પુનઃ પુનસ્તાન્પપ્રચ્છ કેનાશ્વો નીયતે મમ । પ્રતાપાગ્ર્યઃ કેન જિતઃ સર્વશૂરશિરોમણિઃ
પછી ફરી ફરીને તેણે પૂછ્યું: "મારો ઘોડો કોણ લઈ જઈ રહ્યો છે? એ મહાપરાક્રમી, બધા વીરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા યોદ્ધાને કોણે હરાવ્યો?"
સેવકાસ્તે તદા પ્રોચુર્દમનોનામ શત્રુહન્ । સુબાહુજઃ પ્રતાપાગ્ર્યં જિતવાન્હયમાહરત્
ત્યારે તેના સેવકોએ કહ્યું: "હે શત્રુઘ્ન, સુબાહુનો પુત્ર દમન નામનો યુવાન એ મહાપરાક્રમી યોદ્ધાને હરાવીને ઘોડો લઈ ગયો છે."
ઇતિ શ્રુત્વા હયં નીતં દમનેન સ્વવૈરિણા । આજગામ સ વેગેન યત્રાભૂદ્રણમંડલમ્
આ સાંભળીને કે દમન એ શત્રુએ ઘોડો લઈ ગયો છે, તે ઝડપથી યુદ્ધભૂમિ જ્યાં હતી ત્યાં પહોંચી ગયો.
તત્રાપશ્યત્સ શત્રુઘ્નો ગજાન્દીર્ણકપોલકાન્ । પર્વતાનિવ રક્તોદે મજ્જમાનાન્મદોદ્ધતાન્
ત્યાં શત્રુઘ્ને જોયું કે હાથીઓના ગાલ ફાટેલા, મદમાં ઉગ્ર બની લોહીથી લાલ પાણીમાં પર્વતો જેવી ડૂબી રહ્યા છે.
હયાસ્તત્ર નિજારોહકર્તૃભિઃ સહિતાઃ ક્ષતાઃ । મૃતા વીરેણ દદૃશે શત્રુઘ્નેન સુકોપિના
ત્યાં ઘોડાઓ પણ પોતાના સવાર સાથે ઘાયલ અને મરણ પામેલા, ક્રોધથી ભરેલા શત્રુઘ્ને જોયા.
નરાન્રથાન્ગજાન્ભગ્નાન્વીક્ષમાણઃ સ શત્રુહા । અતીવ ચુક્રુધે યદ્વત્પ્રલયે પ્રલયાર્ણવઃ
શત્રુઘ્ને જ્યારે માણસો, રથો અને હાથીઓ તૂટી પડેલા જોયા, ત્યારે તે પ્રલયકાળના મહાસાગર જેવો ભયંકર ગુસ્સે ભરાઈ ગયો.
પુરતો દમનં વીક્ષ્ય હયનેતારમુદ્ભટમ્ । પ્રતાપાગ્ર્યસ્ય જેતારં તૃણીકૃત્ય નિજં બલમ્
પછી તેણે સામે દમનને જોયો, જે ઘોડાનું નેતૃત્વ કરતો અને મહાપરાક્રમી યોદ્ધાને હરાવનાર હતો, અને પોતાના સેનાને તુચ્છ ગણતો હતો.
તદા રાજા પ્રત્યુવાચ યોધાન્કોપાકુલેક્ષણઃ । કોઽસૌ દમન જેતાઽત્ર સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રધારકઃ
ત્યારે રાજાએ ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને યોદ્ધાઓને પૂછ્યું: "આ દમન કોણ છે, જે અહીં બધાને હરાવનાર અને સર્વ શસ્ત્ર-અસ્ત્રમાં નિપુણ છે?"
યો વૈ રાજસુતં વીરં રણકર્મવિશારદમ્ । જેષ્યત્યસ્ત્રેણ નિર્ભીતઃ સજ્જીભૂતો ભવત્વયમ્
"જે કોઈ નિર્ભય અને તૈયાર થઈને શસ્ત્રો દ્વારા રાજાપુત્ર, યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત વીરને હરાવશે, એ આગળ આવે."
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય પુષ્કલઃ પરવીરહા । દમનં જેતુમુદ્યુક્તો જગાદ વચનં ત્વિદમ્
આવું વચન સાંભળીને દુશ્મન વીરને હરાવનાર પુષ્કલ દમનને હરાવા ઉત્સુક થઈને બોલ્યો:
સ્વામિન્ક્વાયં દમનકઃ ક્વ તેઽપરિમિતં બલમ્ । જેષ્યેઽહં ત્વત્પ્રતાપેન ગચ્છામ્યેષ મહામતે
માલિક, એ દમનક ક્યાં છે? તમારી અનંત શક્તિ ક્યાં છે? તમારી મહિમાથી હું એને જીતીને આવું છું, હે મહાઘણી.
સેવકે મયિ યુદ્ધાય સ્થિતે કૈર્નીયતે હયઃ । રઘુનાથપ્રતાપોઽયં સર્વં કૃત્યં કરિષ્યતિ
હું, તમારો સેવક, યુદ્ધ માટે તૈયાર છું તો ઘોડો કોણે ચલાવવો? રઘુનાથની મહિમા બધું કાર્ય પૂર્ણ કરશે.
સ્વામિઞ્છૃણુ પ્રતિજ્ઞાં મે તવ મોદપ્રદાયિનીમ્ । વિજેષ્યે દમનં યુદ્ધે રણકર્મવિચક્ષણમ્
માલિક, મારી પ્રતિજ્ઞા સાંભળો, જે તમને આનંદ આપશે: યુદ્ધમાં દમનકને, જે રણકૌશલ્યમાં નિપુણ છે, હું જરૂરથી હરાવીશ.
રામચંદ્રપદાંભોજમધ્વાસ્વાદવિયોગિનામ્ । યદઘં તુ ભવેત્તન્મે દમનં ન જયેયદિ
જો હું દમનકને ન હરાવું, તો જે રામચંદ્રના પદપદ્મના મધનો સ્વાદ લેવા વંચિત રહે છે, એમને જે પાપ મળે, એ મને મળે.
પુત્રો યો માતૃપાદાન્યત્તીર્થં મત્વા તયા સહ । વિરુદ્ધ્યેત્તત્તમો મહ્યં ન જયેદમનં યદિ
જો હું દમનકને ન હરાવું, તો જે પુત્ર માતાના પગને તીર્થ સમજે છતાં માતાને દુઃખ આપે, એ જેવું અંધકાર મને મળે.
અદ્ય મદ્બાણનિર્ભિન્ન મહોરસ્કો નૃપાંગજઃ । અલંકરોતુ પ્રધને ભૂતલં શયનેન હિ
આજે મારા બાણોથી રાજકુમારની વિશાળ છાતી છિદી જાય અને એ યુદ્ધભૂમિ પર પડીને ભૂમિને શોભા આપે.
શેષ ઉવાચ। ઇતિ પ્રતિજ્ઞામાકર્ણ્ય પુષ્કલસ્ય રઘૂદ્વહઃ । જહર્ષ ચિત્તે તેજસ્વી નિદિદેશ રણં પ્રતિ
શેષે કહ્યું: પુષ્કલની આ પ્રતિજ્ઞા સાંભળીને તેજસ્વી રઘુવંશી આનંદિત થયો અને યુદ્ધ માટે આજ્ઞા આપી.
આજ્ઞપ્તોઽસૌ યયૌ સૈન્યૈર્બહુભિઃ પરિવારિતઃ । યત્રાસ્તે દમનો રાજપુત્રઃ શૂરકુલોદ્ભવઃ
આજ્ઞા મળતાં એ અનેક સૈનિકો સાથે, જ્યાં શૂરવીર કુળમાં જન્મેલો રાજકુમાર દમનક હતો, ત્યાં ગયો.
દમનોઽપિ તમાજ્ઞાય હ્યાગતં રણમંડલે । પ્રત્યુજ્જગામ વીરાગ્ર્યઃ સ્વસૈન્યપરિવારિતઃ
દમનક પણ જાણતાં કે એ યુદ્ધભૂમિ પર આવી ગયો છે, પોતાના સૈન્ય સાથે, શૂરવીરોમાં શ્રેષ્ઠ બનીને સામે આવ્યો.
અન્યોન્યં તૌ સંમિલિતૌ રથસ્થૌ રથશોભિનૌ । સમરે શક્રદૈત્યૌ કિં યુદ્ધાર્થં રણમાગતૌ
બંને રથ પર ઊભા રહીને, રથની શોભા સાથે, એકબીજાને મળ્યા; જાણે ઇન્દ્ર અને દાનવ યુદ્ધ માટે ભેગા થયા હોય.
ઉવાચ પુષ્કલસ્તં વૈ રાજપુત્રં મહાબલમ્ । રાજપુત્ર દમનક માં જાનીહિ સમાગતમ્
પુષ્કલે એ મહાબલી રાજકુમારને કહ્યું: 'રાજકુમાર દમનક, જાણો કે હું અહીં આવ્યો છું.'
સ પ્રતિજ્ઞં તુ યુદ્ધાય ભરતાત્મજમુદ્ભટમ્ । પુષ્કલેન સ્વનામ્ના ચ લક્ષિતં વિદ્ધિસત્તમ
જે યુદ્ધ માટે પ્રતિજ્ઞા લીધેલી છે, ભયાનક ભરતપુત્ર પુષ્કલ નામે પ્રસિદ્ધ છે, એ હું છું, હે શ્રેષ્ઠ.
રઘુનાથપદાંભોજ નિત્યસેવામધુવ્રતમ્ । ત્વાં જેષ્યે શસ્ત્રસંઘેનસજ્જીભવ મહામતે
રઘુનાથના પદપદ્મની સતત સેવા કરનારો, મધમાખી જેવો, હું તને શસ્ત્રોની વણઝારથી હરાવીશ; તૈયાર થો, હે મહાઘણી.
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય દમનઃ પરવીરહા । પ્રત્યુવાચ હસન્વાગ્મી નિર્ભયોદ્દૃષ્ટવિક્રમઃ
આવું વાક્ય સાંભળીને, પરશત્રુઓના વિનાશક દમનકે નિર્ભયતાથી, હસતાં અને સ્પષ્ટ વાણીથી જવાબ આપ્યો.
સુબાહુપુત્રં દમનં પિતૃભક્તિ હૃતાઘકમ્ । વિદ્ધિ મામશ્વનેતારં શત્રુઘ્નસ્ય મહીપતેઃ
મને સુબાહુનો પુત્ર દમનક જાણ, જે પિતૃભક્તિથી પાપમુક્ત થયો છે અને રાજા શત્રુઘ્નનો રથચાલક છે.
જયો દૈવવિસૃષ્ટોઽયં યસ્ય ચાલંકરિષ્યતિ । સ પ્રાપ્નોતિ નિરીક્ષસ્વ બલં મે રણમૂર્ધનિ
વિજય તો ભાગ્યથી મળે છે, જેને એ શોભે છે એ જ મેળવે છે; હવે યુદ્ધના મથાડે મારી શક્તિ જોઈ લે.
ઇત્યુક્ત્વા સ શરં ચાપં વિધાયાકર્ણપૂરિતમ્ । મુમોચ બાણાન્નિશિતાન્વૈરિપ્રાણાપહારિણઃ
આવી વાત કહી, એણે તીક્ષ્ણ બાણ ધનુષ પર ચડાવી, કાન સુધી ખેંચી, દુશ્મનના પ્રાણ લઈ લે એવા બાણ છોડ્યા.
તે બાણાસ્ત્વાવિલીભૂતાશ્છાદયામાસુરંબરમ્ । સૂર્યભાનુપ્રભા યત્ર બાણચ્છાયાનિવારિતા
એ બાણો એકઠા થઈને આકાશને ઢાંકી દીધા, જેથી સૂર્યની કિરણો પણ બાણોની છાયાથી છુપાઈ ગઈ.
ગજાનાં કટભિત્ત્યોઘે લગ્ના સાયકસંતતિઃ । અલંકરોતિ ધાતૂનાં રાગા ઇવ વિચિત્રિતાઃ
હાથીઓના બાજુઓ પર તીરની ઝમાવટ એવી રીતે ચોંટેલી હતી કે જાણે ધાતુઓ પર રંગીન રેખાઓ શોભા આપે છે.
પતિતાસ્તત્ર દૃશ્યંતે નરા વાહા ગજા રથાઃ । શરવ્રાતેન નૃપતેઃ સુતેન પરિતાડિતાઃ
ત્યાં માણસો, ઘોડા, હાથીઓ અને રથો પડેલા દેખાતા, રાજકુમારના તીરોની વરસાતથી બધા ઘાયલ થયેલા હતા.