સ્વામિન્ક્વાયં દમનકઃ ક્વ તેઽપરિમિતં બલમ્ । જેષ્યેઽહં ત્વત્પ્રતાપેન ગચ્છામ્યેષ મહામતે
માલિક, એ દમનક ક્યાં છે? તમારી અનંત શક્તિ ક્યાં છે? તમારી મહિમાથી હું એને જીતીને આવું છું, હે મહાઘણી.
સેવકે મયિ યુદ્ધાય સ્થિતે કૈર્નીયતે હયઃ । રઘુનાથપ્રતાપોઽયં સર્વં કૃત્યં કરિષ્યતિ
હું, તમારો સેવક, યુદ્ધ માટે તૈયાર છું તો ઘોડો કોણે ચલાવવો? રઘુનાથની મહિમા બધું કાર્ય પૂર્ણ કરશે.
સ્વામિઞ્છૃણુ પ્રતિજ્ઞાં મે તવ મોદપ્રદાયિનીમ્ । વિજેષ્યે દમનં યુદ્ધે રણકર્મવિચક્ષણમ્
માલિક, મારી પ્રતિજ્ઞા સાંભળો, જે તમને આનંદ આપશે: યુદ્ધમાં દમનકને, જે રણકૌશલ્યમાં નિપુણ છે, હું જરૂરથી હરાવીશ.
રામચંદ્રપદાંભોજમધ્વાસ્વાદવિયોગિનામ્ । યદઘં તુ ભવેત્તન્મે દમનં ન જયેયદિ
જો હું દમનકને ન હરાવું, તો જે રામચંદ્રના પદપદ્મના મધનો સ્વાદ લેવા વંચિત રહે છે, એમને જે પાપ મળે, એ મને મળે.
પુત્રો યો માતૃપાદાન્યત્તીર્થં મત્વા તયા સહ । વિરુદ્ધ્યેત્તત્તમો મહ્યં ન જયેદમનં યદિ
જો હું દમનકને ન હરાવું, તો જે પુત્ર માતાના પગને તીર્થ સમજે છતાં માતાને દુઃખ આપે, એ જેવું અંધકાર મને મળે.
અદ્ય મદ્બાણનિર્ભિન્ન મહોરસ્કો નૃપાંગજઃ । અલંકરોતુ પ્રધને ભૂતલં શયનેન હિ
આજે મારા બાણોથી રાજકુમારની વિશાળ છાતી છિદી જાય અને એ યુદ્ધભૂમિ પર પડીને ભૂમિને શોભા આપે.
શેષ ઉવાચ। ઇતિ પ્રતિજ્ઞામાકર્ણ્ય પુષ્કલસ્ય રઘૂદ્વહઃ । જહર્ષ ચિત્તે તેજસ્વી નિદિદેશ રણં પ્રતિ
શેષે કહ્યું: પુષ્કલની આ પ્રતિજ્ઞા સાંભળીને તેજસ્વી રઘુવંશી આનંદિત થયો અને યુદ્ધ માટે આજ્ઞા આપી.
આજ્ઞપ્તોઽસૌ યયૌ સૈન્યૈર્બહુભિઃ પરિવારિતઃ । યત્રાસ્તે દમનો રાજપુત્રઃ શૂરકુલોદ્ભવઃ
આજ્ઞા મળતાં એ અનેક સૈનિકો સાથે, જ્યાં શૂરવીર કુળમાં જન્મેલો રાજકુમાર દમનક હતો, ત્યાં ગયો.
દમનોઽપિ તમાજ્ઞાય હ્યાગતં રણમંડલે । પ્રત્યુજ્જગામ વીરાગ્ર્યઃ સ્વસૈન્યપરિવારિતઃ
દમનક પણ જાણતાં કે એ યુદ્ધભૂમિ પર આવી ગયો છે, પોતાના સૈન્ય સાથે, શૂરવીરોમાં શ્રેષ્ઠ બનીને સામે આવ્યો.
અન્યોન્યં તૌ સંમિલિતૌ રથસ્થૌ રથશોભિનૌ । સમરે શક્રદૈત્યૌ કિં યુદ્ધાર્થં રણમાગતૌ
બંને રથ પર ઊભા રહીને, રથની શોભા સાથે, એકબીજાને મળ્યા; જાણે ઇન્દ્ર અને દાનવ યુદ્ધ માટે ભેગા થયા હોય.
ઉવાચ પુષ્કલસ્તં વૈ રાજપુત્રં મહાબલમ્ । રાજપુત્ર દમનક માં જાનીહિ સમાગતમ્
પુષ્કલે એ મહાબલી રાજકુમારને કહ્યું: 'રાજકુમાર દમનક, જાણો કે હું અહીં આવ્યો છું.'
સ પ્રતિજ્ઞં તુ યુદ્ધાય ભરતાત્મજમુદ્ભટમ્ । પુષ્કલેન સ્વનામ્ના ચ લક્ષિતં વિદ્ધિસત્તમ
જે યુદ્ધ માટે પ્રતિજ્ઞા લીધેલી છે, ભયાનક ભરતપુત્ર પુષ્કલ નામે પ્રસિદ્ધ છે, એ હું છું, હે શ્રેષ્ઠ.
રઘુનાથપદાંભોજ નિત્યસેવામધુવ્રતમ્ । ત્વાં જેષ્યે શસ્ત્રસંઘેનસજ્જીભવ મહામતે
રઘુનાથના પદપદ્મની સતત સેવા કરનારો, મધમાખી જેવો, હું તને શસ્ત્રોની વણઝારથી હરાવીશ; તૈયાર થો, હે મહાઘણી.
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય દમનઃ પરવીરહા । પ્રત્યુવાચ હસન્વાગ્મી નિર્ભયોદ્દૃષ્ટવિક્રમઃ
આવું વાક્ય સાંભળીને, પરશત્રુઓના વિનાશક દમનકે નિર્ભયતાથી, હસતાં અને સ્પષ્ટ વાણીથી જવાબ આપ્યો.
સુબાહુપુત્રં દમનં પિતૃભક્તિ હૃતાઘકમ્ । વિદ્ધિ મામશ્વનેતારં શત્રુઘ્નસ્ય મહીપતેઃ
મને સુબાહુનો પુત્ર દમનક જાણ, જે પિતૃભક્તિથી પાપમુક્ત થયો છે અને રાજા શત્રુઘ્નનો રથચાલક છે.
જયો દૈવવિસૃષ્ટોઽયં યસ્ય ચાલંકરિષ્યતિ । સ પ્રાપ્નોતિ નિરીક્ષસ્વ બલં મે રણમૂર્ધનિ
વિજય તો ભાગ્યથી મળે છે, જેને એ શોભે છે એ જ મેળવે છે; હવે યુદ્ધના મથાડે મારી શક્તિ જોઈ લે.
ઇત્યુક્ત્વા સ શરં ચાપં વિધાયાકર્ણપૂરિતમ્ । મુમોચ બાણાન્નિશિતાન્વૈરિપ્રાણાપહારિણઃ
આવી વાત કહી, એણે તીક્ષ્ણ બાણ ધનુષ પર ચડાવી, કાન સુધી ખેંચી, દુશ્મનના પ્રાણ લઈ લે એવા બાણ છોડ્યા.
તે બાણાસ્ત્વાવિલીભૂતાશ્છાદયામાસુરંબરમ્ । સૂર્યભાનુપ્રભા યત્ર બાણચ્છાયાનિવારિતા
એ બાણો એકઠા થઈને આકાશને ઢાંકી દીધા, જેથી સૂર્યની કિરણો પણ બાણોની છાયાથી છુપાઈ ગઈ.
ગજાનાં કટભિત્ત્યોઘે લગ્ના સાયકસંતતિઃ । અલંકરોતિ ધાતૂનાં રાગા ઇવ વિચિત્રિતાઃ
હાથીઓના બાજુઓ પર તીરની ઝમાવટ એવી રીતે ચોંટેલી હતી કે જાણે ધાતુઓ પર રંગીન રેખાઓ શોભા આપે છે.
પતિતાસ્તત્ર દૃશ્યંતે નરા વાહા ગજા રથાઃ । શરવ્રાતેન નૃપતેઃ સુતેન પરિતાડિતાઃ
ત્યાં માણસો, ઘોડા, હાથીઓ અને રથો પડેલા દેખાતા, રાજકુમારના તીરોની વરસાતથી બધા ઘાયલ થયેલા હતા.
તદ્વિક્રાંતં સમાલોક્ય પુષ્કલઃ પરવીરહા । શરાણાં છાયયા વ્યાપ્તં રણમંડલમીક્ષ્ય ચ
એવી બહાદુરીથી આગળ વધતા અને તીરોની છાયાથી ભરાયેલું યુદ્ધમેદાન જોઈને પુષ્કલ, શત્રુવીરોનો વિનાશક, આશ્ચર્યથી નિહાળી રહ્યો.
શરાસને સમાધત્ત બાણં વહ્ન્યભિમંત્રિતમ્ । આચમ્ય સમ્યગ્વિધિવન્મોચયામાસ સાયકમ્
પુષ્કલે અગ્નિનો મંત્રિત તીર ધનુષ પર ચડાવ્યો, વિધિ પ્રમાણે પાણી પીધું અને પછી એ તીર છોડ્યો.
તતોઽગ્નિપ્રાદુરભવત્તત્ર સંગ્રામમૂર્ધનિ । જ્વાલાભિર્વિલિહન્વ્યોમ પ્રલયાગ્નિરિવોત્થિતઃ
પછી યુદ્ધના મધ્યમાં અગ્નિ પ્રગટ્યો, એની જ્વાળાઓ આકાશ સુધી ચાટતી હતી, જાણે પ્રલયનો અગ્નિ ઉગ્યો હોય.
તતોઽસ્ય સૈન્યં નિર્દગ્ધં ત્રાસં પ્રાપ્તં રણાંગણે । પલાયનપરં જાતં વહ્નિજ્વાલાભિપીડિતમ્
પછી એના સૈન્યને અગ્નિએ દાઝી નાખ્યું, યુદ્ધમેદાનમાં બધાને ભય પકડી ગયો અને અગ્નિની જ્વાળાઓથી પીડાઈને બધાએ ભાગવાનું શરૂ કર્યું.
છત્રાણિ તુ પ્રદગ્ધાનિ ચંદ્રાકારાણિ ધન્વિનામ્ । દૃશ્યંતે જાતરૂપાભ કાંતિધારીણિ તત્ર હ
ત્યાં ધનુર્ધારીઓના ચાંદ્રાકાર છત્રો અગ્નિથી બળી ગયા હતા, પણ એ સોનાની જેમ તેજસ્વી દેખાતા હતા.
હયા દગ્ધાઃ પલાયંતે કેસરેષુ ચ વૈરિણામ્ । રથા અપિ ગતા દાહં સુકૂબરસમન્વિતાઃ
ઘોડાઓ દાઝી ગયા અને દુશ્મનના વાળમાં અગ્નિ લાગ્યો હતો, રથો પણ પોતાના જૂઆ સાથે બળી ગયા.
મણિમાણિક્યરત્નાનિ વહંતઃ કરભાસ્તતઃ । પલાયંતે દહનભૂ જ્વાલામાલાભિપીડિતાઃ
મણિ અને રત્નોથી ભરેલા ઊંટો અગ્નિની જ્વાળાઓથી પીડાઈને ત્યાંથી ભાગી ગયા.
કુત્રચિદ્દંતિનો નષ્ટાઃ કુત્રચિદ્ધયસાદિનઃ । કુત્રચિત્પત્તયો નષ્ટા વહ્નિદગ્ધકલેવરાઃ
કેટલાક સ્થળે હાથીઓ મરી ગયા, ક્યાંક ઘોડાસવારો, તો ક્યાંક પદાતિઓ અગ્નિથી દાઝી ગયા અને નષ્ટ થયા.
શરાઃ સર્વે નૃપસુતપ્રમુક્તાઃ પ્રલયં ગતાઃ । આશુશુક્ષણિકીલાભિર્ભસ્મીભૂતાઃ સમંતતઃ
રાજકુમારે છોડેલા બધા તીરો પ્રલયમાં નષ્ટ થઈ ગયા, ચારે બાજુ તીવ્ર જ્વાળાઓથી બળીને રાખ બની ગયા.
તદા સ્વસૈન્યે દગ્ધે ચ દમનો રોષપૂરિતઃ । સર્વાસ્ત્રવિત્તચ્છાંત્યર્થં વારુણાસ્ત્રમથા દદે
પછી પોતાનું સૈન્ય દાઝી ગયું જોઈ દમન ક્રોધથી ભરાઈ ગયો અને બધા અસ્ત્રોને શાંત કરવા માટે વરુણાસ્ત્ર ઉપસિત કર્યું.