ચરણૌ સેવતે તન્વી સર્વલક્ષણલક્ષિતા । રાજપુત્રી સુંદરાંગી ફલમૂલોદકાશના
સૌભાગ્યના તમામ લક્ષણોથી યુક્ત, રજકુમારી અને સુંદર શરીરવાળી તે સ્ત્રી, ફળ, મૂળ અને પાણીથી જીવન જીવતી, પતિના પગની સેવા કરતી.
નિત્યં તદ્વાક્યકરણે તત્પરા પૂજને રતા । કાલક્ષેપં પ્રકુરુતે સર્વભૂતહિતે રતા
સदैવ પતિના શબ્દોનું પાલન કરતી, પૂજામાં તત્પર રહેતી, પોતાનો સમય સેવા અને સર્વ જીવોના હિતમાં વિતાવતી.
વિસૃજ્ય કામં દંભં ચ દ્વેષં લોભમઘં મદમ્ । અપ્રમત્તોદ્યતા નિત્યં ચ્યવનં સમતોષયત્
કામ, દંભ, દ્વેષ, લોભ, પાપ અને અહંકાર ત્યજીને, સદા જાગૃત અને સતર્ક રહી, તેણે ચ્યવનને સતત પ્રસન્ન રાખ્યો.
એવં તસ્ય પ્રકુર્વાણા સેવાં વાક્કાયકર્મભિઃ । સહસ્રાબ્દં મહારાજ સા ચ કામં મનસ્યધાત્
એ રીતે, પતિની સેવા શબ્દ, શરીર અને કર્મથી કરતી, રાજા, તેણે હજારો વર્ષ સુધી મનમાં પોતાના ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરી.
કદાચિદ્દેવભિષજાવાગતાવાશ્રમે મુનેઃ । સ્વાગતેન સુસંભાવ્ય તયોઃ પૂજાં ચકાર સા
ક્યારેક દેવોનાં બે વૈદ્ય આશ્રમમાં આવ્યા ત્યારે મુનિની પત્નીએ તેમને હર્ષભેર આવકાર્યો અને શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરી.
શર્યાતિકન્યાકૃતપૂજનાર્ઘ-। પાદ્યાદિના તોષિતચિત્તવૃત્તી । તાવૂચતુઃ સ્નેહવશેન સુંદરૌ । વરં વૃણુષ્વેતિ મનોહરાંગીમ્
શર્યાતીની દીકરીએ પૂજાના આરંભ, પાદ્ય વગેરેથી બંને દેવ વૈદ્યોને પ્રસન્ન કર્યા; ત્યારે બંને સુંદર દેવોએ પ્રેમથી કહ્યું, 'હે મનમોહક, તું કોઈ વર માંગ.'
તુષ્ટૌ તૌ વીક્ષ્ય ભિષજૌ દેવાનાં વરયાચને । મતિં ચકાર નૃપતેઃ પુત્રી મતિમતાં વરા
બંને દેવ વૈદ્યો પ્રસન્ન થઈ વર માંગવા કહ્યા ત્યારે રાજાની બુદ્ધિશાળી દીકરીએ શું માંગવું તે વિચાર્યું.
પત્યભિપ્રાયમાલક્ષ્ય વાચમૂચે નૃપાત્મજા । દત્તં મે ચક્ષુષી પત્યુર્યદિ તુષ્ટૌ યુવાં સુરૌ
પતિની ઇચ્છા સમજીને રાજકન્યાએ કહ્યું, 'જો તમે બંને દેવો પ્રસન્ન છો, તો મારા પતિને આંખોની દૃષ્ટિ આપો.'
ઇત્યેતદ્વચનં શ્રુત્વા સુકન્યા યા મનોહરમ્ । સતીત્વં ચ વિલોક્યેદમૂચતુર્ભિષજાં વરૌ
સુકન્યાની આ સુંદર વિનંતી સાંભળીને અને તેની પતિપ્રતિની શ્રદ્ધા જોઈને, બંને વૈદ્યોએ ઉત્તર આપ્યો.
ત્વત્પતિર્યદિ દેવાનાં ભાગં યજ્ઞે દધાત્યસૌ । આવયોરધુના કુર્વશ્ચક્ષુષોઃ સ્ફુટદર્શનમ્
'જો તારો પતિ યજ્ઞમાં દેવોનો ભાગ આપે, તો અમે તેને બંને આંખોમાં સ્પષ્ટ દૃષ્ટિ આપીએ.'
ચ્યવનોઽપ્યોમિતિ પ્રાહ ભાગદાને વરૌજસોઃ । તદા હૃષ્ટાવશ્વિનૌ તમૂચતુસ્તપતાં વરમ્
ચ્યવનએ 'એવું જ થશે' કહી દેવોનો ભાગ આપવા સંમતિ આપી; ત્યારે આનંદિત અશ્વિનદેવોએ તપસ્વી ચ્યવનને કહ્યું.
નિમજ્જતાં ભવાનસ્મિન્હ્રદે સિદ્ધવિનિર્મિતે । ઇત્યુક્તો જરયાગ્રસ્ત દેહો ધમનિસંતતઃ
'તમે સિદ્ધો દ્વારા બનાવેલા આ તળાવમાં ડૂબી જાવ,' એમ કહ્યું; વૃદ્ધ અને રગોથી ભરેલા શરીરવાળા ચ્યવન તળાવમાં ઉતર્યા.
હ્રદં પ્રવેશિતોઽશ્વિભ્યાં સ્વયં ચામજ્જતાં હ્રદે । પુરુષાસ્ત્રય ઉત્તસ્થુરપીચ્યા વનિતાપ્રિયાઃ
ચ્યવન અશ્વિનદેવો સાથે તળાવમાં પ્રવેશ્યા; તેઓ ડૂબ્યા ત્યારે ત્રણ પુરુષો બહાર આવ્યા, જે સૌ સ્ત્રીઓને સમાન રીતે પ્રિય હતા.
રુક્મસ્રજઃ કુંડલિનસ્તુલ્યરૂપાઃ સુવાસસઃ । તાન્નિરીક્ષ્ય વરારોહા સુરૂપાન્સૂર્યવર્ચસઃ
તેઓ સૌ સોનાની હાર, કુંડળ અને સરખા રૂપ, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા હતા; સુંદર સ્ત્રીએ તેજસ્વી પુરુષોને જોયા.
અજાનતી પતિં સાધ્વી હ્યશ્વિનૌ શરણં યયૌ । દર્શયિત્વા પતિં તસ્યૈ પાતિવ્રત્યેન તોષિતૌ
પતિ કોણ છે તે જાણ્યા વિના, સતી સ્ત્રી અશ્વિનદેવો પાસે આશ્રય માટે ગઈ; તેમણે પતિ બતાવ્યો અને તેની પતિપ્રતિથી પ્રસન્ન થયા.
ઋષિમામંત્ર્ય યયતુર્વિમાનેન ત્રિવિષ્ટપમ્ । યક્ષ્યમાણે ક્રતૌ સ્વીયભાગકાર્યાશયાયુતૌ
ઋષિ સાથે વિદાય લઈ, અશ્વિનદેવો સ્વર્ગમાં પોતાના ભાગ મેળવવા માટે વિમાનમાં ગયા.
કાલેન ભૂયસા ક્ષામાં કર્શિતાં વ્રતચર્યયા । પ્રેમગદ્ગદયા વાચા પીડિતઃ કૃપયાબ્રવીત્
સમય જતાં, વ્રતપાલનથી દુર્બળ અને ક્ષીણ થયેલી સ્ત્રીએ પ્રેમથી કંપતી વાણીમાં કહ્યું; પીડિત પતિએ દયાથી ઉત્તર આપ્યો.
તુષ્ટોઽહમદ્ય તવ ભામિનિ માનદાયાઃ । શુશ્રૂષયા પરમયા હૃદિ ચૈકભક્ત્યા । યો દેહિનામયમતીવ સુહૃત્સ્વદેહો । નાવેક્ષિતઃ સમુચિતઃ ક્ષપિતું મદર્થે
'હે સુંદર અને માન આપનાર, આજે હું તારી શ્રેષ્ઠ સેવા અને એકાગ્ર ભક્તિથી પ્રસન્ન છું; તું મારા માટે સાચી મિત્ર અને મારા પોતાના શરીર જેવી છે, બીજું કોઈ મારા માટે સહન કરવા યોગ્ય નથી.'
યે મે સ્વધર્મનિરતસ્ય તપઃ સમાધિ-। વિદ્યાત્મયોગવિજિતા ભગવત્પ્રસાદાઃ । તાનેવ તે મદનુસેવનયાઽવિરુદ્ધાન્ । દૃષ્ટિં પ્રપશ્ય વિતરામ્યભયાનશોકાન્
'મારે પોતાના ધર્મ, તપ, ધ્યાન, જ્ઞાન અને યોગથી ભગવાનની કૃપાથી જે આશીર્વાદ મેળવ્યા છે, તે તારી સેવા દ્વારા તને unobstructed દૃષ્ટિ, નિર્ભયતા અને દુ:ખમુક્તિ રૂપે આપું છું.'
અન્યે પુનર્ભગવતો ભ્રુવ ઉદ્વિજૃંભ-। વિસ્રંસિતાર્થરચનાઃ કિમુરુક્રમસ્ય । સિદ્ધાસિ ભુંક્ષ્વ વિભવાન્નિજધર્મદોહાન્ । દિવ્યાન્નરૈર્દુરધિગાન્નૃપવિક્રિયાભિઃ
'બીજાઓ, જેમના પ્રયત્નો ભગવાનની ભ્રૂથી વિખેરાઈ જાય છે, તેઓ મહાન ભગવાન સામે શું કરી શકે? તું સિદ્ધ છે; તારા ધર્મના ફળ અને રાજકીય કૃપાથી દૈવી ભોજન, જે મનુષ્યો માટે અપ્રાપ્ય છે, ભોગવી.'
એવં બ્રુવાણમબલાખિલયોગમાયા । વિદ્યાવિચક્ષણમવેક્ષ્ય ગતાધિરાસીત્ । સંપ્રશ્રયપ્રણયવિહ્વલયા ગિરેષદ્ । વ્રીડાવિલોકવિલસદ્ધસિતાનનાહ
એમ બોલતા પતિની સર્વ યોગ અને જ્ઞાનમાં પારંગતતા જોઈ, સ્ત્રીએ મન શાંત કર્યું; વિનમ્રતા અને પ્રેમથી ભરાઈ, તે લાજથી હસતી મુખે પતિને નિહાળી.
સુકન્યોવાચ। રાદ્ધં બત દ્વિજવૃષૈતદમોઘયોગ-। માયાધિપે ત્વયિ વિભો તદવૈમિ ભર્તઃ । યસ્તેઽભ્યધાયિ સમયઃ સકૃદંગસંગો । ભૂયાદ્ગરીયસિ ગુણઃ પ્રસવઃ સતીનામ્
સુકન્યાએ કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તારી અચૂક યોગમાયાની સિદ્ધિ સાબિત થઈ છે; હું એ જાણું છું, હે સ્વામી. જે સંકલ્પ અને શરીરનો સંગ તું કર્યો, તે પતિપ્રતિની સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગુણ ફળે.'
તત્રેતિ કૃત્યમુપશિક્ષ્ય યથોપદેશં । યેનૈષ કર્શિતતમોતિ રિરંસયાત્મા । સિધ્યેત તે કૃતમનોભવ ધર્ષિતાયા । દીનસ્તદીશભવનં સદૃશં વિચક્ષ્વ
ત્યાં, જેવું શીખવું જોઈએ તે બધું માર્ગદર્શન પ્રમાણે શીખી લે; જેથી આ આત્મા, ઇચ્છાની તરસથી દુઃખી થયેલો, તૃપ્ત થઈ શકે. હે વિવેકી, જેનું મન દુઃખથી ભરાયું છે અને જે ભગવાનના દ્વાર પર છે, તેના માટે શું કરવું યોગ્ય છે તે વિચાર.
સુમતિરુવાચ। પ્રિયાયાઃ પ્રિયમન્વિચ્છંશ્ચ્યવનો યોગમાસ્થિતઃ । વિમાનં કામગં રાજંસ્તર્હ્યેવાવિરચીકરત્
સુમતિએ કહ્યું: પોતાના પ્રિયની ઇચ્છા પૂરી કરવા માટે, ચ્યવન યોગમાં સ્થિર રહી, એ જ સમયે ઇચ્છા પ્રમાણે ઉડતું મહેલ રચી દીધું, હે રાજા.
સર્વકામદુઘં રમ્યં સર્વરત્નસમન્વિતમ્ । સર્વાર્થોપચયોદર્કં મણિસ્તંભૈરુપસ્કૃતમ્
તે મહેલ આનંદદાયક હતું, દરેક ઈચ્છા પૂરી કરતું, સર્વ રત્નોથી શોભિત, દરેક કામમાં વૃદ્ધિ લાવતું અને કિંમતી રત્નોના સ્તંભોથી સજ્જ હતું.
દિવ્યોપસ્તરણોપેતં સર્વકાલસુખાવહમ્ । પટ્ટિકાભિઃ પતાકાભિર્વિચિત્રાભિરલંકૃતમ્
તેમાં દિવ્ય પથારી હતી, દરેક સમયે સુખ આપતી, અને વિવિધ કપડાં અને ધ્વજોથી સુંદર રીતે શણગારેલું હતું.
સ્રગ્ભિર્વિચિત્રમાલાભિર્મંજુસિંજત્ષડંઘ્રિભિઃ । દુકૂલક્ષૌમકૌશેયૈર્નાનાવસ્ત્રૈર્વિરાજિતમ્
તે મહેલ ફૂલમાળાઓ અને સુંદર વણેલાં હારોથી સજ્જ હતું, મધમાખીઓની મધુર ગૂંજી સાથે, અને નાજુક દુકૂલ, કાંશી, રેશમ અને અનેક પ્રકારના કપડાંથી ઝળહળતું હતું.
ઉપર્યુપરિ વિન્યસ્તનિલયેષુ પૃથક્પૃથક્ । કૢપ્તૈઃ કશિપુભિઃ કાંતં પર્યંકવ્યજનાદિભિઃ
દરેક માળે, એક પછી એક, અલગ અલગ રૂમોમાં મનમોહક પથારી, પંખા અને અન્ય સુખદ વસ્તુઓ ગોઠવવામાં આવી હતી.
તત્રતત્ર વિનિક્ષિપ્ત નાનાશિલ્પોપશોભિતમ્ । મહામરકતસ્થલ્યા જુષ્ટં વિદ્રુમવેદિભિઃ
મહેલના દરેક ખૂણે વિવિધ કળાનાં શિલ્પો મૂકવામાં આવ્યા હતા, મહામારકતની જમીન પર લાલ મોતીના મંચથી શોભિત હતું.
દ્વાઃસુ વિદ્રુમદેહલ્યા ભાતં વજ્રકપાટકમ્ । શિખરેષ્વિંદ્રનીલેષુ હેમકુંભૈરધિશ્રિતમ્
દરવાજા પર લાલ મોતીના થાંભલા અને વજ્રના પાટા ઝળહળતા હતા, અને નીલમના શિખરો પર સોનાના કુંભો મૂકાયેલા હતા.