માથું સાથે, પળમાં જ કમળના ડાંગર જેવું ગળું કાપી નાખ્યું.
તદા ભૂમૌ પતંતં તુ દૃષ્ટ્વા તત્તસ્યસૈનિકાઃ । હાહાકૃત્વા ભૃશં સર્વે પલાયનપરાગતાઃ
ત્યારે જ્યારે તે જમીન પર પડતો હતો, તેના બધા સૈનિકોએ દુઃખથી હાહાકાર કર્યો અને ભયથી ઘભરાઈને ભાગવા લાગ્યા.
પૃથ્વ્યાં તન્મસ્તકં શ્રેષ્ઠં સકિરીટં સકુંડલમ્ । શુશુભેઽતીવ પતિતં ચંદ્રબિંબં દિવો યથા
પૃથ્વી પર પડેલું તેનું સુંદર મસ્તક, મોખરું મુગટ અને કાનના કુંડળોથી શોભિત, એટલું તેજસ્વી લાગતું હતું જાણે આકાશમાંથી ચાંદની ડીસ પડી હોય.
તં વીક્ષ્ય પતિતં વીરઃ પુષ્કલો ભરતાત્મજઃ । વ્યગાહત વ્યૂહમિમં સર્વવીરૈકશોભિતમ્
તેને પડેલો જોઈને, ભરતપુત્ર પુષ્કલ બહાદુરીથી અનેક વીરોથી શોભાયમાન એ વિધિવાળું સેનાવિહંગમ ભેદી અંદર ઘૂસી ગયો.
શેષ ઉવાચ। અથ પુત્રં સમાલોક્ય પતિતં વ્યસુમુદ્ધતમ્ । વિલલાપ ભૃશં રાજા સુતદુઃખેન દુઃખિતઃ
શેષે કહ્યું: પછી જ્યારે રાજાએ પોતાના પુત્રને નિર્વાણ પામેલો અને ધરતી પર પડેલો જોયો, ત્યારે પુત્રશોકથી વ્યાકુળ થઈને તે રાજા ખૂબ રડવા લાગ્યા.
મૂર્ધ્નિ સંતાડયામાસ પાણિભ્યામતિદુઃખિતઃ । કમ્પમાનો ભૃશં ચાશ્રૂણ્યમુઞ્ચન્નયનાબ્જયોઃ
અતિશય દુઃખી થઈ, તેણે પોતાના હાથોથી માથું પિટ્યું, શરીર કાંપતું હતું અને કમળ જેવાં નેત્રોમાંથી અશ્રુ વહાવતો હતો.
ગૃહીત્વા પતિતં વક્ત્રં ચંદ્રબિંબમનોરમમ્ । પુષ્કલેષુ ક્ષતાસૃગ્ભિઃ ક્લિન્નં કુંડલશોભિતમ્
પુષ્કલનું ચાંદની જેવું મોહક, કાનના કુંડળોથી શોભાયમાન, ઘાવોમાંથી લોહીથી ભીંજાયેલું મુખ પકડીને,
કુટિલભ્રૂયુગં શ્રેષ્ઠં સંદષ્ટાધરપલ્લવમ્ । સ ચુંબન્મુખપદ્મેન વિલપન્નિદમબ્રવીત્
કુદરતી વાંકાં ભ્રૂ, ગુસ્સામાં દાંતથી દબાયેલા હોઠ, એ પુત્રના કમળ જેવા મુખને ચુંબન કરીને, રાજા દુઃખથી બોલ્યા:
હા પુત્ર વીર કથમુત્સુકચેતસં માં । કિં નેક્ષસે વિશદનેત્રયુગેન શૂર । કિં મદ્વિનોદકથયારહિતસ્ત્વમેવ । રોષોદધિપ્લુતમનાઃ કિલ લક્ષ્યસે ચ
હાય પુત્ર, વીર, મારા મનમાં તારી વ્યાકુલતા હોવા છતાં, તું કેમ તારા નિર્મળ નેત્રોથી મને નથી જુએ? તું તો તારી મીઠી વાતોથી મને હંમેશા આનંદ આપતો, આજે કેમ ગુસ્સાના દરિયામાં ડૂબેલો દેખાય છે?
વદ પુત્ર કથં માં ત્વં પ્રબ્રૂષે ન હસન્પુનઃ । અમૃતૈર્મધુરાસ્વાદૈર્વિનોદયસિ પુત્રક
મારા પુત્ર, મને કહો, તું ફરીથી કેમ હસીને મારી સાથે વાત નથી કરતો? તારી અમૃત જેવી મીઠી વાતોથી મને કેમ આનંદિત કરતો નથી?
શત્રુઘ્નાશ્વં ગૃહાણ ત્વં સિતચામરશોભિતમ્ । સ્વર્ણપત્રેણ શોભાઢ્યં ત્યજ નિદ્રાં મહામતે
શત્રુઘ્નનું સફેદ ચામરાથી શોભાયમાન અને સોનાની સજાવટવાળું ઘોડું પકડી લે, હે બુદ્ધિશાળી, હવે ઊંઘ છોડ.
એષ પ્રતાપવિશદઃ પ્રતાપાગ્ર્યઃ પરંતપઃ । ધનુર્બિભ્રત્પુરો ભાતિ પુષ્કલઃ પરવીરહા
અહીં પુષ્કલ પોતાના ધનુષ્ય સાથે, પરાક્રમથી તેજસ્વી, વીરોમાં શ્રેષ્ઠ, દુશ્મનોનો વિનાશક, તારા સામે ઝગમગી રહ્યો છે.
એનં વારય સત્તીક્ષ્ણૈર્બાણૈઃ કોદંડનિર્ગતૈઃ । કથં ત્વં રણમધ્યે વૈ શેતે વીરવિમોહિતઃ
તારા ધનુષ્યમાંથી નીકળેલા તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને રોક, હે વીર, તું યુદ્ધના میدانમાં કેમ આ રીતે પડ્યો છે?