વેદં નિંદંતિ યે મત્તા હેતુવાદવિચક્ષણાઃ । તેષાં પાપં મમૈવાસ્તુ નરકાર્ણવમજ્જકમ્
'જે લોકો દલીલમાં મસ્ત રહી વેદની નિંદા કરે છે, તેમનો પાપ માત્ર મારે જ મળે અને હું નરકના દરિયામાં ડૂબી જાઉં.'
ઇત્યુક્ત્વા બાણમાસાદ્ય કોદંડે કાલસન્નિભમ્ । જ્વાલામાલાકુલં તીક્ષ્ણં નિષંગાદુદ્ધૃતં વરમ્
આવી વાત કહીને એણે ધનુષ્ય પર મૃત્યુ સમાન, અગ્નિની જ્વાળાવાળો, તીખો અને શ્રેષ્ઠ એવો બાણ તણ્યો.
સ મુક્તો નૃપવર્યેણ હૃદિ લક્ષ્યીકૃતઃ શરઃ । જગામ તરસા તં વૈ કાલાનલસમપ્રભઃ
તે તીક્ષ્ણ બાણ, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજાએ હૃદયને નિશાન બનાવી છોડ્યો, અને તે વિનાશક અગ્નિ જેવી તેજસ્વિતા સાથે ઝડપથી તેની તરફ દોડી ગયો.
પ્રતાપાગ્ર્યઃ શરં દૃષ્ટ્વા સ્વપાતનસમુદ્યતમ્ । બાણાન્ધનુષ્યથાધત્ત શરચ્છેદાયવૈ શિતાન્
પ્રખર પરાક્રમી યોદ્ધાએ જ્યારે પોતાને ઘાયલ કરવા તૈયાર થયેલો એ બાણ જોયો, ત્યારે તેણે પોતાના ધનુષ પર તીક્ષ્ણ બાણ ચડાવીને એ બાણને કાપી નાખવાનો પ્રયાસ કર્યો.
સ બાણઃ સર્વબાણાંસ્તાંશ્છિંદન્મધ્યત એવ હિ । જગામ વૈ પ્રતાપાગ્ર્યહૃદયં ધૈર્યસંયુતમ્
પણ એ બાણ રસ્તામાં આવેલા બધા બાણોને કાપતો સીધો પરાક્રમશાળી અને ધૈર્યવાન યોદ્ધાના હૃદયમાં જઈ પહોંચ્યો.
સંલગ્નો હૃદિ નાલીકઃ પ્રવિવેશ તદંતરમ્ । રાજાકૃતપ્રહારસ્તુ પપાત ધરણીતલે
એ બાણ હૃદયમાં ઘૂસી અંદર સુધી પહોંચ્યો; રાજાએ માર મારતાં જ એ યોદ્ધો ધરતી પર પડી ગયો.
મૂર્ચ્છિતં ચેતનાહીનં રથોપસ્થાદ્ગતં ભુવિ । સારથિસ્તં સમાદાયાપોવાહ રણમંડલાત્
બેભાન અને જ્ઞાનશૂન્ય બનીને રથમાંથી જમીન પર પડેલા એ યોદ્ધાને તેના સારથીએ ઉઠાવ્યો અને યુદ્ધભૂમિમાંથી દૂર લઈ ગયો.
હાહાકારોમહાનાસીદ્બલં ભગ્નં ગતં તતઃ । યત્ર શત્રુઘ્નનામાસૌ વીરકોટિપરીવૃતઃ
મહાન હાહાકાર મચી ગયો; સેનાનો ભંગ થયો અને જ્યાં શત્રુઘ્ન અનેક વીરોથી ઘેરાયેલો ઊભો હતો, ત્યાંથી બધા ભાગી ગયા.
રાજાત્મજો જયં પ્રાપ્ય પ્રતાપાગ્ર્યં વિજિત્ય સઃ । પ્રતીક્ષાં તુ ચકારાસ્ય શત્રુઘ્નસ્ય ચ ભૂપતેઃ
રાજાપુત્રએ વિજય મેળવી, મહાપરાક્રમી યોદ્ધાને હરાવી, પછી શત્રુઘ્ન અને રાજાને રાહ જોઈ.
શેષ ઉવાચ। શત્રુઘ્નસ્તુ ક્રુધાવિષ્ટો દંતાન્દંતૈર્વિનિષ્પિષન્ । હસ્તૌ ધુન્વંલ્લેલિહાનમધરં જિહ્વયા સકૃત્
શેષે કહ્યું: શત્રુઘ્ન ગુસ્સાથી ભરાઈને દાંત પર દાંત દબાવીને પીસી નાખતો, હાથ ઝંઝોળતો અને એકવાર જીભથી તળિયાં ઓઠ ચાટી રહ્યો હતો.
પુનઃ પુનસ્તાન્પપ્રચ્છ કેનાશ્વો નીયતે મમ । પ્રતાપાગ્ર્યઃ કેન જિતઃ સર્વશૂરશિરોમણિઃ
પછી ફરી ફરીને તેણે પૂછ્યું: "મારો ઘોડો કોણ લઈ જઈ રહ્યો છે? એ મહાપરાક્રમી, બધા વીરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા યોદ્ધાને કોણે હરાવ્યો?"
સેવકાસ્તે તદા પ્રોચુર્દમનોનામ શત્રુહન્ । સુબાહુજઃ પ્રતાપાગ્ર્યં જિતવાન્હયમાહરત્
ત્યારે તેના સેવકોએ કહ્યું: "હે શત્રુઘ્ન, સુબાહુનો પુત્ર દમન નામનો યુવાન એ મહાપરાક્રમી યોદ્ધાને હરાવીને ઘોડો લઈ ગયો છે."
ઇતિ શ્રુત્વા હયં નીતં દમનેન સ્વવૈરિણા । આજગામ સ વેગેન યત્રાભૂદ્રણમંડલમ્
આ સાંભળીને કે દમન એ શત્રુએ ઘોડો લઈ ગયો છે, તે ઝડપથી યુદ્ધભૂમિ જ્યાં હતી ત્યાં પહોંચી ગયો.
તત્રાપશ્યત્સ શત્રુઘ્નો ગજાન્દીર્ણકપોલકાન્ । પર્વતાનિવ રક્તોદે મજ્જમાનાન્મદોદ્ધતાન્
ત્યાં શત્રુઘ્ને જોયું કે હાથીઓના ગાલ ફાટેલા, મદમાં ઉગ્ર બની લોહીથી લાલ પાણીમાં પર્વતો જેવી ડૂબી રહ્યા છે.
હયાસ્તત્ર નિજારોહકર્તૃભિઃ સહિતાઃ ક્ષતાઃ । મૃતા વીરેણ દદૃશે શત્રુઘ્નેન સુકોપિના
ત્યાં ઘોડાઓ પણ પોતાના સવાર સાથે ઘાયલ અને મરણ પામેલા, ક્રોધથી ભરેલા શત્રુઘ્ને જોયા.
નરાન્રથાન્ગજાન્ભગ્નાન્વીક્ષમાણઃ સ શત્રુહા । અતીવ ચુક્રુધે યદ્વત્પ્રલયે પ્રલયાર્ણવઃ
શત્રુઘ્ને જ્યારે માણસો, રથો અને હાથીઓ તૂટી પડેલા જોયા, ત્યારે તે પ્રલયકાળના મહાસાગર જેવો ભયંકર ગુસ્સે ભરાઈ ગયો.
પુરતો દમનં વીક્ષ્ય હયનેતારમુદ્ભટમ્ । પ્રતાપાગ્ર્યસ્ય જેતારં તૃણીકૃત્ય નિજં બલમ્
પછી તેણે સામે દમનને જોયો, જે ઘોડાનું નેતૃત્વ કરતો અને મહાપરાક્રમી યોદ્ધાને હરાવનાર હતો, અને પોતાના સેનાને તુચ્છ ગણતો હતો.
તદા રાજા પ્રત્યુવાચ યોધાન્કોપાકુલેક્ષણઃ । કોઽસૌ દમન જેતાઽત્ર સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રધારકઃ
ત્યારે રાજાએ ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને યોદ્ધાઓને પૂછ્યું: "આ દમન કોણ છે, જે અહીં બધાને હરાવનાર અને સર્વ શસ્ત્ર-અસ્ત્રમાં નિપુણ છે?"
યો વૈ રાજસુતં વીરં રણકર્મવિશારદમ્ । જેષ્યત્યસ્ત્રેણ નિર્ભીતઃ સજ્જીભૂતો ભવત્વયમ્
"જે કોઈ નિર્ભય અને તૈયાર થઈને શસ્ત્રો દ્વારા રાજાપુત્ર, યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત વીરને હરાવશે, એ આગળ આવે."
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય પુષ્કલઃ પરવીરહા । દમનં જેતુમુદ્યુક્તો જગાદ વચનં ત્વિદમ્
આવું વચન સાંભળીને દુશ્મન વીરને હરાવનાર પુષ્કલ દમનને હરાવા ઉત્સુક થઈને બોલ્યો:
સ્વામિન્ક્વાયં દમનકઃ ક્વ તેઽપરિમિતં બલમ્ । જેષ્યેઽહં ત્વત્પ્રતાપેન ગચ્છામ્યેષ મહામતે
માલિક, એ દમનક ક્યાં છે? તમારી અનંત શક્તિ ક્યાં છે? તમારી મહિમાથી હું એને જીતીને આવું છું, હે મહાઘણી.
સેવકે મયિ યુદ્ધાય સ્થિતે કૈર્નીયતે હયઃ । રઘુનાથપ્રતાપોઽયં સર્વં કૃત્યં કરિષ્યતિ
હું, તમારો સેવક, યુદ્ધ માટે તૈયાર છું તો ઘોડો કોણે ચલાવવો? રઘુનાથની મહિમા બધું કાર્ય પૂર્ણ કરશે.
સ્વામિઞ્છૃણુ પ્રતિજ્ઞાં મે તવ મોદપ્રદાયિનીમ્ । વિજેષ્યે દમનં યુદ્ધે રણકર્મવિચક્ષણમ્
માલિક, મારી પ્રતિજ્ઞા સાંભળો, જે તમને આનંદ આપશે: યુદ્ધમાં દમનકને, જે રણકૌશલ્યમાં નિપુણ છે, હું જરૂરથી હરાવીશ.
રામચંદ્રપદાંભોજમધ્વાસ્વાદવિયોગિનામ્ । યદઘં તુ ભવેત્તન્મે દમનં ન જયેયદિ
જો હું દમનકને ન હરાવું, તો જે રામચંદ્રના પદપદ્મના મધનો સ્વાદ લેવા વંચિત રહે છે, એમને જે પાપ મળે, એ મને મળે.
પુત્રો યો માતૃપાદાન્યત્તીર્થં મત્વા તયા સહ । વિરુદ્ધ્યેત્તત્તમો મહ્યં ન જયેદમનં યદિ
જો હું દમનકને ન હરાવું, તો જે પુત્ર માતાના પગને તીર્થ સમજે છતાં માતાને દુઃખ આપે, એ જેવું અંધકાર મને મળે.
અદ્ય મદ્બાણનિર્ભિન્ન મહોરસ્કો નૃપાંગજઃ । અલંકરોતુ પ્રધને ભૂતલં શયનેન હિ
આજે મારા બાણોથી રાજકુમારની વિશાળ છાતી છિદી જાય અને એ યુદ્ધભૂમિ પર પડીને ભૂમિને શોભા આપે.
શેષ ઉવાચ। ઇતિ પ્રતિજ્ઞામાકર્ણ્ય પુષ્કલસ્ય રઘૂદ્વહઃ । જહર્ષ ચિત્તે તેજસ્વી નિદિદેશ રણં પ્રતિ
શેષે કહ્યું: પુષ્કલની આ પ્રતિજ્ઞા સાંભળીને તેજસ્વી રઘુવંશી આનંદિત થયો અને યુદ્ધ માટે આજ્ઞા આપી.
આજ્ઞપ્તોઽસૌ યયૌ સૈન્યૈર્બહુભિઃ પરિવારિતઃ । યત્રાસ્તે દમનો રાજપુત્રઃ શૂરકુલોદ્ભવઃ
આજ્ઞા મળતાં એ અનેક સૈનિકો સાથે, જ્યાં શૂરવીર કુળમાં જન્મેલો રાજકુમાર દમનક હતો, ત્યાં ગયો.
દમનોઽપિ તમાજ્ઞાય હ્યાગતં રણમંડલે । પ્રત્યુજ્જગામ વીરાગ્ર્યઃ સ્વસૈન્યપરિવારિતઃ
દમનક પણ જાણતાં કે એ યુદ્ધભૂમિ પર આવી ગયો છે, પોતાના સૈન્ય સાથે, શૂરવીરોમાં શ્રેષ્ઠ બનીને સામે આવ્યો.
અન્યોન્યં તૌ સંમિલિતૌ રથસ્થૌ રથશોભિનૌ । સમરે શક્રદૈત્યૌ કિં યુદ્ધાર્થં રણમાગતૌ
બંને રથ પર ઊભા રહીને, રથની શોભા સાથે, એકબીજાને મળ્યા; જાણે ઇન્દ્ર અને દાનવ યુદ્ધ માટે ભેગા થયા હોય.