વારુણં વહ્નિશાંત્યર્થં મુક્તં તેન મહીભૃતા । આપ્લાવયદ્બલં તસ્ય રથવાજિસમાકુલમ્
રાજાએ અગ્નિને શાંત કરવા માટે વરુણાસ્ત્ર છોડ્યું, એણે રથ અને ઘોડાઓથી ભરેલા પોતાના સૈન્યને પાણીથી તરબોળ કરી દીધું.
રથા વિપ્લાવિતાસ્તોયે દૃશ્યંતે પરિપંથિનામ્ । ગજાશ્ચાપિ પરિપ્લુષ્ટાઃ સ્વીયાઃ શાંતિમુપાગતાઃ
દુશ્મનોના રથો પાણીમાં વહેતા દેખાયા અને પોતાના હાથીઓ પાણીમાં ડૂબી ગયા, પણ એ શાંતિ પામ્યા.
વહ્નિશ્ચ શાંતિમગમદગ્ન્યસ્ત્ર પરિમોચિતઃ । શાંતિમાપ બલં સ્વીયં વહ્નિજ્વાલાભિપીડિતમ્
પાણીના અસ્ત્રથી અગ્નિ શાંત થયો અને પોતાની જ્વાળાઓથી પીડાયેલી પોતાની સેના પણ શાંતિ પામી.
કંપિતાઃ શીતતોયેન સીત્કુર્વંતિ ચ વૈરિણઃ । કરકાવૃષ્ટિભિઃ ક્ષિપ્તા વાયુના ચ પ્રપીડિતાઃ
ઠંડા પાણીથી દુશ્મનો કાંપતા અને ચીસો પાડતા, ઉપરથી કરકાવૃષ્ટિ અને પવનના ઝપાટાથી વધુ પીડાતા.
તદા સ્વબલમાલોક્ય તોયપૂરેણ પીડિતમ્ । કંપિતં ક્ષુભિતં નષ્ટં વારુણેન વિનિર્હૃતમ્
પછી પોતાનું સૈન્ય પાણીના પૂરથી પીડાઈને, કાંપતું, ગભરાયેલું અને નષ્ટ થયેલું જોઈને એ ચિંતિત થયો.
તદાતિકોપતામ્રાક્ષઃ પુષ્કલો ભરતાત્મજઃ । વાયવ્યાસ્ત્રં સમાધત્ત ધનુષ્યેકં મહાશરમ્
પછી ભરતપુત્ર પુષ્કલ અત્યંત ક્રોધથી આંખે લાલ થઈને પોતાના ધનુષ પર વાયુઅસ્ત્ર ચડાવ્યું.
તતો વાયુર્મહાનાસીદ્વાયવ્યાસ્ત્રપ્રચોદિતઃ । નાશયામાસ વેગેન ઘનાનીકમુપસ્થિતમ્
પછી વાયુના અસ્ત્રથી પ્રેરિત એક પ્રચંડ પવન ઉઠ્યો અને જોરદાર ઝડપથી એકઠા થયેલા વાદળોને વિખેરી નાખ્યા.
વાયુના સ્ફાલિતા નાગાઃ પરસ્પરસમાહતાઃ । અશ્વાશ્ચ સંહતાન્યોન્યં સ્વસ્વારોહસમન્વિતાઃ
વાયુના આઘાતથી હાથીઓ એકબીજા સાથે અથડાયા અને ઘોડાઓ પણ તેમના સવાર સાથે એકબીજા સાથે ભેગા થઈ ગયા.
નરાઃ પ્રભંજનોદ્ધૂતા મુક્તકેશા નિરોજસઃ । પતંતોઽત્ર સમીક્ષ્યંતે વેતાલા ઇવ ભૂગતાઃ
જોરદાર પવનથી ફેંકાયેલા માણસો, જેમના વાળ છૂટેલા અને શરીર નિર્વળ હતું, ત્યાં જમીનમાંથી નીકળતા ભૂત જેવા પડી રહ્યા હતા.
વાયુના સ્વબલં સર્વં પરિભૂતં વિલોક્ય સઃ । રાજપુત્રઃ પર્વતાસ્ત્રં ધનુષ્યેવં સમાદધે
પવનથી પોતાની આખી સેના પરાજિત થયેલી જોઈને રાજકુમારે પોતાના ધનુષ્ય પર પર્વતાસ્ત્ર ધારણ કર્યું.
તદા તુ પર્વતાઃ પેતુર્મસ્તકોપરિ યુધ્યતામ્ । વાયુઃ સંચ્છાદિતસ્તૈસ્તુ ન પ્રચક્રામ કુત્રચિત્
ત્યારે યુદ્ધ કરતા વીરોના માથા પર પર્વતો પડ્યા; અને વાયુ એ પર્વતોથી ઢંકાઈ જતાં ક્યાંય હલનચલન કરી શક્યો નહીં.
પુષ્કલો વજ્રસંજ્ઞં તુ સમાધત્ત શરાસને । વજ્રેણ કૃત્તાસ્તે સર્વે જાતાશ્ચ તિલશઃ ક્ષણાત્
પુષ્કલે પોતાના ધનુષ્ય પર વજ્ર નામનું અસ્ત્ર ધારણ કર્યું; વજ્રથી બધા પર્વતો તરત જ ટુકડા-ટુકડા થઈ ગયા.
વજ્રં નગાન્રજઃ શેષાન્કૃત્વા બાણાભિમંત્રિતમ્ । રાજપુત્રોરસિ પ્રોચ્ચૈઃ પપાત સ્વનવદ્ભૃશમ્
વજ્રે પર્વતોને ધૂળમાં ફેરવીને, મંત્રબળથી સશક્ત થઈ, ભયાનક અવાજ સાથે રાજકુમારની છાતી પર પડ્યું.
સત્વાકુલિતચેતસ્કો હૃદિ વિદ્ધઃ ક્ષતો ભૃશમ્ । વિવ્યથે બલવાન્વીરઃ કશ્મલં પરમાપ સઃ
હૃદયમાં ઘાયલ અને ભારે દુઃખ પામેલો એ શક્તિશાળી વીર, મનથી ગભરાઈ ગયો અને બેહોશ થઈ ગયો.
તં વૈ કશ્મલિતં દૃષ્ટ્વા સારથિર્નયકોવિદઃ । અપોવાહ રણાત્તસ્માત્ક્રોશમાત્રં નરેંદ્રજમ્
તેને બેહોશ જોઈને, બુદ્ધિશાળી સારથીએ રાજકુમારને યુદ્ધભૂમિમાંથી થોડું દૂર લઈ ગયો.
તતો યોધા રાજસૂનોઃ પ્રણષ્ટાઃ પ્રપલાયિતાઃ । ગત્વા પુરીં સમાચખ્યુઃ કશ્મલસ્થં નૃપાત્મજમ્
પછી રાજકુમારના યોદ્ધાઓ હાર્યા અને ભાગી ગયા; તેઓ શહેરમાં જઈને કહ્યું કે રાજપુત્ર બેભાન પડ્યો છે.
પુષ્કલો જયમાપ્યૈવં રણમૂર્ધનિ ધર્મવિત્ । ન પ્રહર્તું પુનઃ શક્તો રઘુનાથવચઃ સ્મરન્
આ રીતે પુષ્કલે યુદ્ધના મધ્યમાં વિજય મેળવ્યો અને રઘુનાથના આજ્ઞા યાદ રાખી, ફરી પ્રહાર કરી શક્યો નહીં.
તતો દુંદુભિનિર્ઘોષો જયશબ્દો મહાનભૂત્ । સાધુસાધ્વિતિ વાચશ્ચ પ્રાવર્તંત મનોહરાઃ
પછી ઢોલના ગર્જન અને વિજયના મોટા અવાજો ઉઠ્યા; અને સૌમ્ય અવાજે 'શાબાશ! શાબાશ!' એમ બોલાવા લાગ્યા.
હર્ષં પ્રાપ સ શત્રુઘ્નો જયિનં વીક્ષ્ય પુષ્કલમ્ । પ્રશશંસ સુમત્યાદિ મંત્રિભિઃ પરિવારિતઃ
શત્રુઘ્ને પુષ્કલને વિજયી જોઈ આનંદ અનુભવ્યો અને પોતાના બુદ્ધિશાળી મંત્રીઓથી ઘેરાઈને સુમતિ અને બીજાઓની પ્રશંસા કરી.
શેષ ઉવાચ। અથ વીક્ષ્ય ભટાન્નિજાન્નૃપો રુધિરૌઘેણ પરિપ્લુતાંગકાન્ । સુખમાપ ન વૈ શુશોચ તાન્પરિપપ્રચ્છ સુતસ્ય ચેષ્ટિતમ્
શેષે કહ્યું: પછી રાજાએ પોતાના યોદ્ધાઓને લોહીથી ભીંજાયેલા જોઈને કોઈ દુઃખ માન્યું નહીં, પણ પુત્રના વર્તન વિશે પૂછપરછ કરી.
ગદતાખિલકર્મ તસ્ય વૈ સ કથં ચાહરદશ્વવર્યકમ્ । કથયંતુ પુનઃ કિયદ્બલં બત વીરાઃ કતિ યોદ્ધુમાગતાઃ
જ્યારે તેઓએ તેના બધા કાર્યો કહી બતાવ્યા, ત્યારે રાજાએ પૂછ્યું કે તેણે ઉત્તમ ઘોડો કેવી રીતે પકડ્યો અને કેટલા શક્તિશાળી વીર યુદ્ધ કરવા આવ્યા હતા તે પણ પુછ્યું.
અથ શત્રુબલોન્મુખઃ કથં મમ વીરો દમનો રણં વ્યધાત્ । વિજયં ચ વિધાય દુર્જયં કિલ વીરં બત કોઽપ્યશાતયત્
અને મારા વીર દમને શત્રુની શક્તિ સામે યુદ્ધમાં કેવી રીતે વર્તન કર્યું? મુશ્કેલ વિજય મેળવ્યા પછી, કયા વીરે તેને હરાવ્યો?
ઇત્યાકર્ણ્ય વચો રાજ્ઞઃ પ્રત્યૂચુસ્તેઽસ્ય સેવકાઃ । ક્ષતજેન પરિક્લિન્ન ગાત્રવસ્ત્રાદિધારિણઃ
રાજાના આ વચન સાંભળી, તેના સેવકો, ઘાયલ શરીર અને લોહીથી ભીંજાયેલા કપડાં સાથે, જવાબ આપવા લાગ્યા.
રાજન્નશ્વં સમાલોક્ય પત્રચિહ્નાદ્યલંકૃતમ્ । ગ્રાહયામાસ ગર્વેણ તૃણીકૃત્ય રઘૂત્તમમ્
રાજા, જ્યારે તેણે ચિહ્નો અને શણગારથી સજ્જ ઘોડો જોયો, ત્યારે તેણે ઘમંડથી રઘુઓના શ્રેષ્ઠને અવગણીને એ ઘોડો પકડી લીધો.
તતો હયાનુગઃ પ્રાપ્તઃ સ્વલ્પસૈન્યસમાવૃતઃ । તેન સાકમભૂદ્યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્
પછી ઘોડેસવારોની સાથે અને થોડા સૈનિકો લઈને તે ત્યાં આવ્યો; ત્યારબાદ તેની સાથે ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ થયું.
તં મૂર્ચ્છિતં તતઃ કૃત્વા તવ પુત્રઃ સ્વસાયકૈઃ । યાવત્તિષ્ઠત્યથાયાતઃ શત્રુઘ્નઃ સ્વબલૈર્વૃતઃ
પછી તારા પુત્રએ પોતાના તીરો વડે તેને બેભાન કરી દીધો અને ત્યાં સુધી ઊભો રહ્યો જ્યાં સુધી શત્રુઘ્ન પોતાનાં સૈનિકો સાથે ત્યાં પહોંચ્યો.
તતો યુદ્ધં મહદભૂચ્છસ્ત્રાસ્ત્રપરિબૃંહિતમ્ । બહુશો જયમાપેદે તવ પુત્રો મહાબલઃ
પછી ત્યાં ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો વપરાયા; તારો શક્તિશાળી પુત્ર વારંવાર વિજય મેળવે છે.
ઇદાનીં તેન મુક્ત્વાસ્ત્રં શત્રુઘ્નભ્રાતૃસૂનુના । મૂર્ચ્છિતઃ પ્રધને રાજન્કૃતો વીરઃ સુતસ્તવ
હવે, રાજા, જ્યારે શત્રુઘ્નના ભાઈના પુત્રએ અસ્ત્ર છોડ્યું, ત્યારે તારો વિર પુરુષ પુત્ર યુદ્ધના મધ્યમાં બેભાન થયો.
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય રોષશોકસમન્વિતઃ । સ્થગિતાંગ ઇવાસીત્સ સમુદ્ર ઇવ પર્વણિ
આ વાત સાંભળી તે ગુસ્સો અને દુઃખથી ભરાઈ ગયો અને જેમ દરિયો પૂર્ણિમાના સમયે સ્થિર રહે છે તેમ, એ પણ એકદમ નિઃચળ ઊભો રહ્યો.
ઉવાચ સેનાધિપતિં રોષપ્રસ્ફુરિતાધરઃ । દન્તૈર્દતાઁલ્લિહન્નોષ્ઠં જિહ્વયા શોકકર્શિતઃ
તે ગુસ્સામાં હોઠ કંપાવીને, દાંતથી હોઠ દબાવીને અને દુઃખથી જીભ સુકાઈ ગઈ હતી, એમ સેનાપતિને કહ્યું.