એવં રાજ્ઞઃ પંચદિનં ગતં ગંગાબ્ધિસંગમે । તદા કૃપાબ્ધિઃ કૃપયા ચિંતયામાસ ગોપતિઃ
આ રીતે રાજાને ગંગા અને દરિયાના સંગમ પર પાંચ દિવસ વીતી ગયા. પછી ગોપાળના ocean જેવો દયાળુ ભગવાન, દયા કરીને વિચારવા લાગ્યા.
અસૌ રાજા મદીયેન ગાનેન વિગતાઘકઃ । પશ્ય તાન્મામકીં પ્રેષ્ઠાં સુરાસુરનમસ્કૃતામ્
આ રાજા, મારા ગીતથી, પાપમુક્ત થયો છે. હવે એ મારા પ્રિય, દેવો અને દૈત્યો પણ જેમને વંદન કરે છે, તેમને જોઈ શકે.
ઇતિ સંચિંત્ય ભગવાન્કૃપાપૂરિતમાનસઃ । સંન્યાસિવેષમાસ્થાય યયૌ રાજ્ઞોંઽતિકં વિભુઃ
આ રીતે વિચારીને, દયાથી ભરેલા મનવાળા ભગવાને સંન્યાસીનું રૂપ ધારણ કર્યું અને રાજાની પાસે ગયા.
તત્ર ગત્વા મહારાજ ત્રિદંડિયતિવેષધૃક્ । ભક્તાનુકંપયા પ્રાપ્તો વીક્ષિતસ્તાપસેન હિ
મહારાજા, ત્યાં પહોંચીને, ત્રિદંડ ધારણ કરનાર સંન્યાસી તરીકે, ભક્તો પર દયા કરીને આવ્યા અને તપસ્વીએ તેમને જોયા.
ૐનમો વિષ્ણવેત્યુક્ત્વા નમશ્ચક્રે નૃપોત્તમઃ । અર્ઘ્યપાદ્યાસનૈઃ પૂજાં ચકાર હરિમાનસઃ
'ૐ નમો વિષ્ણવે' કહીને અને નમસ્કાર કરીને, શ્રેષ્ઠ રાજાએ હૃદયપૂર્વક હરિનું પાદ્ય, અર્ઘ્ય અને આસનથી પૂજન કર્યું.
ઉવાચ ભાગ્યમતુલં યદ્ભવાનક્ષિગોચરઃ । અતઃ પરં દાસ્યતે મે ગોવિંદો નિજદર્શનમ્
એમણે કહ્યું: 'તમારા જેવા દુર્લભ દર્શન મળ્યા એ તો અણમોલ ભાગ્ય છે. હવે ગોવિંદ પોતે મને પોતાનું દર્શન આપશે.'
ઇતિ શ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યં સંન્યાસી નિજગાદ તમ્ । રાજઞ્છૃણુષ્વ કથિતં મમ વાક્યવિનિઃસૃતમ્
આવાં વચન સાંભળી, સંન્યાસીએ કહ્યું: 'રાજા, હવે મારા મોઢેથી નીકળેલા વચનો ધ્યાનથી સાંભળો.'
અહં જ્ઞાનેન જાનામિ ભૂતં ભવ્યં ભવચ્ચ યત્ । તસ્માદહં બ્રુવે કિંચિચ્છૃણુષ્વૈકાગ્રમાનસઃ
'હું જ્ઞાનથી ભૂતકાળ, ભવિષ્ય અને વર્તમાન બધું જાણું છું. એટલે હું તને કાંઈક કહું છું, એકાગ્ર ચિત્તથી સાંભળ.'
શ્વો મધ્યાહ્ને હરિર્દાતા દર્શનં બ્રહ્મદુર્લ્લભમ્ । પંચભિઃ સ્વજનૈઃ સાકં યાસ્યસે પરમં પદમ્
'કાલે બપોરે, હરિ તને બ્રહ્મા માટે પણ દુર્લભ એવું દર્શન આપશે. તું તારા પાંચ જનો સાથે પરમ પદને પામશે.'
ત્વમમાત્યશ્ચ મહિલા તવ તાપસ વાડવઃ । પુરે તવ કરંબાખ્યઃ સાધુશ્ચ તં તુ વાયકઃ
'તું, તારો મંત્રી, તારી પત્ની, તપસ્વી વાડવ, અને તારા શહેરમાં રહેલો સારા વૃત્તિનો વણકર કરંબા.'
એતૈઃ પંચભિરેતસ્મિન્નીલે પર્વતસત્તમે । યાસ્યસે બ્રહ્મદેવેંદ્ર વંદિતં સુરપૂજિતમ્
'આ પાંચે જણ સાથે, આ નીલ પર્વત પર, તું એ સ્થાન પર જશે, જ્યાં દેવો પૂજા કરે છે અને બ્રહ્મા-ઇન્દ્ર પણ વંદન કરે છે.'
ઇત્યુક્ત્વાઽદૃશ્યતાં પ્રાપ્તો યતિઃ ક્વાપિ ન દૃશ્યતે । તદાકર્ણ્ય નૃપો હર્ષં પ્રાપ ચાશુ સવિસ્મયમ્
આવી વાત કહીને, યતિ અદૃશ્ય થઈ ગયા અને ક્યાંય દેખાયા નહીં. રાજાએ આ સાંભળી તરત જ આનંદ અને આશ્ચર્ય અનુભવ્યું.
રાજોવાચ। સ્વામિન્કોઽસૌ સમાગત્ય સંન્યાસી માં યદૂચિવાન્ । ન દૃશ્યતે પુનઃ કુત્ર ગતોઽસૌ ચિત્તહર્ષદઃ
રાજાએ કહ્યું: 'એ સ્વામી, સંન્યાસી, આવીને મને જે કહ્યું, એ હવે ક્યાંય દેખાતા નથી. મારા મનને આનંદ આપનાર એ ક્યાં ગયા?'
તાપસ ઉવાચ। રાજંસ્તવ મહાપ્રેમ્ણા કૃષ્ટચિત્તઃ સમભ્યગાત્ । પુરુષોત્તમનામાયં સર્વપાપપ્રણાશનઃ
તપસ્વીએ કહ્યું: 'રાજા, તારા મહાન પ્રેમથી આકર્ષાઈને એ આવ્યા હતા. એ પુરુષોત્તમ છે, બધા પાપોનો નાશક.'
શ્વોમધ્યાહ્ને તવ પુરો ભવિષ્યતિ મહાન્ગિરિઃ । તમારુહ્ય હરિં દૃષ્ટ્વા કૃતાર્થસ્ત્વં ભવિષ્યસિ
'કાલે બપોરે, તારા સામે મહાન પર્વત દેખાશે. એ પર ચડીને, હરિને જોઈને, તું તારો ધ્યેય પ્રાપ્ત કરી લેશે.'
ઇતિવાક્યસુધાપૂર નાશિતસ્વાંત સંજ્વરઃ । હર્ષં યમાપ સ નૃપો બ્રહ્માપિ ન હિ વેત્તિ તમ્
આવા અમૃત જેવા વચનો સાંભળી, રાજાના મનની બધી વ્યથા દૂર થઈ ગઈ. એને એવો આનંદ થયો કે જે બ્રહ્મા પણ જાણે નહીં.
તદા દુંદુભયો નેદુર્વીણાપણવગોમુખાઃ । મહાનંદસ્તદા હ્યાસીદ્રાજરાજસ્ય ચેતસિ
ત્યારે ઢોલ, વીણા, પાવળી અને ગોમુખ વગાડાયા. રાજાધિરાજના હૃદયમાં મહાન આનંદ છવાઈ ગયો.
ગાયન્હરિં ક્ષણં તિષ્ઠન્હસઞ્જલ્પન્બ્રુવન્નમન્ । આનંદં પ્રાપ સુઘનં સર્વસંતાપનાશનમ્
હરિનું ગાન કરતા, ક્ષણ માટે ઊભા રહી, નામ જપતા અને બોલતા, રાજાએ ઘન આનંદ મેળવ્યો, જે બધા દુઃખોનો નાશક છે.
સુમતિરુવાચ। અથ સર્વં દિનં નીત્વા હરિસ્મરણકીર્તનૈઃ । રાત્રૌ સુષ્વાપ ગંગાયા રોધસ્યુરુફલપ્રદે
સુમતિએ કહ્યું: પછી આખો દિવસ હરિના સ્મરણ અને સ્તુતિમાં વિતાવી, રાત્રે ગંગાના ફળદાયી કિનારે સુઈ ગયો.
દદર્શ સ્વપ્નમધ્યે તુ સ સ્વાત્માનં ચતુર્ભુજમ્ । શંખચક્રગદાપદ્મશાર્ઙ્ગકોદંડધારિણમ્
સપનામાં તેણે પોતાને ચાર હાથવાળો જોયો, જેમાં શંખ, ચક્ર, ગદા, કમળ, ધનુષ્ય અને બાણ હતા.
નૃત્યંતં પુરુષોત્તમસ્ય પુરતઃ શર્વાદિ દેવૈઃ સહ । શ્રીમદ્ભિઃ સ્વતનૂયુતૈરરિગદાંબૂત્થાબ્જહેત્યાદિભિઃ । વિષ્વક્સેનવરૈર્ગણૈઃ સુતનુભિઃ શ્રીશંસદોપાસિતં । દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમાપ લોકવિષયં હર્ષં તથાત્યદ્ભુતમ્
તેણે જોયું કે પોતે પુરુષોત્તમ ભગવાનની સામે શિવ અને બીજા દેવતાઓ સાથે નૃત્ય કરી રહ્યો છે, પોતાના તેજસ્વી સ્વરૂપો અને હથિયારો સાથે, શ્રેષ્ઠ રક્ષકો અને તેમના સમૂહોથી ઘેરાયેલો છે, અને સૌભાગ્યશાળી લોકો દ્વારા પૂજાય છે. આ દૃશ્ય જોઈને તેને વિશ્વથી પરે અદ્ભુત આનંદ અને આશ્ચર્ય થયું.
દદતં મનસોઽભીષ્ટં પુરુષોત્તમસંજ્ઞિતમ્ । આત્માનં ચ કૃપાપાત્રમમન્યત મહામતિઃ
તેણે જોયું કે પોતે પુરુષોત્તમ નામે મનગમતી ઈચ્છાઓ પૂરી કરી રહ્યો છે અને મહાન બુદ્ધિશાળી એ પોતાને કૃપાના પાત્ર માન્યો.
ઇત્યેવં સ્વપ્નવિષયે દદર્શ નૃપસત્તમઃ । પ્રાતઃ પ્રબુદ્ધો વિપ્રાય જગાદ સ્વપ્નમીક્ષિતમ્
આ રીતે, શ્રેષ્ઠ રાજાએ સપનામાં આ બધું જોયું; સવારે જાગીને તેણે બ્રાહ્મણને પોતાનું સપનું કહ્યું.
તચ્છ્રુત્વા વાડવો ધીમાન્કથયામાસ વિસ્મિતઃ । રાજંસ્ત્વયાસૌ દૃષ્ટો યઃ પુરુષોત્તમસંજ્ઞિતઃ
આ સાંભળીને, વાડવના વિદ્વાન બ્રાહ્મણે આશ્ચર્યથી કહ્યું: 'રાજા, તમે જેને જોયા તે પુરુષોત્તમ કહેવાય છે.'
દાસ્યતે શંખચક્રાદિચિહ્નિતાં સ્વતનું હરિઃ । ઇતિ શ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યં રત્નગ્રીવો મહામનાઃ
હરિ તમને પોતાના શંખ, ચક્ર અને બીજા ચિહ્નોથી યુક્ત સ્વરૂપ આપશે; આ વાત સાંભળીને મહાન મનવાળા રત્નગ્રીવે
દાપયામાસ દાનાનિ દીનાનાં માનસોચિતમ્ । સ્નાત્વા ગંગાબ્ધિસંયોગે તર્પયિત્વા પિતૄન્સુરાન્
ગરીબોના હૃદયને ભાવે એવા દાન આપવાનું શરૂ કર્યું; પછી ગંગાસંગમમાં સ્નાન કરીને પિતૃઓ અને દેવતાઓને તર્પણ આપ્યું.
ગાયન્હરિગુણગ્રામં પ્રત્યૈક્ષત ચ દર્શનમ્ । તતો મધ્યાહ્નસમયે દિવિદુંદુભયો મુહુઃ
હરિના ગુણગાન ગાતા, તે દર્શન માટે રાહ જોઈ રહ્યો; પછી મધ્યાહ્ને વારંવાર દેવદુંદુભીઓ વાગવા લાગી.
જઘ્નુઃ સુરકરાઘાત બહુશબ્દસુશબ્દિતાઃ । અકસ્માત્પુષ્પવૃષ્ટિશ્ચ બભૂવ નૃપમસ્તકે
દેવતાઓએ પોતાના હાથથી દુંદુભીઓ વગાડી, અનેક શુભ ધ્વનિ થયા; અચાનક રાજાના માથે પુષ્પવૃષ્ટિ થઈ.
ધન્યોસિ નૃપવર્યસ્ત્વં નીલં પશ્યાક્ષિગોચરમ્
હે શ્રેષ્ઠ રાજા, તમે ધન્ય છો—આપના દૃષ્ટિગોચર નીલ પર્વતને જુઓ.
શૃણોતીતિ યદા વાક્યં નૃપો દેવપ્રણોદિતમ્ । તદા સ સૂર્યકોટીનામધિકાંતિ ધરોદ્ભુતઃ
જ્યારે રાજાએ દેવતાઓના મોઢેથી આ વાક્ય સાંભળ્યું, ત્યારે જ ત્યાં દસ કરોડ સૂર્યને પણ ફીકું પાડે એવી તેજસ્વી પહાડ ઊભો થયો.