તમાયાંતમથાલોક્ય સ્વગદાં મહતીં દધત્ । યયૌ તં તરસા હંતું રાજભ્રાતા બલાદ્બલમ્
તેને પોતાની મોટી ગદા લઈને આવતો જોઈ, રાજાના ભાઈએ પણ આખી તાકાતથી તેને મારવા દોડી ગયો.
ગદાં તેન વિનિક્ષિપ્તાં સ્વકરે ધૃતવાનયમ્ । તયૈવ ગદયા તસ્ય હૃદિ જઘ્ને મહાબલઃ
તેને ફેંકેલું ગદું તેણે પોતાના હાથમાં પકડી લીધું અને એ જ ગદાથી મહાબલી વીરે તેના હૃદયમાં ઘા કર્યો.
સ્વગદાં તેન વૈ નીતાં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મીનિધિર્નૃપઃ । બાહુયુદ્ધેન તં યોદ્ધુમિયેષ બલવત્તમમ્
પોતું જ ગદું તેના હાથમાં જોઈ, રાજા લક્ષ્મીનિધિએ હવે સૌથી શક્તિશાળી વીર સાથે હાથાપાઈ યુદ્ધ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.
તદા રાજાનુજઃ ક્રુદ્ધો બાહુભ્યામુપગૃહ્ય તમ્ । યુયુધે સર્વયુદ્ધસ્ય જ્ઞાતાવીરેષુ સત્તમઃ
પછી રાજાના નાના ભાઈએ ક્રોધથી તેને બાહોમાં પકડી લીધો અને સર્વયુદ્ધમાં નિપુણ એવા શ્રેષ્ઠ વીર સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો.
તદા લક્ષ્મીનિધિસ્તસ્ય હૃદિ જઘ્ને સ્વમુષ્ટિના । તદા સોપિ શિરસ્યેનં મુષ્ટિમુદ્યમ્ય ચાહનત્
ત્યારે લક્ષ્મીનિધિએ પોતાના મુઠીથી તેના છાતીમાં જોરદાર ઘા કર્યો; એ સમયે બીજાએ પણ પોતાની મુઠી ઊંચકી અને તેના માથા પર પ્રહાર કર્યો.
મુષ્ટિભિર્વજ્રસંકાશૈસ્તલસ્ફોટૈશ્ચ દારુણૈઃ । અન્યોન્યં જઘ્નતુઃ ક્રુદ્ધૌ સંદષ્ટાધરપલ્લવૌ
વજ્ર જેવી કઠોર મુઠીઓથી અને ભયાનક તાળીથી, બંને ગુસ્સામાં હોઠ દબાવીને એકબીજાને મારતા રહ્યા.
મુષ્ટી મુષ્ટિ દંતા દંતિ કચા કચિ નખા નખિ । ઉભયોરભવદ્યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્
મુઠી સામે મુઠી, દાંત સામે દાંત, વાળ સામે વાળ અને નખ સામે નખ અથડાયા; બંને વચ્ચે ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ થયું.
તદા પ્રકુપિતો ભ્રાતા નૃપતેશ્ચ રણે નૃપમ્ । ગૃહીત્વા ભ્રામયિત્વાથ પાતયામાસ ભૂતલે
ત્યારે રાજાના ભાઈએ ક્રોધથી રાજાને યુદ્ધમાં પકડીને ઘુમાવીને જમીન પર ફેંકી દીધો.
લક્ષ્મીનિધિઃ કરે ગૃહ્ય તં નૃપાનુજમુચ્ચકૈઃ । ભ્રામયિત્વા શતગુણં ગજોપસ્થે જઘાન તમ્
લક્ષ્મીનિધિએ રાજાના ભાઈને હાથમાં પકડીને સો વાર ઘુમાવ્યો અને તેને હાથીની પીઠ પર ફટકાર્યો.
સ તદા પતિતો ભૂમૌ સંજ્ઞાં પ્રાપ્ય ક્ષણાદનુ । તથૈવ ભ્રામયામાસ વ્યોમ્નિ વેગેન વિક્રમી
એ જમીન પર પડ્યો, પણ ક્ષણમાં જ સંભળી ગયો અને પછી ફરી જોરથી અને પરાક્રમથી તેને આકાશમાં ઘુમાવવા લાગ્યો.
એવં પ્રયુધ્યમાનૌ તૌ બાહુયુદ્ધં ગતૌ પુનઃ । પાદે પાદં કરે પાણિં હૃદિ હૃદ્વદને મુખમ્
આ રીતે લડતા લડતા, બંને ફરી હાથાપાઈમાં જોડાયા—પગ સામે પગ, હાથ સામે હાથ, છાતી સામે છાતી અને મુખ સામે મુખ.
એવં પરસ્પરં શ્લિષ્ટૌ પરસ્પરવધૈષિણૌ । ઉભાવપિ પરાક્રાંતાવુભાવપિ મુમૂર્ચ્છતુઃ
આ રીતે એકબીજાને મરવાનો ઈરાદો રાખીને, બંને એકબીજાને ચોંટીને, બન્ને મહાન વીર બેભાન થઈ ગયા.
તદ્દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પ્રાપ્તાઃ પ્રશશંસુઃ સહસ્રશઃ । ધન્યો લક્ષ્મીનિધિર્ભૂપો ધન્યો રાજાનુજો બલી
આ જોઈને હજારો લોકો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા અને વખાણવા લાગ્યા: 'ધન્ય છે લક્ષ્મીનિધિ રાજા, ધન્ય છે શક્તિશાળી રાજાનો ભાઈ.'
શેષ ઉવાચ। ચિત્રાંગઃ ક્રૌંચકંઠસ્થો રથસ્થો વીરશોભિતઃ । ગાહયામાસ તત્સૈન્યં વારાહ ઇવ વારિધિમ્
શેષે કહ્યું: ચિત્રાંગ રથ પર ઊભો, તેની વાણી ક્રૌંચ પક્ષી જેવી ગુંજતી, વીરતા સાથે તેજ પકડીને પોતાની સેના આગળ ધપાવતો હતો, જાણે વારાહે સાગરને ઉપાડ્યો હોય એમ.
ધનુર્વિસ્ફાર્ય સુદૃઢં મેઘનાદનિનાદિતમ્ । મુમોચ બાણાન્નિશિતાન્વૈરિકોટિવિદાહકાન્
મજબૂત ધનુષ્ય તાણીને, જે મેઘના ગર્જનાથી ગુંજતું હતું, તેણે તીખા બાણ છોડ્યા, જે શત્રુઓની પાંતિઓને દહાળી નાખતા હતા.
તદ્બાણભિન્નસર્વાંગાઃ શેરતે સુભટા ભૃશમ્ । સકિરીટતનુત્રાણાઃ સન્દષ્ટદશનચ્છદાઃ
એ બાણોથી આખા શરીરે ઘાયલ થયેલા વીર યોદ્ધાઓ, મસ્તક પર મુગટ અને બાંયધરી પહેરી, દાંત ભીંચીને જમીન પર પડેલા હતા.
એવં પ્રવૃત્તે સંગ્રામે યયૌ યોદ્ધું સ પુષ્કલઃ । મણિચિત્રિતમાદાય ચાપં વૈરિપ્રતાપનમ્
આ રીતે યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે પુષ્કલ પણ લડવા માટે આગળ આવ્યો, રત્નોથી શોભિત ધનુષ્ય લઈને, જે શત્રુઓને દુઃખ આપતું હતું.
તયોઃ સંગતયોરૂપં દૃશ્યતેઽતિમનોહરમ્ । પુરા તારકસંગ્રામે સ્કંદતારકયોર્યથા
બન્નેના સામના થવાનું દૃશ્ય ખૂબ જ મનોહર લાગતું હતું, જાણે પેહલા તારકાસુરના યુદ્ધમાં સ્કંદ અને તારકાસુર સામસામે આવ્યા હોય.
વિસ્ફારયન્ધનુઃ શીઘ્રં સવ્યસાચી તુ પુષ્કલઃ । તાડયામાસ તં ક્ષિપ્રં શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ
પુષ્કલે ઝડપથી ધનુષ્ય તાણ્યું અને તરત જ વાંકાં સાંધાવાળા બાણોથી તેને ઘાયલ કર્યો.
ચિત્રાંગોઽપિ રુષાક્રાંતઃ શરાસન ઇષૂઞ્છિતાન્ । દધદ્વ્યમુંચદ્બહુશો રણમંડલમૂર્ધનિ
ચિત્રાંગ પણ ગુસ્સાથી ધનુષ્ય પકડીને, યુદ્ધના મધ્યમાં વારંવાર તીખા બાણ છોડતો રહ્યો.
નાદાનં ન ચ સંધાનં ન મોચનમથાપિ વા । દૃષ્ટં તાવેવ સંદૃષ્ટૌ કુંડલીકૃતચાપિનૌ
ન ધનુષ્યનો અવાજ, ન બાણ ચડાવવાનો કે છોડવાનો દૃશ્ય, માત્ર બંને ધનુષ્ય વાંકું કરીને સામસામે ઉભેલા દેખાતા હતા.
તદાસૌ પુષ્કલઃ ક્રુદ્ધઃ શરાણાં શતકેન તમ્ । વિવ્યાધ વક્ષઃસ્થલકે મહાયોદ્ધારમુદ્ભટમ્
ત્યારે પુષ્કલ ગુસ્સે ભરાઈ, એ મહાન અને ભયંકર યોદ્ધાને છાતીમાં સો બાણ ઘૂસી નાખ્યા.
ચિત્રાંગસ્તાઞ્શરાન્સર્વાંશ્ચિચ્છેદ તિલશઃ ક્ષણાત્ । તાડયામાસ ચાંગેષુ પુષ્કલં શિતસાયકૈઃ
ચિત્રાંગે એ બધા તીરો ક્ષણમાં જ તિલતિલ કરી કાપી નાખ્યા અને પછી પુષ્કલને તેની દેહના અંગો પર તીખા તીરો વડે જોરદાર માર્યો.
પુષ્કલસ્તદ્રથં દિવ્યં ભ્રામકાસ્ત્રેણ શોભિના । નભસિ ભ્રામયામાસ તદદ્ભુતમિવાભવત્
પુષ્કલે તેજસ્વી ઘુમાવનાર અસ્ત્ર વડે એ દિવ્ય રથને આકાશમાં ફરાવ્યું, જે જોઈને બધાને અદ્ભુત લાગ્યું.
ભ્રાંત્વા મુહૂર્તમાત્રં તુ સરથો હયસંયુતઃ । સ્થિતિર્લેભેતિકષ્ટેન સંધૃતો રણમંડલે
થોડી જ વારમાં ઘોડાઓ જોડાયેલો એ રથ ફરીથી કઠિનાઈથી જ યુદ્ધમય میدانમાં સ્થિર થયો.
સ ચાસ્ય વિક્રમં દૃષ્ટ્વા ચિત્રાંગઃ કુપિતો ભૃશમ્ । ઉવાચ પુષ્કલં ધીમાન્સર્વાસ્ત્રેષુ વિશારદઃ
એવી તેની શૂરવીરતા જોઈને ચિત્રાંગે ખૂબ જ ગુસ્સે થયો અને સર્વ અસ્ત્રોમાં નિપુણ તથા બુદ્ધિશાળી પુષ્કલને કહ્યું.
ચિત્રાંગ ઉવાચ। ત્વયા સાધુકૃતં કર્મ સુભટૈર્યુધિસંમતમ્ । મદ્રથો વાજિસંયુક્તો ભ્રામિતો નભસિ ક્ષણમ્
ચિત્રાંગે કહ્યું: 'તમે બહુ સરસ કામ કર્યું છે, જે યુદ્ધમાં વીરોએ વખાણ્યું છે; મારા ઘોડાવાળું રથ તું આકાશમાં એક ક્ષણ માટે ફરાવી દીધું.'
પરાક્રમં સમીક્ષસ્વ મમાપિ સુભટેરિતમ્ । આકાશચારી તુ ભવાન્ભવત્વમરપૂજિતઃ
'હવે તું પણ મારા વીરતાનો પરિચય જો, જે સાચા વીરે કર્યું છે; તું આકાશમાં ફરનાર છે, તને દેવતાની જેમ સન્માન મળે.'
ઇત્યુક્ત્વા સ મુમોચાસ્ત્રં રણે પરમદારુણમ્ । ધનુષા પરમાસ્ત્રજ્ઞઃ સર્વધર્મવિદુત્તમઃ
આ રીતે કહીને, સર્વધર્મ જાણનારા અને અસ્ત્રવિદ્યા માં શ્રેષ્ઠ એવા ચિત્રાંગે યુદ્ધમાં અત્યંત ભયાનક અસ્ત્ર છોડ્યું.
તેન બાણેન સંવિદ્ધઃ ખે બભ્રામ પતંગવત્ । સરથઃ સહયઃ સંખ્યે સધ્વજશ્ચ સસારથિઃ
એ તીરે ઘાયલ થઈને પુષ્કલ રથ, ઘોડા, ધ્વજ અને સારથી સાથે આકાશમાં પટાંગિયાની જેમ ફરવા લાગ્યો.