કથં મતિસ્તેઽવગતાન્યથાસતાં કુલપ્રસૂતેઃ કુલદૂષણં ત્વિદમ્ । બિભર્ષિ જારં યદપત્રપાકુલં પિતુઃ સ્વભર્તુશ્ચ નયસ્યધસ્તમામ્
તમે સારા કુટુંબમાં જન્મ્યા હોવા છતાં, કેવી રીતે તમારું મન આવી લાજવંતી અને શરમજનક વાત તરફ વળી ગયું? પ્રેમી સાથે સંબંધ રાખીને, જે બેધડક અને ઉધરસ છે, તમે પિતા અને પતિની ઈજ્જતને નાશ કરી છે.
એવં બ્રુવાણં પિતરં સ્મયમાના શુચિસ્મિતા । ઉવાચ તાત જામાતા તવૈષ ભૃગુનંદનઃ
પિતાએ આમ કહ્યું ત્યારે, શુચિસ્મિતાએ હળવી સ્મિત સાથે જવાબ આપ્યો: 'તાતા, ભૃગુપુત્ર તમારો જ જમાઈ છે.'
શશંસ પિત્રે તત્સર્વં વયોરૂપાભિલંભનમ્ । વિસ્મિતઃ પરમપ્રીતસ્તનયાં પરિષસ્વજે
તેણે પિતાને બધું કહી દીધું — ઉંમર અને રૂપમાં થયેલા ફેરફાર વિશે. પિતા આશ્ચર્ય અને આનંદથી ભરાઈ, દીકરીને ભાંપમાં લીધા.
સોમેનાયાજયદ્વીરં ગ્રહં સોમસ્ય ચાગ્રહીત્ । અસોમપોરપ્યશ્વિનોશ્ચ્યવનઃ સ્વેન તેજસા
સોમના આદેશથી, વીરે યજ્ઞ કર્યો અને સોમપાન મેળવ્યું; પણ ચ્યવનએ પોતાની શક્તિથી અશ્વિનોનો ભાગ મેળવી લીધો.
ગ્રહં તુ ગ્રાહયામાસ તપોબલસમન્વિતઃ । વજ્રં ગૃહીત્વા શક્રસ્તુ હંતું બ્રાહ્મણસત્તમમ્
તપશક્તિથી સજ્જ ચ્યવનએ અશ્વિનોને ભાગ અપાવ્યો. ત્યારે ઇન્દ્રે વજ્ર પકડીને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને મારવા તૈયારી કરી.
અપંક્તિપાવનૌ દેવૌ કુર્વાણં પંક્તિગોચરૌ । શક્રં વજ્રધરં દૃષ્ટ્વા મુનિઃ સ્વહનનોદ્યતમ્
અપાત્રોને શુદ્ધ કરનારા બંને દેવતાઓ યજ્ઞપંક્તિમાં આવ્યા. ઇન્દ્રને, વજ્રધારી, મુનિ સામે હાથ ઉંચો કરીને જોઈને—
હુંકારમકરોદ્ધીમાન્સ્તંભયામાસ તદ્ભુજમ્ । ઇંદ્રઃ સ્તબ્ધભુજસ્તત્ર દૃષ્ટઃ સર્વૈશ્ચ માનવૈઃ
મુનિએ 'હું' અવાજ કર્યો અને ઇન્દ્રના હાથને સ્થિર કરી દીધો. ત્યાં બધા લોકો ઇન્દ્રને સ્થિર હાથ સાથે જોઈ રહ્યા હતા.
કોપેન શ્વસમાનોઽહિર્યથા મંત્રનિયંત્રિતઃ । તુષ્ટાવ સ મુનિં શક્રઃ સ્તબ્ધબાહુસ્તપોનિધિમ્
કોપથી શ્વાસ લેતા, મંત્રથી બાંધાયેલા સાપ જેવો, ઇન્દ્રે, સ્થિર હાથ સાથે, તપસ્વી મુનિની પ્રશંસા કરી.
અશ્વિભ્યાં ભાગદાનં ચ કુર્વંતં નિર્ભયાંતરમ્ । કથયામાસ ભોઃ સ્વામિન્દીયતામશ્વિનોર્બલિ
અશ્વિનોને નિર્ભયતાથી ભાગ લેતા જોઈને, તેણે કહ્યું: 'હે સ્વામી, અશ્વિનોને અર્પણ આપો.'
મયા ન વાર્યતે તાત ક્ષમસ્વાઘં મહત્કૃતમ્ । ઇત્યુક્તઃ સ મુનિઃ કોપં જહૌ તૂર્ણં કૃપાનિધિઃ
'હું રોકતો નથી, તાતા; કરેલી મોટી ભૂલ માફ કરો.' એમ કહેતાં, દયાળુ મુનિએ તરત જ ગુસ્સો છોડી દીધો.
ઇંદ્રો મુક્તભુજોઽપ્યાસીત્તદાનીં પુરુષર્ષભ । એતદ્વીક્ષ્ય જનાઃ સર્વે કૌતુકાવિષ્ટમાનસાઃ
પછી ઇન્દ્રનો હાથ મુક્ત થયો, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ. આ જોઈને, બધા લોકો અચંબામાં પડી ગયા.
શશંસુર્બ્રાહ્મણબલં તે તુ દેવાદિદુર્લ્લભમ્ । તતો રાજા બહુધનં બ્રાહ્મણેભ્યોઽદદન્મહાન્
તેઓએ બ્રાહ્મણની શક્તિની વાત કરી, જે દેવતાઓમાં પણ દુર્લભ છે. પછી મહારાજાએ બ્રાહ્મણોને ઘણું ધન આપ્યું.
ચક્રે ચાવભૃથસ્નાનં યાગાંતે શત્રુતાપનઃ । ત્વયા પૃષ્ટં યદાચક્ષ્વ ચ્યવનસ્ય મહોદયમ્
યજ્ઞના અંતે, શત્રુઓને હરાવનાર રાજાએ અવભૃથ સ્નાન કર્યું. હવે, ચ્યવનના મહિમા વિશે જે પૂછ્યું છે, તે કહો.
સ મયા કથિતઃ સર્વસ્તપોયોગસમન્વિતઃ । નમસ્કૃત્વા તપોમૂર્તિમિમં પ્રાપ્ય જયાશિષઃ
આ બધું, તપશક્તિથી ભરેલું, મેં કહ્યું છે. આ તપમૂર્તિને વંદન કરો અને વિજયના આશીર્વાદ મેળવો.
પ્રેષય ત્વં સપત્નીકં રામયજ્ઞે મનોરમે । શેષ ઉવાચ। એવં તુ કુર્વતોર્વાર્તાં હયઃ પ્રાપાશ્રમં પ્રતિ
તમારી પત્નીઓ સાથે ઘોડાને રામયજ્ઞમાં મોકલો, જે મનને આનંદ આપે. શેષે કહ્યું: એમ વાત કરતાં, ઘોડો આશ્રમમાં પહોંચ્યો.
વિદધદ્વાયુવેગેન પૃથ્વીં ખુરવિલક્ષિતામ્ । દૂર્વાંકુરાન્મુખાગ્રેણ ચરંસ્તત્ર મહાશ્રમે
પવનની ઝડપથી દોડતો ઘોડો, પૃથ્વી પર પોતાના ખુરાના નિશાન છોડી, મહા આશ્રમમાં દુર્વાના નાંખી芽ને ચરતો હતો.
મુનયો યાવદાદાય દર્ભાન્સ્નાતું ગતા નદીમ્ । શત્રુઘ્નઃ શત્રુસેનાયાસ્તાપનઃ શૂરસંમતઃ
જ્યારે મુનિઓ દર્ભા ઘાસ લઈને નદીમાં સ્નાન કરવા ગયા, ત્યારે શત્રુઘ્ન, જે દુશ્મન સેના માટે ભયજનક અને વીરોમાં માન્ય છે, ત્યાં જ રહ્યો.
તાવત્પ્રાપ મુનેર્વાસં ચ્યવનસ્યાતિશોભિતમ્ । ગત્વા તદાશ્રમે વીરો દદર્શ ચ્યવનં મુનિમ્
એ સમયે તે ચ્યવન મુનિનું સુંદર આશ્રમ પહોંચ્યો; એ વીર ત્યાં જઈને ચ્યવન મુનિને જોયા.
સુકન્યાયાઃ સમીપસ્થં તપોમૂર્તિમિવસ્થિતમ્ । વવંદે ચરણૌ તસ્ય સ્વાભિધાં સમુદાહરન્
તે ચ્યવન મુનિને સુકન્યાની પાસે, તપસ્વી રૂપે બેઠેલા જોયા; પછી તેણે પોતાનું નામ કહીને તેમના ચરણોમાં વંદન કર્યું.
શત્રુઘ્નોહં રઘુપતેર્ભ્રાતા વાહસ્ય પાલકઃ
હું શત્રુઘ્ન છું, રઘુપતિનો ભાઈ અને રાજાશ્વનું રક્ષણ કરનાર.
નમસ્કરોમિ યુષ્મભ્યં મહાપાપોપશાંતયે । ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય જગાદ મુનિસત્તમઃ
મારા મોટા પાપો શાંત થાય એ માટે હું તમને વંદન કરું છું; આ શબ્દો સાંભળી શ્રેષ્ઠ મુનિ બોલ્યા.
શત્રુઘ્ન તવ કલ્યાણં ભૂયાન્નરવરર્ષભ । યજ્ઞં પાલયમાનસ્ય કીર્તિસ્તે વિપુલા ભવેત્
શત્રુઘ્ન, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, તને કલ્યાણ મળે; યજ્ઞની રક્ષા કરતા તારી કીર્તિ વિશાળ થાય.
ચિત્રં પશ્યત ભો વિપ્રા રામોઽપિ મખકારકઃ । યન્નામસ્મરણાદીનિ કુર્વંતિ પાપનાશનમ્
જુઓ, બ્રાહ્મણો, આ અદ્ભુત છે: રામ પણ, યજ્ઞ કરનાર, જેના નામનું સ્મરણ કરીને લોકો પાપ નાશક કર્મો કરે છે.
મહાપાતકસંયુક્તાઃ પરદારરતા નરાઃ । યન્નામસ્મરણોદ્યુક્તા મુક્તા યાંતિ પરાં ગતિમ્
મહાપાપમાં ફસાયેલા અને પરસ્ત્રીમાં રુચિ રાખનારા પુરુષો પણ, જો તે નામનું સ્મરણ કરે, તો મુક્ત થઈને શ્રેષ્ઠ અવસ્થાને પામે છે.
પાદપદ્મસમુત્થેન રેણુના ગ્રાવમૂર્તિભૃત્ । તત્ક્ષણાદ્ગૌતમાર્ધાંગી જાતા મોહનરૂપધૃક્
તેના કમળ જેવા પગથી ઉઠેલા ધૂળથી, જે પથ્થર રૂપે હતી, ગૌતમની અર્ધદેહવાળી પત્ની તરત જ મોહક રૂપ ધારણ કરી ગઈ.
મામકીયસ્ય રૂપસ્ય ધ્યાનેન પ્રેમનિર્ભરા । સર્વપાતકરાશિં સા દગ્ધ્વા પ્રાપ્તા સુરૂપતામ્
મારા રૂપનું પ્રેમપૂર્વક ધ્યાન કરીને, તેણે સર્વ પાપનો નાશ કર્યો અને સુંદરતા પ્રાપ્ત કરી.
દૈત્યા યસ્ય મનોહારિરૂપં પ્રધનમણ્ડલે । પશ્યંતઃ પ્રાપુરેતસ્ય રૂપં વિકૃતિવર્જિતમ્
દૈત્યોએ, મહાસભામાં તેનું મનોહર રૂપ જોઈને, તેના જેવા નિર્વિકાર રૂપને પ્રાપ્ત કર્યું.
યોગિનો ધ્યાનનિષ્ઠા યે યં ધ્યાત્વા યોગમાસ્થિતાઃ । સંસારભયનિર્મુક્તાઃ પ્રયાતાઃ પરમં પદમ્
જે યોગીઓ ધ્યાનમાં સ્થિર રહીને તેનું ધ્યાન કરે છે, તેઓ સંસારના ભયથી મુક્ત થઈને પરમ પદને પામે છે.
ધન્યોઽહમદ્ય રામસ્ય મુખં દ્રક્ષ્યામિ શોભનમ્ । પયોજદલનેત્રાંતં સુનસં સુભ્રુસૂન્નતમ્
આજે હું ધન્ય છું, કેમ કે હું રામનું સુંદર, કમળપાંખ જેવી આંખો, સરસ નાક અને ઊંચા ભ્રૂવાળું મુખ જોશ.
સા જિહ્વા રઘુનાથસ્ય નામકીર્તનમાદરાત્ । કરોતિ વિપરીતા યા ફણિનો રસના સમા
જે જીભ રઘુનાથના નામનું ગાન ભક્તિપૂર્વક કરે છે, તે સાપની જીભ જેવી વિપરીત નથી.