રાજ્ઞોઽક્ષિગોચરો જાતો નીલનામા મહાગિરિઃ । રાજતૈઃ કાનકૈઃ શૃંગૈઃ સમંતાત્પરિરાજિતઃ
રાજાની આંખ સામે 'નીલ' નામનો મહાપર્વત દેખાયો, જે ચારે બાજુ ચાંદી અને સોનાના શિખરો વડે શોભાયમાન હતો.
કિમગ્નિઃ પ્રજ્વલત્યેષ દ્વિતીયઃ કિમુ ભાસ્કરઃ । કિમયં વૈદ્યુતઃ પુંજો હ્યકસ્માત્સ્થિરકાંતિધૃક્
શું આ અગ્નિ પ્રગટ્યો છે? કે બીજો સૂર્ય છે? કે અચાનક તેજસ્વી અને સ્થિર વીજળીનો પાંજરો છે?
તાપસ બ્રાહ્મણો દૃષ્ટ્વા નીલપ્રસ્થં સુશોભિતમ્ । રાજ્ઞે નિવેદયામાસ એષ પુણ્યો મહાગિરિઃ
તપસ્વી બ્રાહ્મણે સુંદર નીલપ્રસ્થ જોઈને રાજાને કહ્યું: 'આ પવિત્ર મહાપર્વત છે.'
તચ્છ્રુત્વા નૃપતિશ્રેષ્ઠઃ શિરસા પ્રણનામ હ । ધન્યોઽસ્મિ કૃતકૃત્યોઽસ્મિ નીલો મે દૃષ્ટિગોચરઃ
આ સાંભળીને શ્રેષ્ઠ રાજાએ માથું વાળ્યું અને કહ્યું: 'હું ધન્ય છું, મારો ઉદ્દેશ્ય પૂર્ણ થયો, કેમ કે નીલ પર્વત મને દેખાઈ રહ્યો છે.'
અમાત્યો રાજપત્ની ચ કરમ્બસ્તંતુવાયકઃ । નીલદર્શનસંહૃષ્ટા બભૂવુઃ પુરુષર્ષભ
મંત્રીએ, રાણી, રસોઈયાએ અને વણકર—all, હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, નીલ પર્વતના દર્શનથી આનંદિત થયા.
પંચૈતે વિજયે કાલે નીલપર્વતમારુહન્ । મહાદુંદુભિનિર્ઘોષાઞ્ચ્છૃણ્વન્તો હ્યમરૈઃ કૃતાન્
આ પાંચેયે વિજય સમયે નીલ પર્વત પર ચઢ્યા, અને દેવતાઓએ વગાડેલી મહાન દુંદુભિઓના ધ્વનિ સાંભળ્યા.
તસ્યોપરિતને શૃંગે ચિત્રપાદપરાજિતે । દદર્શ હાટકાબદ્ધં દેવાલયમનુત્તમમ્
આ સુંદર પર્વતના શિખરે, રંગબેરંગી પાદયાત્રાથી શોભાયમાન, તેણે સોનાથી સજ્જ એક અદ્વિતીય દેવમંદિર જોયું.
બ્રહ્માગત્ય સદા પૂજાં કરોતિ પરમેષ્ઠિનઃ । નૈવેદ્યં કુરુતે યત્ર હરિસંતોષકારકમ્
ત્યાં બ્રહ્માજી પોતે આવે છે અને સર્વોચ્ચ ભગવાનની હંમેશા પૂજા કરે છે, અને હરિપ્રસન્ન થાય એવું ભોજન અર્પે છે.
દૃષ્ટ્વાથ તત્ર વિમલં દેવાયતનમુત્તમમ્ । પ્રવિવેશ પરીવારૈઃ પંચભિઃ સહ સંવૃતઃ
આવી નિર્મળ અને ઉત્તમ દેવમંદિર જોઈ, તે પોતાના પાંચ સાથીઓ સાથે અંદર પ્રવેશ્યો.
તત્ર દૃષ્ટ્વા જાતરૂપે મહામણિવિચિત્રિતે । સિંહાસને વિરાજંતં ચતુર્ભુજમનોહરમ્
ત્યાં તેણે સોનાથી અને મહામૂલ્યા રત્નોથી શોભતા સિંહાસન પર ચારે ભુજાવાળો, મનોહર અને તેજસ્વી ભગવાનને જોયા.
ચંડ પ્રચંડ વિજય જયાદિભિરુપાસિતમ્ । પ્રણનામ સપત્નીકો રાજા સેવકસંયુતઃ
ચંડ, પ્રચંડ, વિજય, જય અને અન્યોએ પૂજાતા, રાજાએ પોતાની પત્ની અને સેવકો સાથે નમન કર્યું.
પ્રણમ્ય પરમાત્માનં મહારાજઃ સુરોત્તમમ્ । સ્નાપયામાસ વિધિવદ્વેદોક્તૈઃ સ્નાનમંત્રકૈઃ
પરમાત્માને નમન કરીને, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહારાજાએ, વિધિપૂર્વક વેદમાં જણાવેલા મંત્રોથી ભગવાનને સ્નાન કરાવ્યું.
અર્ઘ્યપાદ્યાદિકં ચક્રે પ્રીતેન મનસા નૃપઃ । ચંદનેન વિલિપ્યૈનં સુવસ્ત્રે વિનિવેદ્ય ચ
રાજાએ આનંદભેર અર્ઘ્ય, પાદ્ય વગેરે વિધિઓ કરી, ચંદન લગાડ્યું અને સુંદર વસ્ત્રો અર્પણ કર્યા.
ધૂપમારાર્તિકં કૃત્વા સર્વસ્વાદુમનોહરમ્ । નૈવેદ્યં ભગવન્મૂર્ત્યૈ ન્યવેદયદથો નૃપઃ
ધૂપ અને આરતી કરીને, સર્વોત્તમ મીઠાં અને મનોહર ભોજન ભગવાનની મૂર્તિને રાજાએ અર્પણ કર્યું.
પ્રણમ્ય ચ સ્તુતિં ચક્રે તાપસબ્રાહ્મણેન ચ । યથામતિગુણગ્રામગુંફિતસ્તોત્રસંચયૈઃ
પછી રાજાએ તપસ્વી અને બ્રાહ્મણ સાથે નમન કરીને, યોગ્ય ગુણોથી ભરપૂર સ્તુતિઓથી ભગવાનની સ્તુતિ કરી.
રાજોવાચ। એકસ્ત્વં પુરુષઃ સાક્ષાદ્ભગવાન્પ્રકૃતેઃ પરઃ । કાર્યકારણતો ભિન્નો મહત્તત્ત્વાદિપૂજિતઃ
રાજાએ કહ્યું: હે ભગવાન! તમે જ એકમાત્ર પુરુષ છો, પ્રકૃતિથી પર છો, કારણ-કાર્યથી અલગ છો અને મહત્તત્વાદિઓ દ્વારા પૂજાતા છો.
ત્વન્નાભિકમલાજ્જજ્ઞે બ્રહ્મા સૃષ્ટિવિચક્ષણઃ । તથા સંહારકર્તા ચ રુદ્રસ્ત્વન્નેત્રસંભવઃ
તમારા નાભિમાંથી ઉગેલા કમળમાંથી સર્જનકુશળ બ્રહ્માજી જન્મ્યા; એ જ રીતે, તમારા નેત્રમાંથી સંહારક રુદ્ર પ્રગટ્યા.
ત્વયાજ્ઞપ્તઃ કરોત્યસ્ય વિશ્વસ્ય પરિચેષ્ટિતમ્ । ત્વત્તો જાતં પુરાણાદ્યજ્જગત્સ્થાસ્નુ ચરિષ્ણુ ચ
તમારી આજ્ઞાથી બ્રહ્માજી જગતના સર્વ કાર્યો કરે છે; જગતમાં જે કંઈ પ્રાચીન, સ્થિર કે ચળવળતું છે, તે બધું તમારાથી જ ઉત્પન્ન થયું છે.
ચેતનાશક્તિમાવિશ્ય ત્વમેનં ચેતયસ્યહો । તવ જન્મ તુ નાસ્ત્યેવ નાંતસ્તવ જગત્પતે । વૃદ્ધિક્ષયપરીણામાસ્ત્વયિ સંત્યેવ નો વિભો
તમે ચેતનાશક્તિથી જગતમાં પ્રવેશી તેને જીવંત કરો છો, પણ, હે જગતના સ્વામી, તમારું જન્મ કે અંત નથી; હે મહાન, તમારી અંદર વૃદ્ધિ, ક્ષય કે પરિવર્તન નથી.
તથાપિ ભક્તરક્ષાર્થં ધર્મસ્થાપનહેતવે । કરોષિ જન્મકર્માણિ હ્યનુરૂપગુણાનિ ચ
તોય, ભક્તોની રક્ષા અને ધર્મની સ્થાપના માટે, તમે યોગ્ય ગુણો ધરાવી જન્મ અને કર્મ સ્વીકારો છો.
ત્વયા માત્સ્યં વપુર્ધૃત્વા શંખસ્તુ નિહતોસુરઃ । વેદાઃ સુરક્ષિતા બ્રહ્મન્મહાપુરુષપૂર્વજ
તમે માછલીનું રૂપ ધારણ કરી, શંખ નામના અસુરને મારો અને વેદોની રક્ષા કરી, હે બ્રહ્મન, મહાપુરુષ, પ્રાચીન સ્વામી.
શેષો ન વેત્તિ મહિ તે ભારત્યપિ મહેશ્વરી । કિમુતાન્યે મહાવિષ્ણો માદૃશાસ્તુ કુબુદ્ધયઃ
શેષજી પણ તમારી મહિમા જાણતા નથી, ન તો ભારતી કે મહેશ્વરી જાણે; તો પછી, હે મહાવિષ્ણુ, મારી જેવી નાની બુદ્ધિ ધરાવનારા બીજાઓ શું જાણે?
મનસા ત્વાં ન ચાપ્નોતિ વાગિયં પરમેશ્વરી । તસ્માદહં કથં ત્વાં વૈ સ્તોતું સ્યામીશ્વરઃ પ્રભો
મન પણ તમને પામી શકતું નથી, અને આ શ્રેષ્ઠ વાણી પણ નહીં, હે પરમેશ્વર; તો પછી, હે પ્રભુ, હું કેવી રીતે તમારી સ્તુતિ કરી શકું?
ઇતિ સ્તુત્વા સ શિરસા પ્રણામમકરોન્મુહુઃ । ગદ્ગદસ્વરસંયુક્તો રોમહર્ષાંકિતાંગકઃ
આ રીતે સ્તુતિ કરીને, તેણે વારંવાર માથું ઝુકાવ્યું, ગદગદ અવાજથી અને રોમાંચથી ભરાયેલા શરીરે નમન કર્યું.
ઇતિ સ્તુત્યા પ્રહૃષ્ટાત્મા ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ । ઉવાચ વચનં સત્યં રાજાનં પ્રતિ સાર્થકમ્
આવી રીતે સ્તુતિ સાંભળીને, પરમાત્મા પુરુષોત્તમ આનંદિત થઈને રાજાને સાચા અને અર્થસભર વચન કહ્યા.
શ્રીભગવાનુવાચ। તવ સ્તુત્યા પ્રહર્ષોઽભૂન્મમ રાજન્મહામતે । જાનીહિ ત્વં મહારાજ માં ચ પ્રકૃતિતઃ પરમ્
ભગવાને કહ્યું: હે મહામતિ રાજા, તારી સ્તુતિથી મને ખૂબ આનંદ થયો છે. હે મહારાજ, તું જાણ કે હું સ્વભાવથી સર્વોચ્ચ છું.
નૈવેદ્યભક્ષણં ત્વં હિ શીઘ્રં કુરુ મનોહરમ્ । ચતુર્ભુજત્વમાપ્તઃ સન્ગંતાસિ પરમં પદમ્
તુ તરત જ આ મનમોહક નૈવેદ્ય ગ્રહણ કર. તું ચતુરભુજ સ્વરૂપ પામ્યો છે અને હવે પરમ સ્થાનને પામશે.
ત્વત્કૃત્સ્તુતિરત્નેન યો માં સ્તોષ્યતિ માનવઃ । તસ્યાપિ દર્શનં દાસ્યે ભુક્તિમુક્તિવરપ્રદમ્
જે મનુષ્ય તારી જેમ રત્નમય સ્તુતિથી મારી સ્તુતિ કરશે, તેને પણ હું દર્શન આપીને ભોગ અને મોક્ષ બંનેનું વરદાન આપીશ.
ઇત્યેવં વચનં રાજા શ્રુત્વા ભગવતોદિતમ્ । નૈવેદ્યભક્ષણં ચક્રે ચતુર્ભિઃ સહ સેવકૈઃ
ભગવાનના આ વચન સાંભળીને રાજાએ પોતાના ચાર સેવકો સાથે મળીને નૈવેદ્ય ગ્રહણ કર્યું.
તતો વિમાનં સંપ્રાપ્તં કિંકિણીજાલમંડિતમ્ । અપ્સરોવૃંદસંસેવ્યં સર્વભોગસમન્વિતમ્
પછી ત્યાં ઝાંઝરથી સજ્જ અને અપ્સરાઓથી ઘેરાયેલું, સર્વ સુખોથી ભરેલું એક દિવ્ય વિમાન આવ્યું.