સ્વકાંત્યાતિમિરશ્રેણીં દારયદ્રવિવદ્ભૃશમ્ । દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમાપેદે કિમિદં કસ્ય વૈ ગૃહમ્
મંદિરની પોતાની તેજસ્વિતા ઘન અંધકારને પ્રવાહી જેવું ફાડી નાખતી હતી; એ જોઈને હું આશ્ચર્યચકિત થયો: 'આ શું છે? આ ઘર કોણનું હશે?'
ગત્વા વિલોકયામીતિ કિમિદં મહતાં પદમ્ । ઇતિ સંચિંત્ય ગેહાંતર્જગામ બહુભાગ્યતઃ
'ચાલો, જઈને જોઈએ—આ મહાન સ્થાન શું છે?' એમ વિચારીને, તે બાળક શુભ ભાગ્યે એ ઘર અંદર પ્રવેશ્યું.
દદર્શ તત્ર દેવેશં સુરાસુરનમસ્કૃતમ્ । કિરીટહારકેયૂરગ્રૈવેયાદ્યૈર્વિરાજિતમ્
ત્યાં તેણે દેવોના દેવ શ્રીહરિને જોયા, જેમને દેવો અને દાનવો બંને વંદન કરે છે. તેમના મસ્તક પર મુગટ, ગળામાં હાર, હાથમાં કાંકડા અને છાતી પર સુંદર આભૂષણો ઝગમગતાં હતાં.
મનોહરાવતંસૌ ચ ધારયંતં સુનિર્મલૌ । પાદપદ્મે તુલસિકા ગંધમત્તષડંઘ્રિકે
તેમણે બે મનમોહક અને નિર્વિકાર કાનના કુંડળ પહેર્યા હતાં. તેમના કમળ જેવા પગ પર સુગંધિત તુલસીના પાંદડા હતા, જેના સુગંધથી ભમરા મસ્ત થઈ ગયા હતા.
શંખચક્રગદાશાર્ઙ્ગ પદ્માદ્યૈર્મૂર્તિસંયુતૈઃ । ઉપાસિતાંઘ્રિં શ્રીમૂર્તિં નારદાદ્યૈઃ સુસેવિતમ્
તેમની આસપાસ શંખ, ચક્ર, ગદા, ધનુષ્ય, કમળ વગેરે ધારણ કરનારી મૂર્તિઓ હતી. નારદજી અને અન્ય ભક્તોએ તેમના પાવન ચરણોમાં ભક્તિપૂર્વક સેવા અને પૂજા કરી હતી.
કેચિદ્ગાયંતિ નૃત્યંતિ હસંતિ પરમાદ્ભુતમ્ । પ્રીણયંતિ મહારાજં સર્વલોકૈકવંદિતમ્
કેટલાંક ગાતા હતા, કેટલાંક નૃત્ય કરતા હતા, કેટલાંક આશ્ચર્યથી હસતા હતા. તેઓ સર્વલોકમાં પૂજનીય એવા મહારાજને આનંદિત કરતા હતા.
હરિં વીક્ષ્ય મદીયોર્ભસ્તત્ર સંજગ્મિવાન્મુને । દેવાસ્તત્ર વિધાયોચ્ચૈઃ પૂજાં ધૂપાદિસંયતામ્
હરિને જોઈને, હે મુનિ, મારું મન આનંદથી ભરાઈ ગયું. ત્યાં દેવોએ ધૂપ અને અન્ય સામગ્રીથી ઉંચા સ્વરે ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી.
નૈવેદ્યં શ્રીપ્રિયસ્યાર્થે કૃત્વા નીરાજનં તતઃ । જગ્મુઃ સ્વં સ્વં ગૃહં રાજન્કૃપાં પશ્યંત આદરાત્
શ્રીના પ્રિય માટે તેમણે નૈવેદ્ય ધરાવ્યું અને પછી આરતી ઉતારી. ત્યારબાદ, હે રાજા, સૌએ શ્રદ્ધાપૂર્વક કૃપા નિહાળી પોતાના-પોતાના ઘરો તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.
મહાભાગ્યવશાત્તેન પ્રાપ્તં નૈવેદ્યસિક્થકમ્ । પતિતં બ્રહ્મદેવાદ્યૈર્દુર્લ્લભં સુરમાનુષૈઃ
મહાન સદભાગ્યથી ત્યાં નૈવેદ્યરૂપ મીઠાઈ પ્રાપ્ત થઈ, જે બ્રહ્માદિક દેવો પાસેથી પડી હતી અને દેવો-માણસો માટે અતિ દુર્લભ હતી.
તદ્ભક્ષણં ચ કૃત્વાથો શ્રીમૂર્તિમવલોક્ય ચ । ચતુર્ભુજત્વમાપ્તં વૈ પૃથુકેન સુશોભિના
તે મીઠાઈ ખાધા પછી અને શ્રીહરિની મૂર્તિને જોયા પછી, પૃથુકે સુંદર રીતે શોભતા ચાર હાથ પ્રાપ્ત કર્યા.
તદાસ્માભિર્ગૃહં પ્રાપ્તો બાલકો વીક્ષિતો મુહુઃ । ચતુર્ભુજત્વં સંપ્રાપ્તઃ શંખચક્રાદિધારકઃ
પછી, જ્યારે અમે ઘરે પહોંચ્યા, ત્યારે repeatedly એ બાળકને જોયો; તે ચાર હાથવાળો થયો હતો અને શંખ, ચક્ર વગેરે ધારણ કરતો હતો.
અસ્માભિઃ પૃષ્ટમેતસ્ય કિમેતજ્જાતમદ્ભુતમ્ । તદા પ્રોવાચ નઃ સર્વાન્બાલકઃ પરમાદ્ભુતમ્
અમે તેને પૂછ્યું કે આ અદ્ભુત ઘટના કેવી રીતે બની? ત્યારે એ બાળકે અમને સર્વેને આશ્ચર્યજનક રીતે જવાબ આપ્યો.
શિખરાગ્રે ગતઃ પૂર્વં તત્ર દૃષ્ટઃ સુરેશ્વરઃ । તત્ર નૈવેદ્યસિક્થં તુ મયા પ્રાપ્તં મનોહરમ્
હું અગાઉ પર્વતની ચોટી પર ગયો હતો અને ત્યાં દેવોના સ્વામીનું દર્શન કર્યું. ત્યાં મને મનોહર નૈવેદ્ય પ્રાપ્ત થયું.
તસ્ય ભક્ષણમાત્રેણ કારણેન તુ સાંપ્રતમ્ । ચતુર્ભુજત્વં સંપ્રાપ્તો વિસ્મયેન સમન્વિતઃ
માત્ર એ મીઠાઈ ખાવાની અસરથી, હવે મને ચાર હાથ મળ્યા છે અને હું આશ્ચર્યથી ભરાયો છું.
તચ્છ્રુત્વા તુ વચસ્તસ્ય સદ્યઃ સંપ્રાપ્તવિસ્મયૈઃ । અસ્માભિરપ્યસૌ દૃષ્ટો દેવઃ પરમદુર્લ્લભઃ
તેણી વાત સાંભળીને, અમે પણ તરત જ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા; અને અમને પણ એ પરમ દુર્લભ ભગવાનનું દર્શન થયું.
અન્નાદિકં તત્ર ભુક્તં સર્વસ્વાદસમન્વિતમ્ । વયં ચતુર્ભુજા જાતા દેવસ્ય કૃપયા પુનઃ । ગત્વા ત્વમપિ દેવસ્ય દર્શનં કુરુ સત્તમ
ત્યાં અમે અન્ન અને અન્ય સ્વાદિષ્ટ પ્રસાદ ગ્રહણ કર્યો, જે સર્વોત્તમ સ્વાદથી ભરપૂર હતો. ભગવાનની કૃપાથી અમે ફરીથી ચાર હાથવાળા થયા. હે શ્રેષ્ઠ, તું પણ જઈને ભગવાનનું દર્શન કર.
ભુક્ત્વા તત્રાન્નસિક્થં તુ ભવ વિપ્ર ચતુર્ભુજઃ । ત્વયા પૃષ્ટં યદાશ્ચર્યં તદુક્તં વાડવર્ષભ
ત્યાં જઈને એ મીઠાઈ પ્રસાદ ગ્રહણ કર, હે બ્રાહ્મણ, અને તું પણ ચાર હાથવાળો થજે. તું જે આશ્ચર્ય પૂછ્યું હતું, એ બધું કહી દીધું છે.
બ્રાહ્મણ ઉવાચ। ઇતિ શ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યં ભિલ્લાનામહમદ્ભુતમ્ । અત્યાશ્ચર્યમિદં મત્વા પ્રહૃષ્ટોઽભવમિત્યુત
બ્રાહ્મણે કહ્યું: ભિલ્લોની એ અદ્ભુત વાતો સાંભળીને, મને આ અત્યંત આશ્ચર્યજનક લાગ્યું અને હું આનંદથી ભરાઈ ગયો.
ગંગાસાગરસંયોગે સ્નાત્વા પુણ્યકલેવરઃ । શૃંગમારુરુહે તત્ર મણિમાણિક્યચિત્રિતમ્
ગંગા અને સમુદ્રના સંગમ પર સ્નાન કરીને, પવિત્ર શરીરથી હું મણિ અને માણિક્યોથી શોભતા પર્વત શિખર પર ચઢ્યો.
તત્રાપશ્યં મહારાજ દેવં દેવાદિવંદિતમ્ । નમસ્કૃત્વા કૃતાર્થોઽહં જાતોન્નપ્રાશનેન ચ
ત્યાં, હે રાજા, મેં દેવોને પણ વંદન કરાતા ભગવાનનું દર્શન કર્યું. પ્રણામ કરીને અને પ્રસાદ ગ્રહણ કરીને હું કૃતાર્થ થયો.
ચતુર્ભુજત્વં સંપ્રાપ્તઃ શંખચક્રાદિચિહ્નિતમ્ । પુરુષોત્તમદર્શનેન ન પુનર્ગર્ભમાવિશમ્
ચારે હાથ પ્રાપ્ત થયા, શંખ અને ચક્રના ચિહ્નોથી યુક્ત, પરમાત્માના દર્શનથી હવે હું ફરીથી માતાના ગર્ભમાં નથી જતો.
રાજંસ્ત્વમપિ તત્રાશુ ગચ્છ નીલાભિધં ગિરિમ્ । કૃતાર્થં કુરુ ચાત્માનં ગર્ભદુઃખવિવર્જિતમ્
રાજા, તું પણ ઝડપથી નિલા નામના પર્વત પર જા, પોતાનું જીવન સફળ કર અને ગર્ભના દુઃખમાંથી મુક્ત થા.
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય વાડવાગ્ર્યસ્ય ધીમતઃ । પપ્રચ્છ હૃષ્ટગાત્રસ્તુ તીર્થયાત્રાવિધિં મુનિમ્
વાડવાગ્ર નામના વિદ્વાન ઋષિના આ વચન સાંભળી, આનંદથી શરીર રોમાંચિત થયો અને તેણે તીર્થયાત્રાનો વિધિ પુછ્યો.
રાજોવાચ। સાધુ વિપ્રાગ્ર્ય હે સાધો ત્વયા પ્રોક્તં મમાનઘ । પુરુષોત્તમમાહાત્મ્યં શૃણ્વતાં પાપનાશનમ્
રાજાએ કહ્યું: ઉત્તમ, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, પવિત્ર આત્મા, તું મને જે પરમાત્માની મહિમા કહેલી, તે સાંભળનારના પાપ નાશ કરે છે.
બ્રૂહિ તત્તીર્થયાત્રાયાં વિધિં શ્રુતિસમન્વિતમ્ । વિધિના કેન સંપૂર્ણ ફલપ્રાપ્તિર્નૃણાં ભવેત્
મને કહો, એ તીર્થયાત્રાનો વિધિ શું છે, જે શાસ્ત્રોક્ત છે? કયા રીતે મનુષ્યને પૂર્ણ ફળ મળે છે?
બ્રાહ્મણ ઉવાચ। શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ તીર્થયાત્રાવિધિં શુભમ્ । યેન સંપ્રાપ્યતે દેવઃ સુરાસુરનમસ્કૃતઃ
બ્રાહ્મણે કહ્યું: રાજા, સાંભળ, હું તને શુભ તીર્થયાત્રાનો વિધિ સમજાવું છું, જેના દ્વારા દેવતાઓ અને અસુરો પણ જેમને વંદે છે એવા ભગવાન પ્રાપ્ત થાય છે.
વલીપલિતદેહો વા યૌવનેનાન્વિતોઽપિ વા । જ્ઞાત્વા મૃત્યુમનિસ્તીર્યં હરિં શરણમાવ્રજેત્
શરીર વૃદ્ધ અને પાંખા થઈ ગયું હોય કે યુવાન હોય, મૃત્યુ ટાળી શકાયું નથી એ જાણીને, મનુષ્યે હંમેશા હરિની શરણ લેવી જોઈએ.
તત્કીર્તને તચ્છ્રવણે વંદને તસ્ય પૂજને । મતિરેવ પ્રકર્તવ્યા નાન્યત્ર વનિતાદિષુ
ભગવાનના ગુણગાન, તેમની કથા સાંભળવી, તેમને વંદન કરવું અને પૂજા કરવી—મન હંમેશા એમાં જ લગાડવું, બીજે ક્યાંય કે સ્ત્રીઓમાં નહિ.
સર્વં નશ્વરમાલોક્ય ક્ષણસ્થાયિ સુદુઃખદમ્ । જન્મમૃત્યુજરાતીતં ભક્તિવલ્લભમચ્યુતમ્
આ જગત બધું નાશવાન, ક્ષણભંગુર અને દુઃખમય જાણીને, જન્મ-મૃત્યુ અને વૃદ્ધાપારથી પર અને ભક્તોને પ્રિય એવા અચ્યૂતને સ્મરણ કરવું.
ક્રોધાત્કામાદ્ભયાદ્દ્વેષાલ્લોભાદ્દંભાન્નરઃ પુનઃ । યથાકથંચિદ્વિભજન્ન સ દુઃખં સમશ્નુતે
ક્રોધ, કામ, ભય, દ્વેષ, લોભ કે દંભથી પણ, જે રીતે પણ ભગવાનની ઉપાસના કરે, એ મનુષ્ય દુઃખનો અનુભવ કરતો નથી.