અત્રૈવોદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ । મુનયો વીતરાગાશ્ચ કામક્રોધવિવર્જિતાઃ
હવે હું અહીં એક પ્રાચીન કથા કહું છું: જે મુનિઓ રાગ, કામ અને ક્રોધથી મુક્ત હતા.
પુરા કીકટસંજ્ઞે વૈ દેશે ધર્મવિવર્જિતે । આસીત્પુલ્કસજાતીયો નરઃ શબરસંજ્ઞિતઃ
પહેલાં કીકટ નામના ધર્મવિહિન દેશમાં, પુલ્કસ જાતિના શબર નામના પુરુષ રહેતો હતો.
નિત્યં જંતુવધોદ્યુક્તઃ શરાસનધરો મુહુઃ । તીર્થં પ્રતિ યિયાસૂનાં બલાદ્ધરતિ જીવિતમ્
એ હંમેશા જીવહિંસા માટે તૈયાર, તીર-ધનુષ ધારણ કરતો અને તીર્થયાત્રા ઇચ્છુકોનું જીવ બળજબરીથી લઈ લેતો.
અનેકપ્રાણિહત્યાકૃત્પરસ્વે નિરતઃ સદા । સદા રાગાદિસંયુક્તઃ કામક્રોધાદિસંયુતઃ
એ અનેક જીવોની હત્યા કરતો, હંમેશા બીજા લોકોની વસ્તુઓ લૂંટતો અને રાગ, કામ, ક્રોધથી ભરેલો રહેતો.
વિચરત્યનિશં ભીમે વને પ્રાણિવધંકરઃ । વિષસંસક્તબાણાગ્ર રૂઢચાપગુણોદ્ધુરઃ
એ ભયાનક જંગલમાં દિવસ-રાત ફરતો, જીવહિંસા કરતો, ઝેરવાળા તીરો અને તાણેલા ધનુષથી સજ્જ રહેતો.
સૈકદા પર્યટન્વ્યાધઃ પ્રાણિમાત્રભયંકરઃ । કાલં પ્રાપ્તં ન જાનાતિ સમીપેઽપ્યુગ્રમાનસઃ
એકવાર એ શિકારી ફરતો હતો, બધાં જીવોને ડરાવતો, પણ મૃત્યુ નજીક હોવા છતાં એ જાણતો ન હતો, અને મન પણ ઉગ્ર હતું.
યમદૂતાસ્તુ સંપ્રાપ્તાઃ પાશમુદ્ગરપાણયઃ । તામ્રકેશા દીર્ઘનખા લંબદંષ્ટ્રા ભયાનકાઃ
યમદૂતોએ પાશ અને ગદા હાથમાં લઈને, તામ્રવાળ, લાંબા નખ, લટકતી દાંત અને ભયજનક રૂપે હાજરી આપી.
શ્યામા લોહસ્યનિગડાન્બિભ્રતો મોહકારકાઃ । બધ્નંતુ પાપિનં હ્યેનં પ્રાણિમાત્રભયંકરમ્
કાળાં, લોખંડના બાંધણાં ધરાવતા, મોહ પેદા કરતા, એ પાપીને, જે સર્વ જીવોના ભયનું કારણ હતો, બાંધી લીધો.
કદાચિન્મનસા નાયં પ્રાણિમાત્રોપકારકઃ । પરદાર પરદ્રવ્ય પરદ્રોહપરાયણઃ
ક્યારેય, મનમાં પણ, આ વ્યક્તિએ કોઈ જીવને મદદ કરી નથી; તે હંમેશા બીજાની પત્ની, બીજાનું ધન અને બીજાને હાનિ પહોંચાડવામાં જ લાગેલો હતો.
એતસ્ય જિહ્વાં મહતીમહં નિષ્કાસયામ્યતઃ । એકો વદતિ ચૈતસ્ય ચક્ષુરુત્પાટયામ્યહમ્
એ કારણે, હું તેની મોટી જીભ કાઢી નાખીશ; એક જણ કહે છે, અને હું તેની આંખ પણ કાઢી નાખીશ.
એકો વદતિ ચૈતસ્ય કરૌ કૃંતામિ પાપિનઃ । અન્યો વદત્યહં કર્ણૌ કર્તયામિ દુરાત્મનઃ
એક જણ કહે છે, હું આ પાપીની હાથ કાપી નાખીશ; બીજો કહે છે, હું આ દુરાત્માની કાન પણ કાપી નાખીશ.
એવં વદંતઃ સુભૃશં દન્તૈર્દન્તનિપીડકાઃ । આગત્ય તં દુરાત્માનં સાયુધાસ્તસ્થુરુન્મદાઃ
એ રીતે, ઉગ્ર શબ્દો બોલતા, દાંત-મસળાની જેમ દાંતવાળા, હથિયારોથી સજ્જ અને ઉન્મત્ત, એ દુરાત્માને ઘેરવા આવ્યા.
એકો દૂતસ્તદા સર્પરૂપં ધૃત્વાદશત્પદે । સ દષ્ટમાત્રઃ સહસા ગતાસુઃ પર્યજાયત
પછી એક દૂત, દસ મોઢાવાળું સાપનું રૂપ ધારણ કરીને, તેને ડંખ માર્યો; અને ડંખ પડતાં જ તરત જ તેનું જીવન છૂટી ગયું.
તદા તં લોહપાશેન બદ્ધ્વા તે યમકિંકરાઃ । કશાભિસ્તાડયામાસુર્મુદ્ગરૈઃ પ્રાહરન્ક્રુધા
પછી યમના સેવકોએ તેને લોખંડની સાંકળથી બાંધ્યો, ચાબુકથી માર્યો અને ગુસ્સામાં ગદાથી પીટ્યો.
અહો દુષ્ટ દુરાત્મંસ્ત્વં કદાચિન્નાચરઃ શુભમ્ । મનસાપિ યતસ્ત્વાં વૈ ક્ષેપ્સ્યામો રૌરવેષુ ચ
અરે, દુષ્ટ દુરાત્મા, તું ક્યારેય કોઈ સારા કામ કર્યું નથી, મનમાં પણ નહીં; એટલે અમે તને રૌરવ નરકમાં ફેંકી દઈશું.
ત્વઙ્માંસં વાયસા રૌદ્રા ભક્ષયિષ્યંતિ વૈ ક્રુધા । આજન્મતસ્તુ ભવતા ન કૃતં હરિસેવનમ્
ક્રોધિત, ભયાનક કાગડાઓ તારા માંસને ખાઈ જશે; જન્મથી તું ક્યારેય હરિની સેવા કરી નથી.
ત્વયા કલત્રપુત્રાદ્યા દ્રોહં કૃત્વા સુપોષિતાઃ । ન કદાચિત્સ્મૃતો દેવઃ પાપહારી જનાર્દનઃ
તારા પત્ની, બાળકો અને બીજા તારા દ્વારા બીજાને હાનિ પહોંચાડી સારી રીતે પોષાયા, પણ તું ક્યારેય પાપ દૂર કરનાર જનાર્દનાને યાદ કર્યો નહીં.
તસ્માત્ત્વાં લોહશંકૌ વા કુંભીપાકે ચ રૌરવે । ધર્મરાજાજ્ઞયા સર્વે નેષ્યામો બહુતાડનૈઃ
એટલે, ધર્મરાજાની આજ્ઞાથી, અમે તને અનેક માર સાથે લોખંડના કાંટા, કુંભીપાક કે રૌરવ નરકમાં લઈ જઈશું.
એવમુક્ત્વા યદાનેતું સમૈચ્છન્યમકિંકરાઃ । તાવત્પ્રાપ્તો મહાવિષ્ણુચરણાબ્જપરાયણઃ
એવું કહી, જ્યારે યમના સેવકો તેને લઈ જવા ઇચ્છ્યા, ત્યારે મહાવિષ્ણુના પદપદ્મમાં તનમનથી લાગેલા એક ભક્ત ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
યમદૂતાસ્તદા દૃષ્ટા વૈષ્ણવેન મહાત્મના । પાશમુદ્ગરદંડાદિદુષ્ટાયુધધરા ગણાઃ
પછી યમદૂતાઓ, પાશ, ગદા, દંડ અને અન્ય દુષ્ટ હથિયારો લઈને, મહાત્મા વૈષ્ણવ દ્વારા જોવામાં આવ્યા.
પુલ્કસં લોહનિગડૈર્બદ્ધ્વા યાતું સમુદ્યતાઃ । બન્ધ બન્ધ ગ્રસચ્છિન્ધિ ભિન્ધિ ભિન્ધીતિ વાદિનઃ
તેઓએ પુલકસને લોખંડની સાંકળથી બાંધ્યો હતો અને લઈ જવા તૈયાર હતા; 'બાંધો! બાંધો! ખાવો! કાપો! ભેદો! ફોડો!' એમ બોલતા હતા.
તદા કૃપાલુસ્તં પ્રેક્ષ્ય પદ્મનાભપરાયણઃ । અત્યંતકૃપયાયુક્તં ચેતસ્તત્ર તદાકરોત્
પછી, પદ્મનાભમાં તનમનથી લાગેલા, દયાળુ વૈષ્ણવએ તેને જોઈ, અત્યંત દયાથી ભરેલું મન ત્યાં કર્યો.
અસૌ મહાદુષ્ટ પીડાં મા યાતુ મમ સન્નિધૌ । મોચયામ્યહમદ્યૈવ યમદૂતેભ્ય એવ ચ
આ મહા દુષ્ટને મારા હાજર રહેતાં પીડા ન થાય; આજે જ હું તેને યમદૂતોથી મુક્ત કરી દઈશ.
ઇતિ કૃત્વા મતિં તસ્મિન્કૃપાયુક્તો મુનીશ્વરઃ । શાલગ્રામશિલાં હસ્તે ગૃહીત્વાસ્ય ગતોંઽતિકે
એ રીતે મનમાં નક્કી કરીને, દયાળુ મુનિશ્રેષ્ઠે હાથમાં શાલગ્રામ શિલા લઈ તેની નજીક ગયો.
તસ્ય પાદોદકં પુણ્યં તુલસીદલમિશ્રિતમ્ । મુખે વિનિક્ષિપન્કર્ણે રામનામ જજાપ હ
તેના પગનું પવિત્ર પાણી, તુલસી પત્ર સાથે, તેના મોઢા અને કાનમાં મૂક્યું અને રામનું નામ જપ્યું.
તુલસીં મસ્તકે તસ્ય ધારયામાસ વૈષ્ણવઃ । શિલાં હૃદિ મહાવિષ્ણોર્ધૃત્વા પ્રાહ સ વૈષ્ણવઃ
વૈષ્ણવે તુલસી તેના માથા પર મૂકી, મહાવિષ્ણુની શિલા તેના હૃદય પર રાખી, અને બોલ્યો.
ગચ્છંતુ યમદૂતા વૈ યાતનાસુ પરાયણાઃ । શાલગ્રામશિલાસ્પર્શો દહતાત્પાતકં મહત્
યમના દૂતોએ, જે દુઃખદાયક યાતનાઓમાં તત્પર છે, તેઓ હવે ચાલ્યા જાય; શાલગ્રામ શિલાનો સ્પર્શ થયો કે મોટા પાપ પણ તરત જ ભસ્મ થઈ જાય છે.
ઇત્યુક્તવતિ તસ્મિન્વૈ ગણા વિષ્ણોર્મહાદ્ભુતાઃ । આયયુસ્તસ્ય સવિધે શિલાસ્પર્શાદ્ગતાંહસઃ
જ્યારે એણે આવું કહ્યું, ત્યારે વિષ્ણુના આશ્ચર્યજનક દૂતોએ ત્યાં આવીને, શિલાનો સ્પર્શ થવાથી જેના પાપ દૂર થઈ ગયા હતા, એના પાસે ઉપસ્થિત થયા.
પીતવસ્ત્રાઃ શંખચક્રગદાપદ્મવિરાજિતાઃ । આગત્ય મોચયામાસુર્લોહપાશાદ્દુરાસદાત્
પીળા વસ્ત્ર પહેરેલા, શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળથી શોભતા, એ દૂતોએ આવીને એને ભયાનક લોખંડની સાંકળમાંથી મુક્ત કર્યો.
મોચયિત્વા મહાપાપકારકં પુલ્કસં નરમ્ । ઊચુઃ કિમર્થં બદ્ધોઽયં વૈષ્ણવઃ પૂજ્યદેહભૃત્
મોટા પાપ કરનાર પુલ્કસ જાતિના એ મનુષ્યને મુક્ત કરીને, દૂતોએ કહ્યું: 'આ વૈષ્ણવ, પૂજનીય શરીર ધરાવનાર, શા માટે બંધાયો છે?'