અહિચ્છત્રાપતિઃ સર્વૈઃ સ્વગણૈઃ પરિવારિતઃ । સભાયાં સુખમાસ્તે યો બહુરાજન્યસેવિતઃ
અહિચ્છત્રનો સ્વામી પોતાના બધા સાથીઓથી ઘેરાયેલો, અનેક રાજાઓ દ્વારા સેવા પામતો, સભામાં સુખથી બેસે છે.
બ્રાહ્મણા વેદવિદુષો વૈશ્યા ધનસમૃદ્ધયઃ । રાજાનં પર્યુપાસંતે સુમદંશો ભયાન્વિતમ્
વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણો, ધનવાન વૈશ્યો અને રાજાઓ—all સુમદ રાજાની સેવા કરે છે, ભયથી ભરેલા હોવા છતાં.
વેદવિદ્યાવિનોદેન ન્યાયિનો બ્રાહ્મણા વરાઃ । આશીર્વદંતિ તં ભૂપં સર્વલોકૈકરક્ષકમ્
વેદવિદ્યા અને ન્યાયમાં પારંગત શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો એ સર્વલોકના એકમાત્ર રક્ષક એવા રાજાને આશીર્વાદ આપે છે.
એતસ્મિન્સમયે કશ્ચિદાગત્ય નૃપતિં જગૌ । સ્વામિન્ન જાને કસ્યાસ્તિ હયઃ પત્રધરોંઽતિકે
એ સમયે કોઈક આવીને રાજાને કહ્યું: 'પ્રભુ, આ ચિહ્નિત ખુરવાળું ઘોડું કોનું છે એ મને ખબર નથી.'
તચ્છ્રુત્વા સેવકં શ્રેષ્ઠં પ્રેષયામાસ સત્વરઃ । જાનીહિ કસ્ય રાજ્ઞોઽયમશ્વો મમ પુરાંતિકે
આ સાંભળીને, રાજાએ તરત જ પોતાના મુખ્ય સેવકને બોલાવ્યો અને કહ્યું: 'જઇને જાણો કે મારા શહેર પાસે આ ઘોડો કયા રાજાનું છે.'
ગત્વાથ સેવકસ્તત્ર જ્ઞાત્વા વૃત્તાંતમાદિતઃ । નિવેદયામાસ નૃપં મહારાજન્યસેવિતમ્
પછી સેવક ત્યાં ગયો, બધું આરંભથી જાણી લીધું અને મહારાજા સાથે બેઠેલા મહામાન્ય રાજાને જાણ કરી.
સ શ્રુત્વા રઘુનાથસ્ય હયં નિત્યમનુસ્મરન્ । આજ્ઞાપયામાસ જનં સર્વં રાજાવિશારદઃ
જ્યારે જાણ્યું કે એ રઘુનાથનો ઘોડો છે, ત્યારે વિદ્વાન રાજાએ હંમેશાં રઘુનાથને યાદ કરતાં બધાને આજ્ઞા આપી.
લોકા મદીયાઃ સર્વે યે ધનધાન્યસમાકુલાઃ । તોરણાદીનિ ગેહેષુ મંગલાનિ સૃજંત્વિહ
મારા બધા લોકો, જે ધન-ધાન્યથી ભરપૂર છે, તેઓ પોતાના ઘરોમાં તોરણ અને અન્ય શુભ શોભા-સજાવટો કરે.
કન્યાઃ સહસ્રશો રમ્યાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ । ગજોપરિસમારૂઢા યાંતુ શત્રુઘ્નસંમુખમ્
હજારો સુંદર કન્યાઓ, સર્વે આભૂષણોથી શોભાયમાન અને હાથીઓ પર બેઠેલી, શત્રુઘ્નને મળવા જાય.
ઇત્યાદિસર્વમાજ્ઞાપ્ય યયૌ રાજા સ્વયં તતઃ । પુત્રપૌત્રમહિષ્યાદિપરિવારસમાવૃતઃ
આ રીતે બધાને આજ્ઞા આપી, પછી રાજા પોતે પોતાના પુત્રો, પૌત્રો, રાણીઓ અને અન્ય પરિવારજનો સાથે નીકળ્યા.
શત્રુઘ્નઃ સુમહામાત્યૈઃ સુભટૈઃ પુષ્કલાદિભિઃ । સંયુતો ભૂપતિં વીરં દદર્શ સુમદાભિધમ્
શત્રુઘ્ન મહામંત્રી, શૂરવીર, પુષ્કલ અને બીજા બહાદુરો સાથે સુમદ નામના વિર રાજાને મળ્યા.
હસ્તિભિઃ સાદિસંયુક્તૈઃ પત્તિભિઃ પરતાપનૈઃ । વાજિભિર્ભૂષિતૈર્વીરૈઃ સંયુતં વીરશોભિતમ્
એ રાજા હાથીઓ અને તેમના ચાલકો, યુદ્ધકુશળ પદાતીઓ અને શોભાયમાન ઘોડાઓ પર બેઠેલા શૂરવીરો સાથે ઘેરાયેલા અને વિરતા થી ઝગમગતા દેખાયા.
અથાગત્ય મહારાજઃ શત્રુઘ્નં નતવાન્મુદા । ધન્યોઽસ્મિ કૃતકૃત્યોઽસ્મિ સત્કૃતં ચ કૃતં વપુઃ
પછી મહારાજા આનંદથી શત્રુઘ્નને મળવા આવ્યા અને નમન કરીને કહ્યું: 'હું ધન્ય છું, મારું કાર્ય પૂર્ણ થયું અને મને સાચો સન્માન મળ્યો.'
ઇદં રાજ્યં ગૃહાણાશુ મહારાજોપશોભિતમ્ । મહામાણિક્યમુક્તાદિ મહાધનસુપૂરિતમ્
આ મહારાજા, રત્નો, મુક્તા અને અઢળક ધનથી શોભાયમાન આ રાજ્ય તુરંત સ્વીકારો.
સ્વામિંશ્ચિરં પ્રતીક્ષેઽહં હયસ્યાગમનં પ્રતિ । કામાક્ષાકથિતં પૂર્વં જાતં સંપ્રતિ તત્તથા
હું, સ્વામી, ઘણા સમયથી ઘોડાના આગમનની રાહ જોઈ રહ્યો હતો; કામાક્ષાએ જે પહેલાં કહ્યું હતું, એ હવે સાચું થયું છે.
વિલોકય પુરં મહ્યં કૃતાર્થાન્કુરુ માનવાન્ । પાવયાસ્મત્કુલં સર્વં રામાનુજ મહીપતે
મારું શહેર જુઓ, મારા લોકોને સુખી કરો અને હે રામના અનુજ મહારાજા, અમારા આખા વંશને પવિત્ર કરો.
ઇત્યુક્ત્વારોહયામાસ કુંજરં ચંદ્રસુપ્રભમ્ । પુષ્કલં ચ મહાવીરં તથા સ્વયમથારુહત્
આવી વાત કહીને, તેણે તેજસ્વી હાથી લાવ્યો, મહાવીર પુષ્કલને ચઢાવ્યો અને પછી પોતે પણ ચઢ્યા.
ભેરીપણવતૂર્યાણાં વીણાદીનાં સ્વનસ્તદા । વ્યાપ્નોતિ સ્મ મહારાજ સુમદેન પ્રણોદિતઃ
એ સમયે, મહાન આનંદથી પ્રેરિત થઈ, ઢોલ, ઝાંઝ, તુરી, વીણા અને બીજા વાદ્યોના અવાજે આખું વાતાવરણ ગૂંજી ઉઠ્યું.
કન્યાઃ સમાગત્ય મહાનરેંદ્રં -। શત્રુઘ્નમિંદ્રાદિકસેવિતાંઘ્રિમ્ । કરિસ્થિતા મૌક્તિકવૃંદસંઘૈ-। ર્વર્ધાપયામાસુરિનપ્રયુક્તાઃ
કન્યાઓએ એકઠા થઈ, હાથીઓ પર ઉભી રહી, મુક્તાની માળાઓ સાથે, ઇન્દ્રાદિકે whose પગ પખાળે છે એવા મહાન રાજા શત્રુઘ્નનું પરંપરાગત રીતે વંદન કર્યું અને આશીર્વાદ આપ્યા.
શનૈઃશનૈઃ સમાગત્ય પુરીમધ્યે જનૈર્મુદા । વર્ધાપિતો ગૃહં પ્રાપ તોરણાદિકભૂષિતમ્
ધીરે ધીરે શહેરમાં પ્રવેશી, લોકોના આનંદથી સન્માન પામીને, તેઓ તોરણ અને અન્ય શોભા-સજાવટથી સજેલા ઘરમાં પહોંચ્યા.
હયરત્નેન સંયુક્તસ્તથા વીરૈઃ સુશોભિતઃ । રાજ્ઞા પુરસ્કૃતો રાજા શત્રુઘ્નઃ પ્રાપ મંદિરમ્
હયરત્ન અને શૂરવીરો સાથે, રાજાએ આગે રહી, શત્રુઘ્ન મહારાજા મહેલમાં પ્રવેશ્યા.
અર્ઘાદિભિઃ પૂજયિત્વા રઘુનાથાનુજં તદા । સર્વં સમર્પયામાસ રામચંદ્રાય ધીમતે
પછી રઘુનાથના અનુજનું અર્ઘ્ય વગેરેથી પૂજન કરીને, તેણે સર્વે વસ્તુઓ ભક્તિપૂર્વક વિદ્વાન રામચંદ્રને અર્પણ કરી.
શેષ ઉવાચ। અથ સ્વાગતસંતુષ્ટં શત્રુઘ્નં પ્રાહ ભૂમિપઃ । રઘુનાથકથાં શ્રેષ્ઠાં શુશ્રૂષુઃ પુરુષર્ષભઃ
શેષજીએ કહ્યું: પછી, રાજાએ શત્રુઘ્નજીને, જે સ્વાગતથી ખુશ થયા હતા અને રઘુનાથજીની શ્રેષ્ઠ કથાઓ સાંભળવા આતુર હતા, એમને સંબોધ્યા.
સુમદ ઉવાચ। કચ્ચિદાસ્તે સુખં રામઃ સર્વલોકશિરોમણિઃ । ભક્તરક્ષાવતારોઽયં મમાનુગ્રહકારકઃ
સુમદાએ કહ્યું: શું રામજી, જે સર્વ લોકના શીરોમણિ છે, સુખી છે? એ તો ભક્તોની રક્ષા માટે અવતાર લઈને આવ્યા છે અને મને કૃપા આપનાર છે.
ધન્યા લોકા ઇમે પુર્યાં રઘુનાથમુખાંબુજમ્ । યે પિબંત્યનિશં ચાક્ષિપુટકૈઃ પરિમોદિતાઃ
આ શહેરના લોકો ધન્ય છે, જે આનંદપૂર્વક રઘુનાથજીના કમળ જેવા ચહેરાને સતત પોતાની આંખોથી પીવે છે.
અર્થજાતં મદીયં ચ નિતરાં પુરુષર્ષભ । કૃતાર્થં કુલભૂમ્યાદિ વસ્તુજાતં મહામતે
પુરૂષોમાં શ્રેષ્ઠ, મારા બધા ધન-સંપત્તિ અને કુળ તથા જમીનનો વૈભવ, હે મહામતિ, આજે સાચે જ સફળ થયો છે.
કામાક્ષયા પ્રસાદો મે કૃતઃ પૂર્વં દયાર્દ્રયા । રઘુનાથમુખાંભોજં દ્રક્ષ્યેદ્ય સકુટુંબકઃ
મારા ઇચ્છાઓ શાંત થતાં જ મને પહેલેથી જ કૃપા મળી ગઈ છે; આજે હું મારા પરિવાર સાથે રઘુનાથજીના કમળમુખનું દર્શન કરીશ.
ઇત્યુક્તવતિ વીરે તુ સુમદે પાર્થિવોત્તમે । સર્વં તત્કથયામાસ રઘુનાથગુણોદયમ્
પછી જ્યારે મહાન રાજા સુમદાએ એ વિર શત્રુઘ્નજીને આવું કહ્યું, ત્યારે તેણે રઘુનાથજીના ગુણોની વાતો બધું જ વર્ણવી દીધું.
ત્રિરાત્રં તત્ર સંસ્થિત્ય રઘુનાથાનુજઃ પરમ્ । ગંતું ચકાર ધિષણાં રાજ્ઞા સહ મહામતિઃ
ત્યાં ત્રણ રાત રોકાઈને, રઘુનાથજીના નાના ભાઈએ રાજા સાથે જવા માટે મનમાં નિશ્ચય કર્યો.
તજ્જ્ઞાત્વા સુમદઃ શીઘ્રં પુત્રં રાજ્યેઽભ્યષેચયત્ । શત્રુઘ્નેન મહારાજ્ઞા પુષ્કલેનાનુમોદિતઃ
આ જાણીને સુમદાએ તરત જ પોતાના પુત્રને રાજગાદી પર બેસાડ્યો, અને એમાં મહારાજા શત્રુઘ્ન તથા પુષ્કલજી ખુશીથી સહમતિ આપ્યા.