યોધાસ્તન્નિર્ગમં દૃષ્ટ્વા પૃષ્ઠતોઽનુયયુસ્તદા । હસ્તિભિઃ પત્તિભિઃ કેચિદ્રથૈઃ કેચન વાજિભિઃ
એ પ્રસ્થાન જોઈ, યોદ્ધાઓ પછીથી હાથી, પગદળ, રથ અને ઘોડા સાથે અનુસરે છે.
શત્રુઘ્નોઽમાત્યવર્યેણ સુમત્યાખ્યેન સંયુતઃ । પૃષ્ઠતોઽનુજગામાશુ રથેન હયશોભિના
શત્રુઘ્ને, સુમતિ નામના શ્રેષ્ઠ મંત્રી સાથે, ઘોડાવાળા રથમાં ઝડપથી પાછળથી અનુસરણ કર્યું.
ગચ્છન્વાજીપુરં પ્રાપ્તો વિમલાખ્યસ્ય ભૂપતેઃ । રત્નાતટાખ્યં ચ જનૈર્હૃષ્ટપુષ્ટૈઃ સમાકુલમ્
ઘોડાવાળું શહેર પહોંચીને, વિમલાખ્ય નામના રાજાના રાજ્યમાં અને રત્નાટટા નામના સ્થળે પહોંચ્યો, જ્યાં ખુશહાલ અને તંદુરસ્ત લોકોની ભીડ હતી.
સ સેવકાદુપશ્રુત્ય રઘુનાથ હયોત્તમમ્ । પુરોંતિકે હિ સંપ્રાપ્તં સર્વયોધસમન્વિતમ્
ત્યાંના સેવકોથી રઘુનાથ અને ઉત્તમ ઘોડા વિશે સાંભળી, જાણ્યું કે તેઓ બધા યોદ્ધાઓ સાથે દરવાજા પર આવી ગયા છે.
તદા ગજાનાં સપ્તત્યા ચંદ્રવર્ણસમાનયા । અશ્વાનામયુતૈઃ સાર્ધં રથાનાં કાંચનત્વિષામ્
પછી ચાંદી જેવા રંગના સિત્તેર હાથીઓ, દસ હજાર ઘોડા અને સોનાથી ચમકતા રથો સાથે નીકળ્યો.
સહસ્રેણ ચ સંયુક્તઃ શત્રુઘ્નં પ્રતિ જગ્મિવાન્ । શત્રુઘ્નં સ નમસ્કૃત્ય સર્વાન્પ્રાપ્તાન્મહારથાન્
હજારો માણસો સાથે જોડાઈ, તે શત્રુઘ્ન પાસે ગયો; શત્રુઘ્નને વંદન કરીને, આવ્યા બધા મહાન રથયોદ્ધાઓનું પણ આવકાર કર્યો.
વસુકોશં ધનં સર્વં રાજ્યં તસ્મૈ નિવેદ્ય ચ । કિં કરોમીતિ રાજા તં જગાદ પુરતઃ સ્થિતઃ
બધા ખજાના, ધન અને રાજ્ય તેની સામે મૂકી, રાજાએ સામે ઊભા રહીને પૂછ્યું: 'હું હવે શું કરું?'
રાજાપિ તં સ્વીયપદે પ્રણમ્રં । દોર્ભ્યાં દૃઢં સંપરિષસ્વજે મહાન્ । જગામ સાકં તનયે સ્વરાજ્યં । નિક્ષિપ્ય સર્વં બહુધન્વિભિર્વૃતઃ
રાજા પોતાના સ્થાનેથી નમન કરીને, બંને હાથથી તેને મજબૂતીથી વળગી ગયો; પછી પોતાના પુત્ર સાથે રાજ્યમાં ગયો, બધું સોંપી અને અનેક ધનુર્ધારો સાથે ઘેરાયો.
રામચંદ્રાભિધાં શ્રુત્વા સર્વશ્રુતિમનોહરામ્ । સર્વે પ્રણમ્ય તં વાહં દદુર્વસુમહાધનમ્
રામચંદ્રનું સર્વને આનંદ આપતું નામ સાંભળી, બધાએ નમન કર્યું અને તેને મહાન ધન અને ખજાનો આપ્યો.
રાજાનં પૂજયિત્વા તુ શત્રુઘ્નઃ પરયા મુદા । સેનયા સહિતોઽગચ્છદ્વાજિનઃ પૃષ્ઠતસ્તદા
રાજાને સન્માન આપ્યા પછી, શત્રુઘ્ન ખૂબ આનંદથી પોતાની સેના સાથે નીકળ્યો, અને ઘોડાઓ પાછળ ચાલ્યા.
એવં સ ગચ્છંસ્તન્માર્ગે પર્વતાગ્ર્યં દદર્શ હ । સ્ફાટિકૈઃ કાનકૈ રૌપ્યૈ રાજિતં પ્રસ્થરાજિભિઃ
આ રીતે તે રસ્તે જતા, તેણે એક વિશાળ પર્વત જોયો, જે સ્ફટિક, સોનાં અને ચાંદીથી શોભતો અને સુંદર સમતલ ભૂમિથી ઝગમગતો હતો.
જલનિર્ઝરસંહ્રાદં નાનાધાતુકભૂતલમ્ । ગૈરિકાદિકસદ્ધાતુ લાક્ષારંગવિરાજિતમ્
તે પર્વત પર જળપ્રપાતોની ગૂંજી રહેલી ધ્વનિ હતી, જમીન વિવિધ ધાતુઓથી બનેલી હતી, અને ગેરૂ અને લાકડાંના લાલ રંગથી શોભી રહ્યો હતો.
યત્ર સિદ્ધાંગનાઃ સિદ્ધૈઃ સંક્રીડંત્યકુતોભયાઃ । ગંધર્વાપ્સરસો નાગા યત્ર ક્રીડંતિ લીલયા
જ્યાં સિદ્ધ સ્ત્રીઓ નિર્ભયતાથી સિદ્ધો સાથે રમે છે; ત્યાં ગંધર્વો, અપ્સરાઓ અને નાગો પણ આનંદથી વિહાર કરે છે.
ગંગાતરંગસંસ્પર્શ શીતવાયુનિષેવિતમ્ । વીણારણદ્ધંસશુકક્વણસુંદરશોભિતમ્
ગંગાના તરંગોનો સ્પર્શ અને ઠંડા પવનથી શીતળ થયેલું, વીના, હંસ અને શુકના મધુર અવાજોથી તે સ્થાન સુંદર લાગતું હતું.
પર્વતં વીક્ષ્ય શત્રુઘ્ન ઉવાચ સુમતિં ત્વિદમ્ । તદ્દર્શનસમુદ્ભૂત વિસ્મયાવિષ્ટમાનસઃ
પર્વત જોઈને, શત્રુઘ્ને સુમતિને કહ્યું, કારણ કે તે દૃશ્ય જોઈને તેના મનમાં આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું હતું.
કોઽયં મહાગિરિવરો વિસ્માપયતિ મે મનઃ । મહારજતસત્પ્રસ્થો માર્ગે રાજતિ મેઽદ્ભુતઃ
આ કયો મહાન અને ઉત્તમ પર્વત છે, જે મારું મન આશ્ચર્યમાં મૂકે છે? તેનો વિશાળ ચાંદી જેવો સમતલ ભાગ રસ્તે અદ્ભુત રીતે ઝગમગે છે.
અત્ર કિં દેવતાવાસો દેવાનાં ક્રીડનસ્થલમ્ । યદેતન્મનસઃ ક્ષોભં કરોતિ શ્રીસમુચ્ચયૈઃ
શું આ દેવતાઓનું નિવાસસ્થાન છે? શું દેવો માટે રમવાની જગ્યા છે? કારણ કે તેની શોભા મારા મનમાં આનંદ જગાવે છે.
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય જગાદ સુમતિસ્તદા । વક્ષ્યમાણગુણાગાર રામચંદ્ર પદાબ્જધીઃ
આવું વચન સાંભળી, સુમતિએ કહ્યું, જેનું મન રામચંદ્રના પદપદ્મમાં લાગેલું અને જે વર્ણવવાના ગુણોથી ભરપૂર છે.
નીલોઽયં પર્વતો રાજન્પુરતો ભાતિ ભૂમિપ । મનોહરૈર્મહાશૃઙ્ગૈઃ સ્ફાટિકાગ્રૈઃ સમંતતઃ
રાજા, આ આગળ જે પર્વત છે તે નીલાંગ છે, અને ચારેય બાજુ મનમોહક મહાન શિખરો અને સ્ફટિક જેવા ટોચોથી શોભે છે.
એનં પશ્યંતિ નો પાપાઃ પરદારરતા નરાઃ । વિષ્ણોર્ગુણગણાન્યે વૈ ન મન્યંતે નરાધમાઃ
જે લોકો પાપી છે, પરસ્ત્રીમાં રત છે, તેઓ આ પર્વત જોઈ શકતા નથી; અને જે લોકો વિષ્ણુના ગુણોને માનતા નથી, એવા નરાધમો પણ તેને જોઈ શકતા નથી.
શ્રુતિસ્મૃતિસમુત્થં યે ધર્મં સદ્ભિઃ સુસાધિતમ્ । ન મન્યંતે સ્વબુદ્ધિસ્થ હેતુવાદવિચારણાઃ
જે લોકો પોતાના બુદ્ધિ અને તર્ક પર આધાર રાખીને, શ્રુતિ અને સ્મૃતિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા અને સજ્જનો દ્વારા સારી રીતે પાળવામાં આવેલા ધર્મને માનતા નથી—
નીલીવિક્રયકર્તારો લાક્ષાવિક્રયકારકાઃ । યો બ્રાહ્મણો ઘૃતાદીનિ વિક્રીણાતિ સુરાપકઃ
જે લોકો નીલ અથવા લાખ વેચે છે, અથવા જે બ્રાહ્મણ ઘી વગેરે વસ્તુઓ વેચે છે, અથવા દારૂ બનાવે છે—
કન્યાં રૂપેણ સંપન્નાં ન દદ્યાત્કુલશીલિને । વિક્રીણાતિ દ્રવ્યલોભાત્પિતા પાપેન મોહિતઃ
જે પિતા ધનના લોભમાં આવીને, સુંદર અને સારા કુટુંબની દીકરીને, યોગ્ય ન હોય એવા માણસને, будто વેચી દે છે—
પત્નીં દૂષયતે યસ્તુ કુલશીલવતીં નરઃ । સ્વયમેવાત્તિ મધુરં બંધુભ્યો ન દદાતિ યઃ
જે પુરુષ સારા કુટુંબ અને સારા સ્વભાવવાળી સ્ત્રીનું અપમાન કરે છે, અથવા પોતે જ મીઠું ખાય છે અને પોતાના સગાંઓને ભાગ આપતો નથી—
ભોજને બ્રાહ્મણાર્થે ચ પાકભેદં કરોતિ યઃ । કૃસરં પાયસં વાપિ નાર્થિનં દાપયેત્કુધીઃ
જે ખોરાકમાં કે બ્રાહ્મણ માટે રસોઈમાં ભેદ કરે છે, અથવા દુષ્ટ બુદ્ધિથી માંગનારાને કૃસરા કે પાયસ આપતો નથી—
અતિથીનવમન્યંતે સૂર્યતાપાદિતાપિતાન્ । અંતરિક્ષભુજો યે ચ યે ચ વિશ્વાસઘાતકાઃ
જે લોકો તડકામાં તપાઈ ગયેલા અતિથિઓનું અપમાન કરે છે, કે જે આકાશ તરફ હાથ ઉંચા કરે છે, અને જે વિશ્વાસઘાત કરે છે—
ન પશ્યંતિ મહારાજ રઘુનાથ પરાઙ્મુખાઃ । અસૌ પુણ્યો ગિરિવરઃ પુરુષોત્તમ શોભિતઃ
હે મહારાજ રઘુનાથ, જે લોકો પીઠ ફેરવે છે, તેઓ આ પવિત્ર અને સુંદર પર્વતને, જે પુરુષોત્તમથી શોભાયમાન છે, જોઈ શકતા નથી—
પવિત્રયતિ સર્વાન્નો દર્શનેન મનોહરઃ । અત્ર તિષ્ઠતિ દેવાનાં મુકુટૈરર્ચિતાંઘ્રિકઃ
આ પર્વતનું દર્શન સૌને પવિત્ર બનાવે છે; અહીં એ પુરુષોત્તમ છે, જેમના ચરણને દેવતાઓના મુકુટે વંદન કર્યું છે—
પુણ્યવદ્ભિર્દર્શનાર્હઃ પુણ્યદઃ પુરુષોત્તમઃ । શ્રુતયો નેતિનેતીતિ બ્રુવાણા ન વિદંતિ યમ્
પુણ્યવાન લોકો માટે દર્શનયોગ્ય અને પુણ્ય આપનાર એ પુરુષોત્તમ છે; અને જે શાસ્ત્રોમાં 'આ નહિ, આ નહિ' કહેવાય છે, તેઓ એને ઓળખી શકતા નથી—
યત્પાદરજ ઇંદ્રાદિદેવૈર્મૃગ્યં સુદુર્લ્લભમ્ । વેદાંતાદિભિરન્યૂનૈર્વાક્યૈર્વિદંતિ યં બુધાઃ
જેનાં પગલાંની ધૂળ ઈન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓ પણ મેળવવા ઈચ્છે છે પણ ખૂબ જ દુર્લભ છે; અને જેને જ્ઞાની લોકો વેદાંત અને બીજા નિર્વિકાર વચનો દ્વારા ઓળખે છે—