સુમતિરુવાચ । ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય વવંદે ચરણૌ મહાન્ । તત્તીર્થદર્શનૌત્સુક્ય વિહ્વલીકૃતમાનસઃ
સુમતિએ કહ્યું: આ વચન સાંભળી, તેણે મહાન પુરુષના પગે વંદન કર્યું, અને તીર્થ દર્શનની ઉત્કંઠાથી તેનું મન આનંદથી ભરાઈ ગયું.
આદિદેશ નિજામાત્યં મંત્રવિત્તમમુત્તમમ્ । તીર્થયાત્રેચ્છયા સર્વાન્સહ નેતું મનો દધત્
પછી તેણે પોતાના શ્રેષ્ઠ અને બુદ્ધિશાળી મંત્રીને આદેશ આપ્યો, કે તીર્થયાત્રાની ઇચ્છાથી બધાને સાથે લઈ જવું છે.
મંત્રિન્પૌરજનાન્સર્વાનાદિશ ત્વં મમાજ્ઞયા । પુરુષોત્તમપાદાબ્જદર્શનપ્રીતિહેતવે
મારા આદેશથી બધા મંત્રીઓ અને નાગરિકોને કહો, જેથી પુરુષોત્તમના કમળ જેવા ચરણોના દર્શનનો આનંદ સૌને મળે.
યે મદીયે પુરે લોકા યે ચ મદ્વાક્યકારકાઃ । સર્વે નિર્યાંતુ મત્પુર્યા મયા સહ નરોત્તમાઃ
મારા શહેરમાં રહેનારા અને મારા વચન પાળનારા બધા લોકો, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, તેઓ બધા મારી સાથે શહેરમાંથી બહાર નીકળે.
યે તુ મદ્વાક્યમુલ્લંઘ્ય સ્થાસ્યંતિ પુરુષા ગૃહે । તે દંડ્યા યમદંડેન પાપિનોઽધર્મહેતવઃ
જે પુરુષો મારા આદેશનું ઉલ્લંઘન કરીને ઘરે જ રહેશે, તેઓ પાપી અને અધર્મી ગણાશે અને તેમને યમરાજના દંડથી દંડિત કરવામાં આવશે.
કિં તેન સુતવૃંદેન બાંધવૈઃ કિં સુદુર્નયૈઃ । યૈર્નદૃષ્ટઃ સ્વચક્ષુર્ભ્યાં પુણ્યદઃ પુરુષોત્તમઃ
પુત્રો, સગાં-સંબંધી કે દુષ્ટ સલાહકારોથી શું ફાયદો, જો પુરુષોત્તમ ભગવાન, જે પુણ્ય આપનાર છે, પોતાનાં નેત્રોથી જોવામાં ન આવે?
સૂકરીયૂથવત્તેષાં પ્રસૂતિર્વિટ્પ્રભક્ષિકા । યેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રા વા હરિં ન શરણં ગતાઃ
જે લોકોના પુત્રો કે પૌત્રો હરીની શરણે નથી ગયા, તેમની સંતાન સુઅરનાં બચ્ચાં જેવી જન્મે છે અને ગંદગી ખાય છે.
યો દેવો નામમાત્રેણ સર્વાન્પાવયિતું ક્ષમઃ । તં નમસ્કુરુત ક્ષિપ્રં મદીયાઃ પ્રકૃતિવ્રજાઃ
જે ભગવાન માત્ર નામથી જ બધાને શુદ્ધ કરી શકે છે, એ ભગવાનને તરત વંદન કરો; મારા પ્રજાજનો પણ એ જ કરો.
ઇતિ વાક્યં મનોહારિ ભગવદ્ગુણગુંફિતમ્ । પ્રજહર્ષ મહામાત્ય ઉત્તમઃ સત્યનામધૃક્
ભગવાનના ગુણોથી ભરેલી મનમોહક વાતો સાંભળીને, મહામંત્રી ઉત્તમ, જે સત્યમાં અડગ છે, આનંદિત થયો.
હસ્તિનં વરમારોપ્ય પટહેન વ્યઘોષયત્ । યદાદિષ્ટં નૃપેણેહ તીર્થયાત્રાં સમિચ્છતા
ઉત્તમ એ શ્રેષ્ઠ હાથી પર ચડી, પઠાક વગાડી, રાજાએ તીર્થયાત્રાની ઇચ્છાથી જે આજ્ઞા આપી હતી, તે જાહેર કરી.
ગચ્છંતુ ત્વરિતા લોકા રાજ્ઞા સહ મહાગિરિમ્ । દૃશ્યતાં પાપસંહારી પુરુષોત્તમનામધૃક્
લોકોએ રાજા સાથે મહાન પર્વત તરફ ઝડપથી જવું જોઈએ; પાપનો નાશક અને પુરુષોત્તમ નામધારી ભગવાનના દર્શન કરો.
ક્રિયતાં સર્વસંસારસાગરો ગોષ્પદં પુનઃ । ભૂષ્યતાં શંખચક્રાદિચિહ્નૈઃ સ્વસ્વ તનુર્નરૈઃ
સંસારનું સમુદ્ર ફરી ગાયના પગની છાપ જેટલું નાનું કરી દો; દરેક વ્યક્તિએ પોતાના શરીર પર શંખ, ચક્ર વગેરેના ચિહ્નો શોભાવા જોઈએ.
ઇત્યાદિઘોષયામાસ રાજ્ઞાદિષ્ટં યદદ્ભુતમ્ । સચિવો રઘુનાથાંઘ્રિ ધ્યાનનિર્વારિતશ્રમઃ
રઘુનાથના પગની ધ્યાનથી થાક દૂર થયેલા મંત્રીએ, રાજાની અદભુત આજ્ઞા ઉંચા અવાજે જાહેર કરી.
તચ્છ્રુત્વા તાઃ પ્રજાઃ સર્વા આનંદરસસંપ્લુતાઃ । મનો દધુઃ સ્વનિસ્તારે પુરુષોત્તમદર્શનાત્
આ સાંભળીને, બધી પ્રજાઓ આનંદના રસથી ભરાઈ ગઈ અને પુરુષોત્તમના દર્શનથી પોતાના મુક્તિ પર મન લગાવ્યું.
નિર્યયુર્બ્રાહ્મણાસ્તત્ર શિષ્યૈઃ સહ સુવેષિણઃ । આશિષં વરદાનાઢ્યાં દદતો ભૂમિપં પ્રતિ
બ્રાહ્મણો પોતાના શિષ્યો સાથે સુંદર વસ્ત્રોમાં, રાજાને ઘણાં આશીર્વાદ આપતાં, ત્યાંથી નીકળી પડ્યા.
ક્ષત્ત્રિયા ધન્વિનો વીરા વૈશ્યા વસ્તુક્રયાઞ્ચિતાઃ । શૂદ્રાઃ સંસારનિસ્તારહર્ષિત સ્વીયવિગ્રહાઃ
ક્ષત્રિયો હથિયારોથી સજ્જ અને શૂરવીર, વૈશ્યો વેપાર માટે ઉત્સુક, અને શૂદ્રો સંસારથી મુક્તિ માટે ખુશ, દરેક પોતાના પરિવાર સાથે.
રજકાશ્ચર્મકાઃ ક્ષૌદ્રાઃ કિરાતા ભિત્તિકારકાઃ । સૂચીવૃત્ત્યા ચ જીવંતસ્તાંબૂલક્રયકારકાઃ
ધોબી, ચામડાં કામ કરનાર, મધ એકત્ર કરનાર, શિકારી, દિવાલ બનાવનાર, સિલાઈથી જીવતા, અને પાન વેચનાર—all પણ ગયા.
તાલવાદ્યધરા યે ચ યે ચ રંગોપજીવિનઃ । તૈલવિક્રયિણશ્ચૈવ વસ્ત્રવિક્રયિણસ્તથા
તાળ વગાડનાર, રંગમંચ પર જીવતા, તેલ વેચનાર અને કપડાં વેચનાર—all પણ ગયા.
સૂતા વદંતઃ પૌરાણીં વાર્તાં હર્ષસમન્વિતાઃ । માગધા બંદિનસ્તત્ર નિર્ગતા ભૂમિપાજ્ઞયા
સૂત પ્રાચીન વાર્તાઓ આનંદથી બોલતા, અને માગધો રાજાની આજ્ઞાથી સ્તુતિ કરતા, પણ નીકળી પડ્યા.
ભિષગ્વૃત્ત્યા ચ જીવંતસ્તથા પાશકકોવિદાઃ । પાકસ્વાદુરસાભિજ્ઞા હાસ્યવાક્યાનુરંજકાઃ
ડોક્ટરીથી જીવતા, પાશા રમવામાં નિપુણ, સ્વાદિષ્ટ ભોજનના જાણકાર, અને હાસ્યથી લોકો ખુશ કરનાર—all પણ ગયા.
ઐંદ્રજાલિકવિદ્યાધ્રાસ્તથા વાર્તાસુકોવિદાઃ । પ્રશંસંતો મહારાજં નિર્યયુઃ પુરમધ્યતઃ
જાદુગર, ઇન્દ્રજાળના ماهિર, સમાચાર અને વાર્તામાં કુશળ, મહારાજાની પ્રશંસા કરતા, શહેરમાંથી નીકળી ગયા.
રાજાપિ તત્ર નિર્વર્ત્ય પ્રાતઃસંધ્યાદિકાઃ ક્રિયાઃ । બ્રાહ્મણં તાપસશ્રેષ્ઠમાનિનાય સુનિર્મલમ્
રાજાએ ત્યાં પ્રાત: સંધ્યા સહિતની ક્રિયાઓ કરી, શ્રેષ્ઠ અને શુદ્ધ તપસ્વી બ્રાહ્મણને સાથે લીધો.
તદાજ્ઞયા મહારાજો નિર્જગામ પુરાદ્બહિઃ । લોકૈરનુગતો રાજા બભૌ ચંદ્ર ઇવોડુભિઃ
મહારાજાની આજ્ઞાથી, રાજા શહેર બહાર નીકળી પડ્યા, લોકો સાથે, અને ચાંદ્રમાની જેમ તારા વચ્ચે તેજસ્વી દેખાયો.
ક્રોશમાત્રં સ ગત્વાથ ક્ષૌરં કૃત્વા વિધાનતઃ । દંડં કમંડલું બિભ્રન્મૃગચર્મ તથા શુભમ્
એક ક્રોશ જેટલું અંતર જઈ, રાજાએ વિધિ પ્રમાણે કેશમુંડન કર્યું અને દંડ, કમંડલુ અને સુંદર મૃગચર્મ ધારણ કર્યું.
શુભવેષેણ સંયુક્તો હરિધ્યાનપરાયણઃ । કામક્રોધાદિરહિતં મનો બિભ્રન્મહાયશાઃ
શુભ વસ્ત્રોમાં સજ્જ, હરિનું ધ્યાન કરવાથી સમર્પિત, મહાન યશવંતે પોતાની મનને ઈચ્છા, ક્રોધ અને અન્ય દુર્ગુણોથી મુક્ત રાખ્યું.
તદા દુંદુભયો ભેર્ય આનકાઃ પણવાસ્તથા । શંખવીણાદિકાશ્ચૈવાધ્માતાસ્તદ્વાદકૈર્મુહુઃ
પછી, ડુંડુભી, ભેરી, આણક અને પણવાં, તેમજ શંખ, વીણા અને અન્ય વાદ્યયંત્રો, વાદકો દ્વારા વારંવાર વગાડવામાં આવ્યા.
જય દેવેશ દુઃખઘ્ન પુરુષોત્તમસંજ્ઞિત । દર્શયસ્વ તનું મહ્યં વદંતો નિર્યયુર્જનાઃ
લોકો બોલતા જતા હતા: 'દેવોના સ્વામી, દુઃખનો નાશક, પુરુષોત્તમ, જય હો! મને તું તારી મૂર્તિ દર્શાવ.'
સુમતિરુવાચ। અથ પ્રયાતે ભૂપાલે સર્વલોકસમન્વિતે । મહાભાગૈર્વૈષ્ણવૈશ્ચ ગાયકૈઃ કૃષ્ણકીર્તનમ્
સુમતિએ કહ્યું: ત્યારબાદ, રાજા બધા લોકો અને મહાભાગી વૈષ્ણવો સાથે જતા, ગાયકોએ કૃષ્ણની સ્તુતિ ગાઈ.
શુશ્રાવાસૌ મહારાજો માર્ગે ગોવિંદકીર્તનમ્ । જય માધવ ભક્તાનાં શરણ્ય પુરુષોત્તમ
માર્ગમાં, મહારાજાએ ગોવિંદની સ્તુતિ સાંભળી: 'જય માધવ, ભક્તોનો આશ્રય, પુરુષોત્તમ!'
માર્ગે તીર્થાન્યનેકાનિ કુર્વન્પશ્યન્મહોદયમ્ । તાપસબ્રાહ્મણાત્તેષાં મહિમાનમથા શૃણોત્
માર્ગમાં, અનેક તીર્થો જોઈ અને મહાન કાર્ય કરતા, તેણે ત્યાંના તપસ્વી અને બ્રાહ્મણોની મહિમા સાંભળી.