ગજા ભિન્ના દ્વિધા જાતા હયાશ્ચ દ્વિદલીકૃતાઃ । અનેકનરમસ્તિષ્કૈર્મેદિનીપૂરિતા હ્યભૂત્
હાથીઓ બે ભાગે ફાટ્યા, ઘોડાઓ પણ બે ટુકડા થયા અને ધરતી અનેક માનવ ખોપરીઓથી ભરાઈ ગઈ.
તદા પ્રકુપિતો રાજા પ્રતાપાગ્ર્યો મહાબલઃ । સ્વસૈન્યકદનોદ્યુક્તં રાજપુત્રં સમીક્ષ્ય ચ
પછી ગુસ્સાથી ભરેલા, પરાક્રમમાં અગ્રગણ્ય અને મહાશક્તિશાળી રાજાએ, પોતાના સૈન્યનો સંહાર કરવા તત્પર રાજકુમારને જોઈને,
ઉવાચ સારથિં તત્ર પ્રાપયાશ્વાન્યતો મમ । સૈન્યસ્ય કદનાસક્તો રાજપુત્રો મહારથઃ
ત્યાં તેણે પોતાના સારથિને કહ્યું: 'મારા ઘોડાઓ એ તરફ લઈ જા, કારણ કે મહારથી રાજકુમાર સૈન્યના સંહારમાં તલીન છે.'
અથ વીરશિરોરત્ન નમિતાંઘ્રિર્નૃપાત્મજઃ । યયૌ સંમુખમેવાસ્ય પ્રતાપાગ્ર્યસ્ય વીર્યવાન્
પછી વીરમણિ સમાન રાજકુમાર, નમ્રતાથી માથું ઝુકાવી, પરાક્રમમાં અગ્રગણ્ય સામે સીધો સામનો કરવા ગયો.
સારથિઃ પ્રાપયામાસ પ્રતાપાગ્ર્યસ્ય વાજિનઃ । યત્રાસૌ દમનો વીરઃ સર્વશૂરશિરોમણિઃ
સારથીએ પરાક્રમમાં અગ્રગણ્યના ઘોડાઓને ત્યાં લઈ ગયો, જ્યાં એ દમનકર્તા, સર્વશ્રેષ્ઠ વીર ઊભો હતો.
ગત્વા તમાહ્વયામાસ રાજપુત્રં રણોદ્યતમ્ । રથે પુરટનિર્ણિક્તે તિષ્ઠન્કોદંડદંડભૃત્
ત્યાં પહોંચી, તેણે સોનાની પટ્ટીઓથી શોભતા રથ પર ઊભેલા, શક્તિશાળી ધનુષ્ય ધારણ કરનાર યુદ્ધ માટે તૈયાર રાજકુમારને લલકાર્યો.
રે રાજપુત્ર ક શિશો ત્વયા બદ્ધોઽશ્વસત્તમઃ । ન જ્ઞાતોસિ મહારાજઃ સર્વવીરેંદ્ર સેવિતઃ
અરે રાજકુમાર, તું કયાંનું બાળક છે, જેણે આ ઉત્તમ ઘોડાને બાંધી દીધો છે? તને ખબર નથી કે એ મહારાજા કોણ છે, જેને બધા વીરોએ સેવા આપી છે.
યસ્ય પ્રતાપં દૈત્યેંદ્રો ન શક્તઃ સોઢુમદ્ભુતમ્ । તસ્ય ત્વં વાજિનં નીત્વા ગતોઽસિ પુટભેદનમ્
જે મહારાજાની તાકાતને દૈત્યોનો રાજા પણ સહન કરી શક્યો નહીં, એના ઘોડાને લઈ તું અહીં નિયમ તોડવા આવ્યો છે.
માં જાનીહિ પુરઃ પ્રાપ્તં કાલરૂપં તુ વૈરિણમ્ । મુંચાશ્વમર્ભ ગચ્છાશુ બાલક્રીડનકં કુરુ
હવે હું તારો શત્રુ બનીને, મરણરૂપે તારી સામે ઊભો છું, એ જાણ. બાળક, ઘોડાને છોડી દે, જલદી જા અને તારા રમકડાં સાથે રમ.
કસ્યાત્મજસ્ત્વં કુત્રત્યઃ કથં નોઽદીર્ઘદર્શિના । ધૃતોઽશ્વસ્ત્વથ સંજાતા ઘૃણા મમ શિશો ત્વયિ
તું કોના દીકરો છે? કયાંનો છે? એ ઘોડાને કેમ પકડી લીધો, અવિચારી? હવે, બાળક, મને તારી દયા આવી છે.
ઇત્થમાકર્ણ્ય દમનઃ સ્મિતં ચક્રે મહામનાઃ । ઉવાચ ચ પ્રતાપાગ્ર્યં તૃણીકુર્વંશ્ચ તદ્બલમ્
આ બધું સાંભળી દમનાએ હળવી સ્મિત સાથે, પોતાની મહાન બુદ્ધિ બતાવી, સામે વાળાની તાકાતને નાની ગણતાં કહ્યું.
દમન ઉવાચ। મયા બદ્ધો બલાદશ્વો નીતઃ સ્વપુટભેદનમ્ । નાર્પયિષ્યેઽદ્ય સપ્રાણઃ કુરુ યુદ્ધં મહાબલ
દમનાએ કહ્યું: મેં જ બળપૂર્વક ઘોડાને બાંધીને મારી વાડમાં લાવ્યો છે. આજે હું એ જીવતો પાછો આપવાનો નથી—મોટા વીર, તું યુદ્ધ કર.
ત્વયા યદુક્તં બાલસ્ત્વં ગત્વા ક્રીડનકં કુરુ । તન્મે પશ્ય મહારાજ ક્રીડનં રણમૂર્ધનિ
તમે મને કહ્યું કે, 'બાળક, તું જા અને રમકડાં સાથે રમ.' હવે, મહારાજા, યુદ્ધના મેદાનમાં મારી રમત જોઈ લે.
શેષ ઉવાચ। ઇત્યુક્ત્વા સગુણં ચાપં વિધાય સુભુજાં ગજઃ । શરાણાં શતમાધત્ત પ્રતાપાગ્ર્યસ્ય વક્ષસિ
શેષે કહ્યું: આવું કહી, ગજબાહુ વીરે પોતાની સુંદર ધનુષ્યે તાર ચડાવી, સામે વીરના છાતી પર સો બાણ છોડ્યા.
સંધાય બાણશતકં શંખં દધ્મૌ પ્રતાપવાન્ । તેન શંખનિનાદેન કાતરાણાં ભયં હ્યભૂત્
સો બાણ ચડાવી, વીરે શંખ ફૂંક્યો; એ શંખના ગર્જનાથી ડરપોક લોકોમાં ભય ફેલાયો.
તાડયામાસ હૃદયે બાણાનાં શતકેન સઃ । પ્રતાપાગ્ર્યઃ પ્રચિચ્છેદ લઘુહસ્તઃ સુપર્વણઃ
એણે સો બાણથી હૃદય પર પ્રહાર કર્યો, પણ ચપળ હાથે અને કુશળ વીરે એ બધાં સુંદર પાંખવાળા બાણ કાપી નાંખ્યા.
સ બાણચ્છેદનં દૃષ્ટ્વા કુપિતો વ્યસૃજચ્છરાન્ । કંકપક્ષાન્વિતાંસ્તીક્ષ્ણભલ્લાન્રાજાત્મજો બલી
પોતાના બાણ કાપાતા જોઈ, શક્તિશાળી રાજકુમાર ગુસ્સે ભરાઈ, બગલના પાંખવાળા તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યા.
આકાશે ભુવિ મધ્યે ચ બાણા દદૃશિરેઽઞ્ચિતાઃ । સ્વનામચિહ્નિતાસ્તીક્ષ્ણધારાપાતસુશોભિતાઃ
આકાશમાં, જમીન પર અને વચ્ચે, એ બાણો પોતાના નામે ચિહ્નિત, તીક્ષ્ણ ધારવાળા અને તેજસ્વી દેખાતા.
શરાસ્તદ્બાહુ હૃદયે લગ્ના વહ્નિકણાન્બહૂન્ । સૃજંતઃ કુર્વતે સૈન્યદાહનં તદભૂન્મહત્
એ બાણો, જે હાથ અને છાતીમાં ઘૂસી ગયા, અગ્નિની ચિંહો છોડી, સૈન્યને સળગાવીને મોટું વિનાશ લાવતાં.
પ્રતાપાગ્ર્યઃ પ્રકુપિતસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચ બ્રુવન્ । શરેણ દશસંખ્યેન તાડયામાસ મૂર્ધનિ
મોટો વીર ભારે ગુસ્સે થઈ, 'થેમ, થેમ!' એમ બોલતો, દસ બાણ વડે તેના માથા પર પ્રહાર કર્યો.
તે બાણા રાજપુત્રસ્ય લલાટે પરિનિષ્ઠિતાઃ । વિરાજંતે સ્મ ચ મુને દશશાખાસ્તરોરિવ
એ બાણો રાજકુમારના કપાળમાં મજબૂતીથી ઘૂસી ગયા અને, મુનિ, વૃક્ષની દસ ડાળીઓ જેવી તેજસ્વી લાગતા.
તેન બાણપ્રહારેણ વિવ્યથેન મહામનાઃ । યષ્ટિકાપ્રહતો યદ્વત્કુંજરઃ સપ્તવર્ષકઃ
એ બાણના ઘા થી મહાન બુદ્ધિશાળી વીર દુઃખી થયો, જાણે સાત વરસનો હાથી લાકડીના ઘા થી દુઃખી થાય.
બાણાન્ધનુષિ સંધાય મુમોચ ત્રિશતાઞ્છુભાન્ । સુવર્ણપુંખરચિતાન્મહાકાલાનલોપમાન્
એણે ધનુષ્ય પર બાણ ચડાવી, ત્રણસો સુંદર, સોનાની પાંખવાળા અને મહાપ્રલયના અગ્નિ જેવાં તેજસ્વી બાણ છોડ્યા.
તે બાણાસ્તુ પ્રતાપાગ્ર્ય વક્ષો ભિત્ત્વા ગતા હ્યધઃ । શોણિતાક્તા યથા રામચંદ્ર ભક્તિ પરાઙ્મુખાઃ
એ બાણો મહાન વીરના છાતી છીદી નીચે ઉતરી ગયા, લોહીથી લથપથ, જાણે રામભક્તો રામથી મુખ ફેરવે એમ.
પ્રતાપાગ્ર્યઃ પ્રકુપિતઃ શરાન્મુંચન્સહસ્રશઃ । અકરોદ્વિરથં સૂનું સુબાહોસ્તત્ક્ષણાદ્દ્રુતમ્
શૂરવીર ગુસ્સે ભરાઈને હજારો બાણ છોડ્યા અને તરત જ સુબાહુના પુત્રને રથવિહોણો કરી દીધો.
ચતુર્ભિશ્ચ તુરો વાહાન્દ્વાભ્યાં ધ્વજમશાતયત્ । એકેન સારથેઃ કાયાચ્છિરો મહ્યામપાતયત્
ચારે ઘોડાઓને ચાર બાણથી ઢાળી દીધા, બે બાણથી ધ્વજ તોડી નાખ્યો અને એક બાણથી સારથિનું માથું શરીર પરથી જમીન પર પાડી દીધું.
ચતુર્ભિસ્તાડયામાસ તં સૂનું નૃપતેઃ પુનઃ । તત્ક્ષણાચ્ચાપમેકેન ગુણયુક્તં તુ ચિચ્છિદે
પછી રાજપુત્રને ચાર બાણથી ઘાયલ કર્યો અને એ જ ક્ષણે એક બાણથી તેના ધનુષ્યની દોરી કાપી નાખી.
સોઽન્યરથં સમારુહ્ય હયરત્નસુશોભિતમ્ । ધનુઃ કરે સમાદાય સજ્યં ચક્રે મહામનાઃ
પછી એ બીજું સુંદર ઘોડાવાળું રથ ચડીને, ધનુષ્ય હાથમાં લઈ તણ્યું.
પ્રત્યુવાચ પ્રતાપાગ્ર્યં ત્વયા વિક્રાંતમદ્ભુતમ્ । પશ્યેદાનીં પરાક્રાંતિં ધનુષો મમ સદ્ભટ
એણે શૂરવીરને કહ્યું: 'તારું શૌર્ય અદ્ભુત છે; હવે, વીર, મારા ધનુષ્યનું પરાક્રમ જોઈ લે.'
એવમુક્ત્વા તુ દમનો બાણાન્દશ સમાદદે । ચતુર્ભિશ્ચતુરો વાહાન્નિનાય યમસાદનમ્
આ રીતે કહી દમને દસ બાણ ઉઠાવ્યા; ચાર બાણથી ચારેય ઘોડાઓને યમલોક મોકલી દીધા.