સેનાપતિમુવાચેદં સજ્જીકુરુ મહામતે । સેનાં પરિમિતાં મહ્યં વૈરિવૃંદનિવારણે
તેને સેના પ્રમુખને કહ્યું: 'હે બુદ્ધિશાળી, દુશ્મનના ટોળાંને અટકાવવા માટે મારી માટે પૂરતી સેના તૈયાર કર.'
સજ્જાં સેનાં વિધાયાશુ સંમુખો રણમંડલે । સ્થિતવાન્યા વદત્યુગ્રસ્તાવત્પ્રાપ્તા હયાનુગાઃ
સેના ઝડપથી તૈયાર કરીને, તે યુદ્ધના મેદાનમાં સામસામે ઊભો રહ્યો; અને જ્યારે તે ઉગ્ર વાણી બોલતો હતો, ત્યારે ઘોડેસ્વાર આવી પહોંચ્યા.
ક્વાસૌ હયો મહારાજ્ઞો ભાલપત્રેણ ચિહ્નિતઃ । પપ્રચ્છુસ્તે તુ ચાન્યોન્યમતિવ્યાકુલિતા મુહુઃ
'મહારાજાના ભાલપત્ર ચિહ્નિત એ ઘોડો ક્યાં છે?' એમ તેઓ વારંવાર એકબીજાને પૂછતા, ભારે ગભરાયેલા હતા.
તાવદ્દદર્શ પુરતઃ પ્રતાપાગ્ર્યઃ પરંતપઃ । સજ્જીભૂતં તુ કટકં વીરશબ્દનિનાદિતમ્
એ સમયે, પ્રખ્યાત અને પરાક્રમી વીરે સામે જ યુદ્ધ માટે તૈયાર, વીરધ્વનિથી ગુંજતો સેના સમૂહ જોયો.
તત્રાવદઞ્જનાઃ કેચિન્નીતોઽશ્વોઽનેન ભૂપતે । અન્યથા સંમુખસ્તિષ્ઠેત્કથં વીરો બલાનુગઃ
ત્યાં કેટલાકે કહ્યું: 'હે રાજા, એ ઘોડો આ માણસે લઈ ગયો છે; નહિ તો વીર પોતાની સેના સાથે આપણા સામે કેમ ઊભો રહે?'
ઇત્યાકર્ણ્ય પ્રતાપાગ્ર્યઃ પ્રેષયામાસ સેવકમ્ । સ ગત્વા તત્ર પપ્રચ્છ કુત્રાશ્વો રામભૂપતેઃ
આ સાંભળીને, શ્રેષ્ઠ વીરે એક સેવકને મોકલ્યો; તે ત્યાં જઈને પૂછ્યું: 'રામરાજાના ઘોડો ક્યાં છે?'
કેન નીતઃ કુતો નીતો રામં જાનાતિ નો કુધીઃ । યં શક્રપ્રમુખા દેવા બલિમાદાય સન્નતાઃ
'કોણે લીધો? ક્યાં લઈ ગયો? શું આ દુષ્ટને રામજી વિશે ખબર નથી, જેમને ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓ પણ ભેટ આપી નમન કરે છે?'
તસ્ય વૈ ધર્મરાજસ્ય કુપિતં તુ બલં મહત્ । સર્વથા હિ ગ્રસિષ્યેત પ્રણતિં ચેન્ન યાસ્યતિ
એ ધર્મરાજાની મહાન સેના જો ગુસ્સે થાય તો, જો તે નમન નહીં કરે તો, નિશ્ચિતપણે તેને સંહારશે.
ઇત્થમુક્તં સમાકર્ણ્ય તદા રાજસુતો બલી । તં વૈ ધિક્કારયામાસ વાગ્જાલેન સુદુર્મનાઃ
આ રીતે વાત સાંભળી, તે સમયે શક્તિશાળી રાજકુમાર ખૂબ જ દુઃખી થઈને, તેને કઠોર શબ્દોમાં ઠપકો આપ્યો.
મયાનીતો યજ્ઞહયઃ પત્રચિહ્નાદ્યલંકૃતઃ । યે શૂરાસ્તે તુ માં જિત્વા મોચયંતુ બલાદિહ
હું યજ્ઞ માટેનો ઘોડો, ચિહ્નો અને શણગારથી સજ્જ કરીને અહીં લાવ્યો છું; જે વીરોએ મને શક્તિથી હરાવી શકે, તેઓ આવીને તેને મુક્ત કરે.
સેવકસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા રોષપૂર્ણો હસન્યયૌ । રાજ્ઞે નિવેદયામાસ યથાવદુપવર્ણિતમ્
સેવકે આ વાત સાંભળી, ગુસ્સાથી હસતો હસતો રાજા પાસે ગયો અને જેવું બન્યું હતું તે બધું સાચું કહીને જણાવી દીધું.
તચ્છ્રુત્વા રોષતામ્રાક્ષઃ પ્રતાપાગ્ર્યો મહાબલઃ । યયૌ યોદ્ધું રાજપુત્રં મહાવીરપુરસ્કૃતમ્
આ સાંભળતાં જ, ગુસ્સાથી આંખો લાલ થયેલા, પરાક્રમમાં અગ્રગણ્ય અને મહાશક્તિશાળી, મહાવીરોની સાથે યુદ્ધ કરવા નીકળ્યા.
રથેન કનકાંગેન ચતુર્વાજિસુશોભિના । સુકૂબરેણ સર્વાસ્ત્રપૂરિતેન યયૌ બલી
સોનાના ભાગોથી શોભતા, ચાર સુંદર ઘોડાઓ જોડાયેલા, સારી રીતે જોડાયેલા અને દરેક પ્રકારના શસ્ત્રોથી ભરેલા રથમાં તે શક્તિશાળી નીકળી પડ્યા.
ધનુષ્ટંકારયામાસ મહાબલસમન્વિતઃ । પુનઃપુનર્જહાસોચ્ચૈઃ કોપાદુદ્ગમિતાશ્રુકઃ
મહા શક્તિથી ભરપૂર રહી, તેણે ધનુષ્ય તાણ્યું અને વારંવાર ઉંચે હસી ઉઠ્યો, ગુસ્સાથી આંખોમાંથી આંસુ આવી ગયા.
અશ્વવાહા ગજારૂઢાઃ ખડ્ગોલ્લસિતપાણયઃ । અન્વયુસ્તે પ્રતાપાગ્ર્યં રોષપૂર્ણાકુલેક્ષણમ્
ઘોડા પર સવાર, હાથી પર સવાર અને હાથમાં તલવાર ચમકાવતા યોદ્ધાઓ એ પરાક્રમમાં અગ્રગણ્ય, ગુસ્સાથી આંખો ઉગ્ર થયેલા ને અનુસરી રહ્યા હતા.
હસ્તિનઃ પત્તયશ્ચૈવ કોટિશઃ પ્રધનોદ્યતાઃ । ચિરકાલમભીપ્સંતો રણં વીરેણકારિતમ્
કરોડો હાથી અને પદાતી યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ ગયા, અને લાંબા સમયથી વીર દ્વારા લડાઈ થવાની ઇચ્છા રાખતા હતા.
તદોદ્યતં સમાજ્ઞાય રિપુસૈન્યં નૃપાત્મજઃ । પ્રત્યુજ્જગામ વીરાગ્ર્યો મહાબલપરીવૃતઃ
શત્રુસેના યુદ્ધ માટે તૈયાર છે તે જોઈ, વીરોમાં અગ્રગણ્ય અને મહાશક્તિશાળી રાજકુમાર પોતાના વીરોથી ઘેરાઈને સામેથી લડવા આગળ વધ્યો.
સન્નદ્ધઃ કવચી ખડ્ગી શરાસનધરો યુવા । લીલયૈવ યયૌ યોદ્ધું મૃગરાડ્ગજતામિવ
કવચ પહેરી, તલવાર અને ધનુષ્ય ધારણ કરીને, યુવાન વીર સહજતાથી યુદ્ધ કરવા ગયો, જેમ કે સિંહ હાથીઓના ઝુંડ પાસે જાય છે.
તદા યોધાઃ પ્રકુપિતાઃ પરસ્પરવધૈષિણઃ । છિંધિ ભિંધીતિ ભાષંતો રણકાર્યવિશારદાઃ
પછી ગુસ્સાથી ભરેલા, યુદ્ધકૌશલ્યમાં નિષ્ણાત અને એકબીજાને મારવા તત્પર યોદ્ધાઓ 'કાપો! ભેદો!' એમ બૂમો પાડવા લાગ્યા.
પત્તયઃ પત્તિસંઘેન ગજારૂઢાશ્ચ સાદિભિઃ । રથારૂઢા રથસ્થૈશ્ચ વાહારૂઢાશ્વસંસ્થિતૈઃ
પદાતીઓ પોતાના દળ સાથે, હાથીસવાર પોતાના સાથીઓ સાથે, રથસવાર રથ પર અને ઘોડેસવાર ઘોડા પર ચઢીને યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
ગજા ભિન્ના દ્વિધા જાતા હયાશ્ચ દ્વિદલીકૃતાઃ । અનેકનરમસ્તિષ્કૈર્મેદિનીપૂરિતા હ્યભૂત્
હાથીઓ બે ભાગે ફાટ્યા, ઘોડાઓ પણ બે ટુકડા થયા અને ધરતી અનેક માનવ ખોપરીઓથી ભરાઈ ગઈ.
તદા પ્રકુપિતો રાજા પ્રતાપાગ્ર્યો મહાબલઃ । સ્વસૈન્યકદનોદ્યુક્તં રાજપુત્રં સમીક્ષ્ય ચ
પછી ગુસ્સાથી ભરેલા, પરાક્રમમાં અગ્રગણ્ય અને મહાશક્તિશાળી રાજાએ, પોતાના સૈન્યનો સંહાર કરવા તત્પર રાજકુમારને જોઈને,
ઉવાચ સારથિં તત્ર પ્રાપયાશ્વાન્યતો મમ । સૈન્યસ્ય કદનાસક્તો રાજપુત્રો મહારથઃ
ત્યાં તેણે પોતાના સારથિને કહ્યું: 'મારા ઘોડાઓ એ તરફ લઈ જા, કારણ કે મહારથી રાજકુમાર સૈન્યના સંહારમાં તલીન છે.'
અથ વીરશિરોરત્ન નમિતાંઘ્રિર્નૃપાત્મજઃ । યયૌ સંમુખમેવાસ્ય પ્રતાપાગ્ર્યસ્ય વીર્યવાન્
પછી વીરમણિ સમાન રાજકુમાર, નમ્રતાથી માથું ઝુકાવી, પરાક્રમમાં અગ્રગણ્ય સામે સીધો સામનો કરવા ગયો.
સારથિઃ પ્રાપયામાસ પ્રતાપાગ્ર્યસ્ય વાજિનઃ । યત્રાસૌ દમનો વીરઃ સર્વશૂરશિરોમણિઃ
સારથીએ પરાક્રમમાં અગ્રગણ્યના ઘોડાઓને ત્યાં લઈ ગયો, જ્યાં એ દમનકર્તા, સર્વશ્રેષ્ઠ વીર ઊભો હતો.
ગત્વા તમાહ્વયામાસ રાજપુત્રં રણોદ્યતમ્ । રથે પુરટનિર્ણિક્તે તિષ્ઠન્કોદંડદંડભૃત્
ત્યાં પહોંચી, તેણે સોનાની પટ્ટીઓથી શોભતા રથ પર ઊભેલા, શક્તિશાળી ધનુષ્ય ધારણ કરનાર યુદ્ધ માટે તૈયાર રાજકુમારને લલકાર્યો.
રે રાજપુત્ર ક શિશો ત્વયા બદ્ધોઽશ્વસત્તમઃ । ન જ્ઞાતોસિ મહારાજઃ સર્વવીરેંદ્ર સેવિતઃ
અરે રાજકુમાર, તું કયાંનું બાળક છે, જેણે આ ઉત્તમ ઘોડાને બાંધી દીધો છે? તને ખબર નથી કે એ મહારાજા કોણ છે, જેને બધા વીરોએ સેવા આપી છે.
યસ્ય પ્રતાપં દૈત્યેંદ્રો ન શક્તઃ સોઢુમદ્ભુતમ્ । તસ્ય ત્વં વાજિનં નીત્વા ગતોઽસિ પુટભેદનમ્
જે મહારાજાની તાકાતને દૈત્યોનો રાજા પણ સહન કરી શક્યો નહીં, એના ઘોડાને લઈ તું અહીં નિયમ તોડવા આવ્યો છે.
માં જાનીહિ પુરઃ પ્રાપ્તં કાલરૂપં તુ વૈરિણમ્ । મુંચાશ્વમર્ભ ગચ્છાશુ બાલક્રીડનકં કુરુ
હવે હું તારો શત્રુ બનીને, મરણરૂપે તારી સામે ઊભો છું, એ જાણ. બાળક, ઘોડાને છોડી દે, જલદી જા અને તારા રમકડાં સાથે રમ.
કસ્યાત્મજસ્ત્વં કુત્રત્યઃ કથં નોઽદીર્ઘદર્શિના । ધૃતોઽશ્વસ્ત્વથ સંજાતા ઘૃણા મમ શિશો ત્વયિ
તું કોના દીકરો છે? કયાંનો છે? એ ઘોડાને કેમ પકડી લીધો, અવિચારી? હવે, બાળક, મને તારી દયા આવી છે.