ગદતાખિલકર્મ તસ્ય વૈ સ કથં ચાહરદશ્વવર્યકમ્ । કથયંતુ પુનઃ કિયદ્બલં બત વીરાઃ કતિ યોદ્ધુમાગતાઃ
જ્યારે તેઓએ તેના બધા કાર્યો કહી બતાવ્યા, ત્યારે રાજાએ પૂછ્યું કે તેણે ઉત્તમ ઘોડો કેવી રીતે પકડ્યો અને કેટલા શક્તિશાળી વીર યુદ્ધ કરવા આવ્યા હતા તે પણ પુછ્યું.
અથ શત્રુબલોન્મુખઃ કથં મમ વીરો દમનો રણં વ્યધાત્ । વિજયં ચ વિધાય દુર્જયં કિલ વીરં બત કોઽપ્યશાતયત્
અને મારા વીર દમને શત્રુની શક્તિ સામે યુદ્ધમાં કેવી રીતે વર્તન કર્યું? મુશ્કેલ વિજય મેળવ્યા પછી, કયા વીરે તેને હરાવ્યો?
ઇત્યાકર્ણ્ય વચો રાજ્ઞઃ પ્રત્યૂચુસ્તેઽસ્ય સેવકાઃ । ક્ષતજેન પરિક્લિન્ન ગાત્રવસ્ત્રાદિધારિણઃ
રાજાના આ વચન સાંભળી, તેના સેવકો, ઘાયલ શરીર અને લોહીથી ભીંજાયેલા કપડાં સાથે, જવાબ આપવા લાગ્યા.
રાજન્નશ્વં સમાલોક્ય પત્રચિહ્નાદ્યલંકૃતમ્ । ગ્રાહયામાસ ગર્વેણ તૃણીકૃત્ય રઘૂત્તમમ્
રાજા, જ્યારે તેણે ચિહ્નો અને શણગારથી સજ્જ ઘોડો જોયો, ત્યારે તેણે ઘમંડથી રઘુઓના શ્રેષ્ઠને અવગણીને એ ઘોડો પકડી લીધો.
તતો હયાનુગઃ પ્રાપ્તઃ સ્વલ્પસૈન્યસમાવૃતઃ । તેન સાકમભૂદ્યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્
પછી ઘોડેસવારોની સાથે અને થોડા સૈનિકો લઈને તે ત્યાં આવ્યો; ત્યારબાદ તેની સાથે ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ થયું.
તં મૂર્ચ્છિતં તતઃ કૃત્વા તવ પુત્રઃ સ્વસાયકૈઃ । યાવત્તિષ્ઠત્યથાયાતઃ શત્રુઘ્નઃ સ્વબલૈર્વૃતઃ
પછી તારા પુત્રએ પોતાના તીરો વડે તેને બેભાન કરી દીધો અને ત્યાં સુધી ઊભો રહ્યો જ્યાં સુધી શત્રુઘ્ન પોતાનાં સૈનિકો સાથે ત્યાં પહોંચ્યો.
તતો યુદ્ધં મહદભૂચ્છસ્ત્રાસ્ત્રપરિબૃંહિતમ્ । બહુશો જયમાપેદે તવ પુત્રો મહાબલઃ
પછી ત્યાં ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો વપરાયા; તારો શક્તિશાળી પુત્ર વારંવાર વિજય મેળવે છે.
ઇદાનીં તેન મુક્ત્વાસ્ત્રં શત્રુઘ્નભ્રાતૃસૂનુના । મૂર્ચ્છિતઃ પ્રધને રાજન્કૃતો વીરઃ સુતસ્તવ
હવે, રાજા, જ્યારે શત્રુઘ્નના ભાઈના પુત્રએ અસ્ત્ર છોડ્યું, ત્યારે તારો વિર પુરુષ પુત્ર યુદ્ધના મધ્યમાં બેભાન થયો.
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય રોષશોકસમન્વિતઃ । સ્થગિતાંગ ઇવાસીત્સ સમુદ્ર ઇવ પર્વણિ
આ વાત સાંભળી તે ગુસ્સો અને દુઃખથી ભરાઈ ગયો અને જેમ દરિયો પૂર્ણિમાના સમયે સ્થિર રહે છે તેમ, એ પણ એકદમ નિઃચળ ઊભો રહ્યો.
ઉવાચ સેનાધિપતિં રોષપ્રસ્ફુરિતાધરઃ । દન્તૈર્દતાઁલ્લિહન્નોષ્ઠં જિહ્વયા શોકકર્શિતઃ
તે ગુસ્સામાં હોઠ કંપાવીને, દાંતથી હોઠ દબાવીને અને દુઃખથી જીભ સુકાઈ ગઈ હતી, એમ સેનાપતિને કહ્યું.
સેનાપતે કુરુષ્વારાન્મમ સેનાં તુ સજ્જિતામ્ । યોત્સ્યે રામસ્ય સુભટૈર્મમપુત્રોપઘાતકૈઃ
સેનાપતિ, મારી સેનાને યુદ્ધ માટે તૈયાર કરી દે; હું રામના વીર સૈનિકો સાથે લડીશ, જેમણે મારા પુત્રને ઘાયલ કર્યો છે.
અદ્યાહં મમ પુત્રસ્ય દુઃખદં નિશિતૈઃ શરૈઃ । પાતયિષ્યે યદિ હ્યેનં રક્ષિતાપિ મહેશ્વરઃ
આજે હું તીક્ષ્ણ તીરો વડે મારા પુત્રને દુઃખ આપનારને—even મહાદેવ રક્ષા કરે તો પણ—પડાવી દઈશ.
સેનાપતિરિદં વાક્યં પ્રોક્તં સુભુજભૂપતેઃ । નિશમ્ય ચ તથા કૃત્વા સજ્જીભૂતો ભવત્સ્વયમ્
મજબૂત ભુજાવાળા રાજાના આ શબ્દો સાંભળી, સેનાપતિએ બધું તૈયાર કર્યું અને પોતે પણ યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો.
રાજ્ઞે નિવેદયામાસ સસજ્જાં ચતુરંગિણીમ્ । સેનાં કાલબલપ્રખ્યાં હતદુર્જનકોટિકામ્
તે રાજાને જાણ કરી અને ચાર પ્રકારની સેનાને તૈયાર કરી, જે સમય જેટલી શક્તિશાળી અને અસંખ્ય દુષ્ટ શત્રુઓને હરાવનારી હતી.
શ્રુત્વા સેનાપતેર્વાક્યં સુબાહુઃ પરવીરહા । નિર્જગામ તતો યત્ર શત્રુઘ્નઃ સ્વસુતાર્દનઃ
સેનાપતિના શબ્દો સાંભળી, પરશત્રુઓના વિનાશક સુબાહુ ત્યાં ગયો જ્યાં શત્રુઘ્ન, તેના પુત્રના ઘાતક, હતો.
કુંજરૈશ્ચ મદોન્મત્તૈર્હયૈશ્ચાપિ મનોજવૈઃ । રથૈશ્ચ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રપૂરિતૈ રિપુજેતૃભિઃ
મદમાં ઉગ્ર થયેલા હાથીઓ, મન જેટલા ઝડપી ઘોડાઓ અને દરેક પ્રકારના શસ્ત્રોથી ભરેલા રથો સાથે, શત્રુને હરાવાની ઈચ્છાથી સૈના આગળ વધતી હતી.
ભૂશ્ચકંપે તદા તત્ર સૈન્યભારેણ ભૂરિણા । સંમર્દઃ સુમહાનાસીત્તત્ર સૈન્યે વિસર્પતિ
ત્યારે ત્યાં સૈનાનો ભારે ભાર પડતાં ધરતી ધ્રૂજી ઉઠી; બંને સૈનાઓ અથડાઈ ત્યારે ભયાનક સંઘર્ષ થયો.
રાજાનં નિર્ગતં દૃષ્ટ્વા રથેન કનકાંગિના । શત્રુઘ્નબલમુદ્યુક્તં સર્વવૈરિપ્રહારકમ્
રાજાને સોનાથી સજેલા રથમાં બહાર જતાં જોઈને, શત્રુઘ્નની સૈના, તમામ દુશ્મનોને હરાવા માટે તૈયાર થઈ ગઈ.
સુકેતુસ્તસ્ય વૈ ભ્રાતા ગદાયુદ્ધવિશારદઃ । રથેનાશ્વા જગામાયં સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રપૂરિતઃ
તેણાનો ભાઈ સુકેતુ, ગદા યુદ્ધમાં નિપુણ, ઘોડાવાળા રથમાં બધા શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો સાથે યુદ્ધ માટે આવ્યો.
ચિત્રાંગસ્તુ સુતો રાજ્ઞઃ સર્વયુદ્ધવિચક્ષણઃ । જગામ સ્વરથેનાશુ શત્રુઘ્નબલમુન્મદમ્
રાજાનો પુત્ર ચિત્રાંગ, દરેક યુદ્ધકલા જાણનાર, પોતાના રથમાં ઝડપથી શત્રુઘ્નની સૈનાને હરાવવાનો મનમાં સંકલ્પ લઈને આગળ વધ્યો.
તસ્યાનુજો વિચિત્રાખ્યો વિચિત્રરણકોવિદઃ । યયૌ રથેન હૈમેન ભ્રાતૃદુઃખેન પીડિતઃ
તેણાનો નાના ભાઈ, વિचित्र નામે, અદભુત યુદ્ધકલા જાણનાર, સોનાના રથમાં, ભાઈના દુઃખથી દુઃખી થઈને, યુદ્ધ માટે ગયો.
અન્યે શૂરા મહેષ્વાસાઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદાઃ । યયુર્નૃપસમાદિષ્ટાઃ પ્રધનં વીરપૂરિતમ્
બીજા શૂરવીર, મહાન ધનુર્ધર અને બધા શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોમાં નિપુણ, રાજાના આદેશથી વીરોથી ભરેલા યુદ્ધમાં જોડાયા.
રાજા સુબાહુઃ સંરોષાદાગતઃ પ્રધનાંગણે । વિલોકયામાસ સુતં મૂર્ચ્છિતં શરપીડિતમ્
રાજા સુબાહુ ગુસ્સે ભરાઈને મુખ્ય મેદાનમાં આવ્યા અને પોતાના પુત્રને બેભાન અને બાણોથી ઘાયલ થયેલો જોયો.
રથોપસ્થસ્થિતં મૂઢં સ્વસુતં દમનાભિધમ્ । વીક્ષ્ય દુઃખં મુહુઃ પ્રાપ વીજયામાસ પલ્લવૈઃ
રાજાએ પોતાના પુત્ર દમનને રથમાં અજાણ પડેલો જોઈ વારંવાર દુઃખ અનુભવ્યું અને પાંદડાંથી હલાવતો રહ્યો.
જલેન સિક્તઃ સંસ્પૃષ્ટો રાજ્ઞા કોમલપાણિના । સંજ્ઞામાપ શનૈર્વીરો દમનઃ પરમાસ્ત્રવિત્
પાણી છાંટીને અને રાજાના કોમળ હાથથી સ્પર્શ થતાં, પરાક્રમી દમન, જે શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ હતો, ધીમે ધીમે સંજાન થયો.
ઉત્થિતઃ ક્વ ધનુર્મેઽસ્તિ ક્વ પુષ્કલ ઇતો ગતઃ । સંસજ્ય સમરં ત્યક્ત્વા મદ્બાણવ્રણપીડિતઃ
દમન ઊભો થઈને બોલ્યો: 'મારું ધનુષ્ય ક્યાં છે? પુષ્કલ અહીંથી ક્યાં ગયો? તેણે યુદ્ધ છોડી દીધું છે અને મારા બાણોના ઘા સહન કરી રહ્યો છે.'
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય સુબાહુઃ પુત્રભાષિતમ્ । પરમં હર્ષમાપેદે પરિરભ્ય સુતં સ્વકમ્
પુત્રના આ વચન સાંભળી રાજા સુબાહુ ખૂબ આનંદિત થયા અને પોતાના પુત્રને ગળે લગાવ્યો.
દમનો વીક્ષ્ય જનકં નૃપં નમ્રશિરોધરઃ । પપાત પાદયોર્ભક્ત્યા ક્ષતદેહોઽસ્ત્રરાજિભિઃ
દમને પોતાના પિતા રાજાને જોઈ નમ્રતાથી માથું ઝુકાવ્યું અને ભક્તિપૂર્વક ઘાયલ દેહે તેમના પગે પડ્યો.
સ્વસુતં રથસંસ્થં તુ વિધાય નૃપતિઃ પુનઃ । જગાદ સેનાધિપતિં રણકર્મવિશારદઃ
પછી રાજાએ પોતાના પુત્રને ફરી રથમાં બેસાડ્યો અને યુદ્ધકલા જાણતા સેના પ્રમુખને કહ્યું.
વ્યૂહં રચય સંગ્રામે ક્રૌંચાખ્યં રિપુદુર્જયમ્ । યમાવિશ્ય જયે સૈન્યં શત્રુઘ્નસ્ય મહીપતેઃ
'યુદ્ધમાં દુશ્મન માટે અપરાજેય એવા ક્રૌંચ નામના વ્યૂહની રચના કરો અને શત્રુઘ્નના સૈનિકો તેમાં વિજય માટે પ્રવેશ કરે.'