મુખસંસ્થં સુકેતું તં લક્ષ્મીનિધિરુવાચ હ । લક્ષ્મીનિધિરુવાચ। જનકસ્ય સુતં વિદ્ધિ લક્ષ્મીનિધિરિતિ સ્મૃતમ્
સુકેતુ સામે ઉભેલા ત્યારે લક્ષ્મીનિધિએ કહ્યું: 'મારે ઓળખો કે હું લક્ષ્મીનિધિ છું, જેને જનકપુત્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.'
સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકુશલં સર્વયુદ્ધવિશારદમ્ । મુંચાશ્વં રામચંદ્રસ્ય સર્વદાનવદંશિતુઃ
હું સર્વ શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોમાં નિપુણ છું, દરેક યુદ્ધમાં પારંગત છું; રામચંદ્રના, જે સર્વ દાનવોના વિનાશક છે, એના ઘોડાને છોડો.
નોચેન્મદ્બાણનિર્ભિન્નો યાસ્યસે યમસાદનમ્ । ઇતિ બ્રુવંતં વીરાગ્ર્યં સુકેતુઃ સહસા ત્વરન્
નહી તો, મારા બાણોથી વીંધાઈને, તું યમલોકમાં જશે; એમ વીરોએ કહ્યું ત્યારે સુકેતુ ઝડપથી દોડી આવ્યો.
સજ્યં ચાપં વિધાયાશુ બાણાન્મુંચન્સ્થિરોઽભવત્ । તે બાણાઃ શિતપર્વાણઃ સ્વર્ણપુંખાઃ સમંતતઃ
સુકેતુએ તરત જ ધનુષ્ય ચડાવીને, બાણો છોડ્યા અને સ્થિર ઊભો રહ્યો; એ તીક્ષ્ણ અને સુવર્ણપંખી બાણો ચારે બાજુ ફાટી નીકળ્યા.
દૃશ્યંતે વ્યાપિનસ્તત્ર રણમધ્યે સુદુર્ભરાઃ । તદ્બાણજાલં તરસા નિહત્ય । લક્ષ્મીનિધિશ્ચાપમથા તતજ્યમ્ । વિધાય તસ્યોરસિ બાણષટ્કં । મુમોચ તીક્ષ્ણં શિતપર્વશોભિતમ્
યુદ્ધના મધ્યમાં એ બાણો એટલા ભયાનક હતા કે સહન કરવું મુશ્કેલ હતું; લક્ષ્મીનિધિએ એ બાણવર્ષાને તાકાતથી ચીરીને, પોતાનું ધનુષ્ય ચડાવ્યું અને છ તીક્ષ્ણ અને તેજસ્વી બાણો સુકેતુના છાતીમાં છોડ્યા.
તદ્બાણાઃ સુભુજભ્રાતુર્હૃદયં સંવિદાર્ય ચ । ગતાસ્તે ભુવિ દૃશ્યંતે રુધિરાક્તા મલીમસાઃ
એ બાણોએ સુકેતુના, જે મજબૂત બાહુઓ ધરાવતો ભાઈ હતો, એના હૃદયને ફાડી નાખ્યું અને એ બાણો લોહી અને માટીથી લથપથ થઈ જમીન પર પડ્યા.
તદ્બાણભિન્નહૃદયઃ સુકેતુઃ કોપપૂરિતઃ । જઘાનશરવિંશત્યા તીક્ષ્ણયા નતપર્વયા
એ બાણોથી હૃદય વીંધાઈને અને ક્રોધથી ભરાઈ, સુકેતુએ વીસ તીક્ષ્ણ અને વાંકડા બાણો છોડીને પ્રહાર કર્યો.
ઉભૌ બાણવિભિન્નાંગાવુભૌ ક્ષતજવિપ્લુતૌ । સૈનિકૈઃ પરિદૃશ્યંતે કિંશુકાવિવ પુષ્પિતૌ
બન્ને યોદ્ધાઓના અંગો બાણોથી છિન્નભિન્ન અને લોહીથી ભીંજાઈ ગયા હતા; સૈનિકોએ તેમને ફૂલેલા કિમશુક વૃક્ષો જેવાં દેખાતા જોયા.
મુંચંતૌ બાણકોટીશ્ચ સંદધંતૌ ત્વરા શરાન્ । ન કેનાપિ વિલક્ષ્યેતે લઘુહસ્તૌ મહાબલૌ
બન્ને અણગણિત બાણો છોડતા અને ઝડપથી નવા બાણો તૈયાર કરતા હતા; એમની હળવી હથેળી અને મહાન બળને કારણે કોઈ પણ તેમને ઓળખી શકતો નહોતો.
કુંડલીકૃત સચ્ચાપૌ વર્ષંતૌ બાણધારયા । નવાંબુદાવિવ દિવિ શક્રનિર્દેશકારિણૌ
વાંકડા અને તણાયેલા ધનુષ્યો સાથે, બન્ને યોદ્ધાઓ બાણોની વરસાદ વરસાવતા હતા; તેઓ આકાશમાં નવા મેઘો જેવાં લાગતા, જાણે ઇન્દ્રના આદેશથી ચાલતા હોય.
તયોર્બાણા ગજાન્વાહાન્નરાઞ્છૂરાન્વિમસ્તકાન્ । કુર્વંતઃ કેવલં દૃષ્ટા ન ચ સંધાનમોક્ષયોઃ
એ બન્નેના બાણો હાથી, ઘોડા, માણસો અને શૂરવીરોને વીંધતા હતા; પણ માત્ર બાણો જ દેખાતા, ધનુષ્ય ચડાવવું કે છોડવું કોઈ જોઈ શકતું નહોતું.
પૃથિવી સુભટૈઃ પૂર્ણા સકિરીટૈઃ સકુંડલૈઃ । ધનુર્બાણકરૈ રોષસંદષ્ટાધરયુગ્મકૈઃ
પૃથ્વી મહાબલી યોદ્ધાઓથી ભરાઈ ગઈ હતી, જે મસ્તક પર મુગટ અને કાનમાં કુંડળ પહેરેલા, ધનુષ્ય-બાણો ધરાવતા અને ક્રોધથી હોઠ દાંતમાં દબાવીને ઊભેલા હતા.
તયોઃ પ્રયુદ્ધ્યતોર્દર્પાત્સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રવેદિનોઃ । યુદ્ધં સમભવદ્ઘોરં દેવવિસ્માપનં મહત્
બન્ને, સર્વ શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોમાં પારંગત અને ગર્વીલા, યુદ્ધ કરતાં હતા; એ યુદ્ધ એટલું ભયાનક હતું કે દેવતાઓ પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
સંમર્દોઽભવદત્યંતં વીરકોટિવિદારણઃ । ન કેનચિત્ક્વચિદ્દૃષ્ટં શરજાલાંતરેંઽબરમ્
એ સંઘર્ષ એટલો ભયાનક હતો કે વીરોની પંક્તિઓ છિન્નભિન્ન થઈ ગઈ; બાણોના વરસાદ વચ્ચે આકાશ ક્યાંય દેખાતું નહોતું.
તસ્મિંસ્તુ સમયે લક્ષ્મીનિધિર્વીરોઽરિમર્દનઃ । બાણાંશ્ચાપે સમાધત્ત વસુસંખ્યાન્દૃઢાઞ્છિતાન્
એ સમયે લક્ષ્મીનિધિ, જે શત્રુઓનો સંહારક હતો, એણે પોતાના ધનુષ્ય પર અણગણિત મજબૂત અને તીક્ષ્ણ બાણો ચડાવ્યા.
ચતુર્ભિસ્તુરગાન્વીરઃ સુકેતોરનયત્ક્ષયમ્ । એકેન ધ્વજમત્યુગ્રં ચિચ્છેદ તરસા હસન્
વીર સુકેતુએ ચાર બાણોથી ઘોડાઓનો નાશ કર્યો અને એક જ બાણથી, હસતાં હસતાં, ભયાનક ધ્વજને ઝડપથી કાપી નાખ્યો.
એકેન સારથેઃ કાયાચ્છિરોભૂમાવપાતયત્ । એકેન ચાપં સગુણમચ્છિનદ્રોષપૂરિતઃ
એક તીરમાં તેણે રથચાલકનું માથું જમીન પર ફેંકી દીધું; બીજા તીરમાં તેણે તાણેલી ધનુષ્ય અને ચડાવેલું બાણ તોડી નાખ્યું.
એકેન હૃદિ વિવ્યાધ સુકેતોર્વેગવાન્નૃપઃ । તત્કર્માદ્ભુતમુદ્વીક્ષ્ય વીરા વિસ્મયમાયયુઃ
ત્રીજા તીરમાં તેજસ્વી રાજાએ સુકેતુના હૃદયમાં ઘા કર્યો; એ અદ્ભુત કૃત્ય જોઈને બધા યુદ્ધવીરો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
સચ્છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ । મહતીં સ ગદાં ધૃત્વા યોદ્ઘુકામોઽભ્યુપેયિવાન્
હવે ધનુષ્ય, રથ, ઘોડા અને રથચાલક વિના, તેણે મોટી ગદા હાથમાં લીધી અને યુદ્ધની ઇચ્છાથી આગળ વધ્યો.
તમાયાંતં સમાલક્ષ્ય ગદાયુદ્ધવિશારદમ્ । મહત્યા ગદયા યુક્તં રથાદવતતાર સઃ
તેને મોટી ગદા સાથે, ગદાયુદ્ધમાં નિપુણ જોઈ, એ પણ પોતાના રથમાંથી નીચે ઉતરી આવ્યો.
ગદામાદાય મહતીં સર્વાયસવિનિર્મિતામ્ । જાતરૂપવિચિત્રાંગીં સર્વશોભાપુરસ્કૃતામ્
તેને આખું લોખંડનું, સોનાથી શોભાયમાન અને સર્વશ્રેષ્ઠ તેજવાળું મોટું ગદું હાથમાં લીધું.
લક્ષ્મીનિધિર્ભૃશં ક્રુદ્ધઃ સુકેતોર્વક્ષસિ ત્વરન્ । તાડયામાસ હૃદયે ગદાં વજ્રાગ્નિસન્નિભામ્
લક્ષ્મીનિધિ ખૂબ ક્રોધિત થઈ, વીજળી અને અગ્નિ જેવું તેજ ધરાવતું ગદું ઝડપથી સુકેતુના છાતી પર માર્યું.
ગદયા તાડિતો વીરો નાકંપત મહામુને । મદોન્મત્તો યથા દંતી બાલેન સ્રગ્ભિરાહતઃ
મોટા મুনি, ગદાથી ઘા પડતાં પણ એ વીર જરા પણ હલ્યો નહીં, જેમ કે ઉન્મત્ત હાથીને બાળક ફૂલમાળાથી મારે તો પણ એ અડગ રહે.
ઉવાચ તં સ વીરાગ્ર્યો નૃપં લક્ષ્મીનિધિં તદા । સહસ્વૈકં પ્રહારં મે યદિ શૂરઃ પરંતપ
પછી એ શ્રેષ્ઠ વીરે રાજા લક્ષ્મીનિધિને કહ્યું: 'જો તું સાચો વીર અને દુશ્મનને હરાવનાર છે, તો મારાથી એક ઘા સહન કરી બતાવ.'
ઇત્યુક્ત્વા તાડયામાસ લલાટે ગદયા ભૃશમ્ । ગદયા તાડિતો ભાલેઽસૃગ્વમન્કુપિતો ભૃશમ્
આવું કહી, તેણે ગદાથી તેની કપાળ પર જોરદાર ઘા કર્યો; એ ઘા લાગતાં લોહી વહી નીકળ્યું અને તે ભયંકર રીતે ક્રોધિત થયો.
મૂર્ધ્નિ તં તાડયામાસ ગદયા કાલરૂપયા । સુકેતુરપિ તં સ્કંધે તાડયામાસ ધર્મવિત્
પછી તેણે મૃત્યુ સમાન ગદાથી તેના માથા પર ઘા કર્યો; ધર્મનિષ્ઠ સુકેતુએ પણ તેને ખભા પર ઘા કર્યો.
એવં ભૃશં પ્રકુપિતૌ ગદાયુદ્ધવિશારદૌ । ગદાયુદ્ધં પ્રકુર્વાણૌ પરસ્પરજયૈષિણૌ
આ રીતે, બંને ગદાયુદ્ધમાં પારંગત અને ભારે ક્રોધિત થઈ, એકબીજાને હરાવા માટે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
અન્યોન્યાઘાતવિમતૌ પરસ્પરવધોદ્યતૌ । ન કોપિ તત્ર હીયેત ન કો જીયેત સંયુગે
બન્ને એકબીજાને મારવા અને પરાજિત કરવા તત્પર હતા, પણ એ યુદ્ધમાં કોઈ હાર્યો નહીં અને કોઈ જીત્યો પણ નહીં.
મૂર્ધ્નિ ભાલે તથા સ્કંધે હૃદિ ગાત્રેષુ સર્વતઃ । રુધિરૌઘ પરિક્લિન્નૌ મહાબલપરાક્રમૌ
માથા, કપાળ, ખભા, હૃદય અને આખા શરીર પર લોહીના ધોધ વહેવા લાગ્યા, છતાં એ મહાબલી વીરોએ યુદ્ધ ચાલુ રાખ્યું.
તદા લક્ષ્મીનિધિઃ ક્રુદ્ધો ગદામુદ્યમ્ય વેગવાન્ । જગામ પ્રબલં હંતું હૃદિ રાજાનુજં બલી
પછી લક્ષ્મીનિધિ ક્રોધથી ભરાઈ, ઝડપથી પોતાનું ગદું ઊંચક્યું અને રાજાના નાના ભાઈના હૃદયમાં ઘા કરવા માટે દોડ્યો.