તં વૈ તપોનિધિં વીક્ષ્ય મહતા તપસાયુતમ્ । સ્તુત્વા પ્રસાદયામાસ મુનિવર્ય દયાં કુરુ
તે તપસ્વીને, જે મહાન તપ સાથે ભરપૂર હતો, જોઈને, રાજાએ તેની પ્રશંસા કરી અને વિનંતી કરી: 'મુનિશ્રેષ્ઠ, કૃપા કરો.'
તસ્મૈ તુષ્ટો જગાદાયં મુનિવર્યો મહાતપાઃ । તવાત્મજાકૃતં સર્વમુત્પાતાદ્યમવેહિ તત્
મુનિશ્રેષ્ઠ તપસ્વી રાજા પર પ્રસન્ન થઈને કહ્યું: 'તમારી દીકરીના કર્મથી જ આ બધાં દુ:ખો ઊભા થયા છે.'
તવ પુત્ર્યા મહારાજ ચક્ષુર્વિસ્ફોટનં કૃતમ્ । બહુસુસ્રાવ રુધિરં જાનતી ત્વામુવાચ ન
મહાન રાજા, તમારી દીકરીએ આંખને ઇજા પહોંચાડી હતી, જેમાંથી ઘણું લોહી વહ્યું; તે તમને ઓળખતી હતી, છતાં કંઈ કહ્યું નહીં.
તસ્માદિયં મહાભૂપ મહ્યં દેયા યથાવિધિ । તતશ્ચોત્પાતશમનં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ
મહાન રાજા, હવે તમારી દીકરીને યોગ્ય રીતથી મને આપવી જોઈએ; પછી આ દુ:ખો શાંત થઈ જશે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
તચ્છ્રુત્વા દુઃખિતો રાજા પ્રજ્ઞાચાક્ષુષ આત્મજામ્ । દદૌ કુલવયોરૂપ શીલલક્ષણસંયુતામ્
આ સાંભળીને દુ:ખી રાજાએ પોતાની દીકરી, જે કુળ, રૂપ, શીલ અને ગુણોથી યુક્ત હતી, તેને વિદ્વાન મુનિને આપી.
દત્તા યદા નૃપેણેયં કન્યા કમલલોચના । તદોત્પાતાઃ શમં યાતાઃ સર્વે મુનિરુષોદ્ગતાઃ
જ્યારે રાજાએ કમળ જેવી આંખોવાળી કન્યાને આપી, ત્યારે બધાં દુ:ખો શાંત થઈ ગયા અને મુનિનો ગુસ્સો પણ ઓગળી ગયો.
રાજા દત્ત્વાત્મજાં તસ્મૈ મુનયે તપસાંનિધે । પ્રાપ સ્વાં નગરીં ભૂયો દુઃખિતોઽયં દયાયુતઃ
રાજાએ પોતાની દીકરી તપસ્વી મુનિને આપી, પછી ફરી પોતાની નગરમાં ગયો, દુ:ખી તો હતો પણ હૃદયમાં દયા ભરેલી હતી.
સુમતિરુવાચ। અથર્ષિઃ સ્વાશ્રમં ગત્વા માનવ્યા સહ ભાર્યયા । મુદં પ્રાપ હતાશેષ પાતકો યોગયુક્તયા
સુમતિએ કહ્યું: પછી ઋષિ પોતાની પત્ની માનવી સાથે પોતાના આશ્રમમાં ગયો; અને તેની યોગસાધનાથી બધાં પાપો નાશ પામ્યા, આનંદ પ્રાપ્ત થયો.
સા માનવી તં વરમાત્મનઃ પતિં । નેત્રેણહીનં જરસા ગતૌજસમ્ । સિષેવ એનં હરિમેધસોત્તમં । નિજેષ્ટદાત્રીં કુલદેવતાં યથા
માનવીએ પોતાના પસંદ કરેલા પતિ, જે વૃદ્ધાવસ્થાથી દૃષ્ટિ અને શક્તિ ગુમાવી બેઠા હતા, તેમને કુળદેવીની જેમ સેવા આપી.
શૂશ્રૂષતી સ્વં પતિમિંગિતજ્ઞા । મહાનુભાવં તપસાં નિધિં પ્રિયમ્ । પરાં મુદં પ્રાપ સતી મનોહરા । શચી યથા શક્રનિષેવણોદ્યતા
પતિની ઇચ્છા સમજતી, મહાન તપસ્વી અને પ્રિય પતિની સેવા કરતી, તે સતી અને મનોહર સ્ત્રીએ પરમ આનંદ મેળવ્યો, જેમ શચીએ ઇન્દ્રની સેવા કરીને મેળવે છે.
ચરણૌ સેવતે તન્વી સર્વલક્ષણલક્ષિતા । રાજપુત્રી સુંદરાંગી ફલમૂલોદકાશના
સૌભાગ્યના તમામ લક્ષણોથી યુક્ત, રજકુમારી અને સુંદર શરીરવાળી તે સ્ત્રી, ફળ, મૂળ અને પાણીથી જીવન જીવતી, પતિના પગની સેવા કરતી.
નિત્યં તદ્વાક્યકરણે તત્પરા પૂજને રતા । કાલક્ષેપં પ્રકુરુતે સર્વભૂતહિતે રતા
સदैવ પતિના શબ્દોનું પાલન કરતી, પૂજામાં તત્પર રહેતી, પોતાનો સમય સેવા અને સર્વ જીવોના હિતમાં વિતાવતી.
વિસૃજ્ય કામં દંભં ચ દ્વેષં લોભમઘં મદમ્ । અપ્રમત્તોદ્યતા નિત્યં ચ્યવનં સમતોષયત્
કામ, દંભ, દ્વેષ, લોભ, પાપ અને અહંકાર ત્યજીને, સદા જાગૃત અને સતર્ક રહી, તેણે ચ્યવનને સતત પ્રસન્ન રાખ્યો.
એવં તસ્ય પ્રકુર્વાણા સેવાં વાક્કાયકર્મભિઃ । સહસ્રાબ્દં મહારાજ સા ચ કામં મનસ્યધાત્
એ રીતે, પતિની સેવા શબ્દ, શરીર અને કર્મથી કરતી, રાજા, તેણે હજારો વર્ષ સુધી મનમાં પોતાના ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરી.
કદાચિદ્દેવભિષજાવાગતાવાશ્રમે મુનેઃ । સ્વાગતેન સુસંભાવ્ય તયોઃ પૂજાં ચકાર સા
ક્યારેક દેવોનાં બે વૈદ્ય આશ્રમમાં આવ્યા ત્યારે મુનિની પત્નીએ તેમને હર્ષભેર આવકાર્યો અને શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરી.
શર્યાતિકન્યાકૃતપૂજનાર્ઘ-। પાદ્યાદિના તોષિતચિત્તવૃત્તી । તાવૂચતુઃ સ્નેહવશેન સુંદરૌ । વરં વૃણુષ્વેતિ મનોહરાંગીમ્
શર્યાતીની દીકરીએ પૂજાના આરંભ, પાદ્ય વગેરેથી બંને દેવ વૈદ્યોને પ્રસન્ન કર્યા; ત્યારે બંને સુંદર દેવોએ પ્રેમથી કહ્યું, 'હે મનમોહક, તું કોઈ વર માંગ.'
તુષ્ટૌ તૌ વીક્ષ્ય ભિષજૌ દેવાનાં વરયાચને । મતિં ચકાર નૃપતેઃ પુત્રી મતિમતાં વરા
બંને દેવ વૈદ્યો પ્રસન્ન થઈ વર માંગવા કહ્યા ત્યારે રાજાની બુદ્ધિશાળી દીકરીએ શું માંગવું તે વિચાર્યું.
પત્યભિપ્રાયમાલક્ષ્ય વાચમૂચે નૃપાત્મજા । દત્તં મે ચક્ષુષી પત્યુર્યદિ તુષ્ટૌ યુવાં સુરૌ
પતિની ઇચ્છા સમજીને રાજકન્યાએ કહ્યું, 'જો તમે બંને દેવો પ્રસન્ન છો, તો મારા પતિને આંખોની દૃષ્ટિ આપો.'
ઇત્યેતદ્વચનં શ્રુત્વા સુકન્યા યા મનોહરમ્ । સતીત્વં ચ વિલોક્યેદમૂચતુર્ભિષજાં વરૌ
સુકન્યાની આ સુંદર વિનંતી સાંભળીને અને તેની પતિપ્રતિની શ્રદ્ધા જોઈને, બંને વૈદ્યોએ ઉત્તર આપ્યો.
ત્વત્પતિર્યદિ દેવાનાં ભાગં યજ્ઞે દધાત્યસૌ । આવયોરધુના કુર્વશ્ચક્ષુષોઃ સ્ફુટદર્શનમ્
'જો તારો પતિ યજ્ઞમાં દેવોનો ભાગ આપે, તો અમે તેને બંને આંખોમાં સ્પષ્ટ દૃષ્ટિ આપીએ.'
ચ્યવનોઽપ્યોમિતિ પ્રાહ ભાગદાને વરૌજસોઃ । તદા હૃષ્ટાવશ્વિનૌ તમૂચતુસ્તપતાં વરમ્
ચ્યવનએ 'એવું જ થશે' કહી દેવોનો ભાગ આપવા સંમતિ આપી; ત્યારે આનંદિત અશ્વિનદેવોએ તપસ્વી ચ્યવનને કહ્યું.
નિમજ્જતાં ભવાનસ્મિન્હ્રદે સિદ્ધવિનિર્મિતે । ઇત્યુક્તો જરયાગ્રસ્ત દેહો ધમનિસંતતઃ
'તમે સિદ્ધો દ્વારા બનાવેલા આ તળાવમાં ડૂબી જાવ,' એમ કહ્યું; વૃદ્ધ અને રગોથી ભરેલા શરીરવાળા ચ્યવન તળાવમાં ઉતર્યા.
હ્રદં પ્રવેશિતોઽશ્વિભ્યાં સ્વયં ચામજ્જતાં હ્રદે । પુરુષાસ્ત્રય ઉત્તસ્થુરપીચ્યા વનિતાપ્રિયાઃ
ચ્યવન અશ્વિનદેવો સાથે તળાવમાં પ્રવેશ્યા; તેઓ ડૂબ્યા ત્યારે ત્રણ પુરુષો બહાર આવ્યા, જે સૌ સ્ત્રીઓને સમાન રીતે પ્રિય હતા.
રુક્મસ્રજઃ કુંડલિનસ્તુલ્યરૂપાઃ સુવાસસઃ । તાન્નિરીક્ષ્ય વરારોહા સુરૂપાન્સૂર્યવર્ચસઃ
તેઓ સૌ સોનાની હાર, કુંડળ અને સરખા રૂપ, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા હતા; સુંદર સ્ત્રીએ તેજસ્વી પુરુષોને જોયા.
અજાનતી પતિં સાધ્વી હ્યશ્વિનૌ શરણં યયૌ । દર્શયિત્વા પતિં તસ્યૈ પાતિવ્રત્યેન તોષિતૌ
પતિ કોણ છે તે જાણ્યા વિના, સતી સ્ત્રી અશ્વિનદેવો પાસે આશ્રય માટે ગઈ; તેમણે પતિ બતાવ્યો અને તેની પતિપ્રતિથી પ્રસન્ન થયા.
ઋષિમામંત્ર્ય યયતુર્વિમાનેન ત્રિવિષ્ટપમ્ । યક્ષ્યમાણે ક્રતૌ સ્વીયભાગકાર્યાશયાયુતૌ
ઋષિ સાથે વિદાય લઈ, અશ્વિનદેવો સ્વર્ગમાં પોતાના ભાગ મેળવવા માટે વિમાનમાં ગયા.
કાલેન ભૂયસા ક્ષામાં કર્શિતાં વ્રતચર્યયા । પ્રેમગદ્ગદયા વાચા પીડિતઃ કૃપયાબ્રવીત્
સમય જતાં, વ્રતપાલનથી દુર્બળ અને ક્ષીણ થયેલી સ્ત્રીએ પ્રેમથી કંપતી વાણીમાં કહ્યું; પીડિત પતિએ દયાથી ઉત્તર આપ્યો.
તુષ્ટોઽહમદ્ય તવ ભામિનિ માનદાયાઃ । શુશ્રૂષયા પરમયા હૃદિ ચૈકભક્ત્યા । યો દેહિનામયમતીવ સુહૃત્સ્વદેહો । નાવેક્ષિતઃ સમુચિતઃ ક્ષપિતું મદર્થે
'હે સુંદર અને માન આપનાર, આજે હું તારી શ્રેષ્ઠ સેવા અને એકાગ્ર ભક્તિથી પ્રસન્ન છું; તું મારા માટે સાચી મિત્ર અને મારા પોતાના શરીર જેવી છે, બીજું કોઈ મારા માટે સહન કરવા યોગ્ય નથી.'
યે મે સ્વધર્મનિરતસ્ય તપઃ સમાધિ-। વિદ્યાત્મયોગવિજિતા ભગવત્પ્રસાદાઃ । તાનેવ તે મદનુસેવનયાઽવિરુદ્ધાન્ । દૃષ્ટિં પ્રપશ્ય વિતરામ્યભયાનશોકાન્
'મારે પોતાના ધર્મ, તપ, ધ્યાન, જ્ઞાન અને યોગથી ભગવાનની કૃપાથી જે આશીર્વાદ મેળવ્યા છે, તે તારી સેવા દ્વારા તને unobstructed દૃષ્ટિ, નિર્ભયતા અને દુ:ખમુક્તિ રૂપે આપું છું.'
અન્યે પુનર્ભગવતો ભ્રુવ ઉદ્વિજૃંભ-। વિસ્રંસિતાર્થરચનાઃ કિમુરુક્રમસ્ય । સિદ્ધાસિ ભુંક્ષ્વ વિભવાન્નિજધર્મદોહાન્ । દિવ્યાન્નરૈર્દુરધિગાન્નૃપવિક્રિયાભિઃ
'બીજાઓ, જેમના પ્રયત્નો ભગવાનની ભ્રૂથી વિખેરાઈ જાય છે, તેઓ મહાન ભગવાન સામે શું કરી શકે? તું સિદ્ધ છે; તારા ધર્મના ફળ અને રાજકીય કૃપાથી દૈવી ભોજન, જે મનુષ્યો માટે અપ્રાપ્ય છે, ભોગવી.'