સૂર્યસ્તપતિ ખે તીક્ષ્ણૈરંશુભિઃ પ્રતપન્મહીમ્ । ત્વચ્છક્ત્યા વસુધાસંસ્થં રસં ગૃહ્ણન્વિમુંચતિ
સૂર્ય આકાશમાં તીવ્ર કિરણોથી ધરતીને તપાવે છે; પણ એ ધરતીમાંથી રસ ખેંચે અને છોડે છે, એ પણ તમારી શક્તિથી જ.
અંતર્બહિઃ સ્થિતો વહ્નિર્લોકાનાં પ્રકરોતુ શમ્ । ત્વત્પ્રતાપાન્મહાદેવિ સુરાસુરનમસ્કૃતે
અંદર અને બહાર વસતો અગ્નિ, તમારી મહિમાથી, દેવ અને દાનવો પણ જેમને નમન કરે છે, એ મહાદેવી, જગતમાં શાંતિ લાવે છે.
ત્વં વિદ્યા ત્વં મહામાયા વિષ્ણોર્લોકૈકપાલિનઃ । સ્વશક્ત્યા સૃજસીદં ત્વં પાલયસ્યપિ મોહિનિ
તમે જ વિદ્યા છો, તમે જ મહામાયા છો, જગતના એકમાત્ર રક્ષક વિષ્ણુની; તમારી પોતાની શક્તિથી તમે જગત સર્જો છો અને, હે મોહિની, તેને પોષો છો પણ.
ત્વત્તઃ સર્વે સુરાઃ પ્રાપ્ય સિદ્ધિં સુખમયંતિ વૈ । માં પાલય કૃપાનાથે વંદિતે ભક્તવલ્લભે
તમાથી જ બધા દેવતાઓ સિદ્ધિ અને સુખ મેળવે છે; હે કૃપાવાન, સર્વેના વંદિત અને ભક્તપ્રિય માતા, મને રક્ષા કરો.
રક્ષ માં સેવકં માતસ્ત્વદીયચરણારણમ્ । કુરુ મે વાંછિતાં સિદ્ધિં મહાપુરુષપૂર્વજે
હે માતા, હું તમારો સેવક છું, તમારા ચરણમાં જ મારો આશ્રય છે; મહાન પુરુષો પણ જેમની પૂજા કરે છે, એ પ્રાચીન માતા, મને ઇચ્છિત સિદ્ધિ આપો.
સુમતિરુવાચ। એવં તુષ્ટા જગન્માતા વૃણીષ્વ વરમુત્તમમ્ । ઉવાચ ભક્તં સુમદં તપસા કૃશદેહિનમ્
સુમતિ બોલ્યા: આમ, જગતજનની પ્રસન્ન થઈને, તપથી ક્ષીણ થયેલા અને ભક્તિથી ભરેલા સુમદાને કહ્યું: 'શ્રેષ્ઠ વર માંગ.'
ઇત્યેતદ્વાક્યમાકર્ણ્ય પ્રહૃષ્ટઃ સુમદો નૃપઃ । વવ્રે નિજં હૃતં રાજ્યં હતદુર્જનકંટકમ્
આવાં વચન સાંભળતાં સુમદ રાજા આનંદિત થયો અને પોતાનું ગુમાવેલું રાજ્ય, હવે દુષ્ટો વિના, પાછું માગ્યું.
મહેશીચરણદ્વંદ્વે ભક્તિમવ્યભિચારિણીમ્ । પ્રાંતે મુક્તિં તુ સંસારવારિધેસ્તારિણીં પુનઃ
તેને મહારાણીના ચરણોમાં અડગ ભક્તિ અને અંતે સંસારના દરિયાથી મુક્તિ પણ માંગી.
કામાક્ષોવાચ। રાજ્યં પ્રાપ્નુહિ સુમદ સર્વત્રહતકંટકમ્ । મહિલારત્નસંજુષ્ટપાદપદ્મદ્વયો ભવ
કામાક્ષીએ કહ્યું: 'સુમદ, તું તારા બધા વિઘ્નો વિનાનું રાજ્ય ફરી મેળજે; અને સ્ત્રીરત્નોથી શોભતા પાદપદ્મો ધરાવતો બન.'
તતવૈરિપરાભૂતિર્માભૂયાત્સુમદાભિધ । યદા તુ રાવણં હત્વા રઘુનાથો મહાયશાઃ
સુમદ, તને કદી પણ શત્રુથી હાર ન થાય; અને જયારે રઘુનાથ રાવણને મારે છે,
કરિષ્યત્યશ્વમેધં હિ સર્વસંભારશોભિતમ્ । તસ્ય ભ્રાતા મહાવીરઃ શત્રુઘ્નઃ પરવીરહા
ત્યારે એ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરશે, જે સર્વે વ્યવસ્થાઓથી શોભશે; અને તેનો પરાક્રમી ભાઈ શત્રુઘ્ન, શત્રુઓનો વિનાશક,
પાલયન્હયમાયાસ્યત્યત્ર વીરાદિભિર્વૃતઃ । તસ્મૈ સર્વં સમર્પ્ય ત્વં રાજ્યમૃદ્ધં ધનાદિકમ્
વીરો સાથે અશ્વનું રક્ષણ કરતાં અહીં આવશે; ત્યારે તું તારો સમૃદ્ધ રાજ્ય અને ધન બધું તેને અર્પણ કરજે.
પાલયિષ્યસિ યોધૈઃ સ્વૈર્ધનુર્ધારિભિરુદ્ભટૈઃ । તતઃ પૃથિવ્યાં સર્વત્ર ભ્રમિષ્યસિ મહામતે
પછી તું તારા પોતાના ધનુર્ધારી બહાદુર યોદ્ધાઓ સાથે રાજ્ય સંભાળજે; અને પછી, હે વિદ્વાન, તું સમગ્ર ધરતી પર ફરશે.
તતો રામં નમસ્કૃત્ય બ્રહ્મેંદ્રેશાદિસેવિતમ્ । મુક્તિં પ્રાપ્સ્યસિ દુષ્પ્રાપાં યોગિભિર્યમસાધનૈઃ
પછી, બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓ દ્વારા સેવા પામતા રામને વંદન કરીને, તું એ દુર્લભ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરશે, જે યોગીઓ ભારે પ્રયત્ને મેળવે છે.
તાવત્કાલમિહસ્થાસ્યે યાવદ્રામહયાગમઃ । પશ્ચાત્ત્વાં તુ સમુદ્ધૃત્ય ગંતાસ્મિ પરમં પદમ્
હું અહીંયાં ત્યાં સુધી રહીશ જ્યાં સુધી રામનો અશ્વ અહીં ન આવે; પછી તને ઉઠાવીને હું પરમ સ્થાન પર લઈ જઈશ.
ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે દેવી સુરાસુરનમસ્કૃતા । સુમદોઽપ્યહિચ્છત્રાયાં શત્રૂન્હત્વા નૃપોઽભવત્
આ રીતે કહીને, દેવીઓ, જે દેવ અને દાનવો દ્વારા પૂજાય છે, અદૃશ્ય થઈ ગઈ; અને સુમદ પણ અહિચ્છત્રમાં પોતાના શત્રુઓને મારી રાજા બન્યો.
એષ રાજા સમર્થોઽપિ બલવાહનસંયુતઃ । ન ગ્રહીષ્યતિ તે વાહં મહામાયાસુશિક્ષિતઃ
આ રાજા, શક્તિશાળી અને મોટી સેના ધરાવતો હોવા છતાં, મહામાયાના કૌશલ્યમાં નિપુણ હોવાથી, તારો અશ્વ પકડી શકશે નહીં.
શ્રુત્વા પ્રાપ્તં પુરી પાર્શ્વે હયમેધહયોત્તમમ્ । ત્વાં ચ સર્વૈર્મહારાજૈઃ સેવિતાંઘ્રિં મહામતિમ્
જ્યારે શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ અશ્વ શહેરની બાજુમાં પહોંચ્યો છે અને તું, મહામતિ, બધા મહારાજાઓ દ્વારા સેવા પામે છે, એ સાંભળીને,
સર્વં દાસ્યતિ સર્વજ્ઞ રાજા સુમદનામધૃક્ । અધુનાતન્મહારાજ રામચંદ્ર પ્રતાપતઃ
સર્વજ્ઞ સુમદ રાજા તને બધું આપશે; અત્યારે, હે મહારાજા, આ બધું રામચંદ્રની મહિમાથી છે.
શેષ ઉવાચ। ઇતિ વૃત્તં સમાકર્ણ્ય સુમદસ્ય મહાયશાઃ । સાધુસાધ્વિતિ ચોવાચ જહર્ષ મતિમાન્બલી
શેષે કહ્યું: સુમદના આ પ્રસંગો સાંભળીને, મહાપ્રતિષ્ઠિત, બુદ્ધિશાળી અને બલવાન રાજાએ 'શાબાશ, શાબાશ' કહી આનંદ અનુભવ્યો.
અહિચ્છત્રાપતિઃ સર્વૈઃ સ્વગણૈઃ પરિવારિતઃ । સભાયાં સુખમાસ્તે યો બહુરાજન્યસેવિતઃ
અહિચ્છત્રનો સ્વામી પોતાના બધા સાથીઓથી ઘેરાયેલો, અનેક રાજાઓ દ્વારા સેવા પામતો, સભામાં સુખથી બેસે છે.
બ્રાહ્મણા વેદવિદુષો વૈશ્યા ધનસમૃદ્ધયઃ । રાજાનં પર્યુપાસંતે સુમદંશો ભયાન્વિતમ્
વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણો, ધનવાન વૈશ્યો અને રાજાઓ—all સુમદ રાજાની સેવા કરે છે, ભયથી ભરેલા હોવા છતાં.
વેદવિદ્યાવિનોદેન ન્યાયિનો બ્રાહ્મણા વરાઃ । આશીર્વદંતિ તં ભૂપં સર્વલોકૈકરક્ષકમ્
વેદવિદ્યા અને ન્યાયમાં પારંગત શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો એ સર્વલોકના એકમાત્ર રક્ષક એવા રાજાને આશીર્વાદ આપે છે.
એતસ્મિન્સમયે કશ્ચિદાગત્ય નૃપતિં જગૌ । સ્વામિન્ન જાને કસ્યાસ્તિ હયઃ પત્રધરોંઽતિકે
એ સમયે કોઈક આવીને રાજાને કહ્યું: 'પ્રભુ, આ ચિહ્નિત ખુરવાળું ઘોડું કોનું છે એ મને ખબર નથી.'
તચ્છ્રુત્વા સેવકં શ્રેષ્ઠં પ્રેષયામાસ સત્વરઃ । જાનીહિ કસ્ય રાજ્ઞોઽયમશ્વો મમ પુરાંતિકે
આ સાંભળીને, રાજાએ તરત જ પોતાના મુખ્ય સેવકને બોલાવ્યો અને કહ્યું: 'જઇને જાણો કે મારા શહેર પાસે આ ઘોડો કયા રાજાનું છે.'
ગત્વાથ સેવકસ્તત્ર જ્ઞાત્વા વૃત્તાંતમાદિતઃ । નિવેદયામાસ નૃપં મહારાજન્યસેવિતમ્
પછી સેવક ત્યાં ગયો, બધું આરંભથી જાણી લીધું અને મહારાજા સાથે બેઠેલા મહામાન્ય રાજાને જાણ કરી.
સ શ્રુત્વા રઘુનાથસ્ય હયં નિત્યમનુસ્મરન્ । આજ્ઞાપયામાસ જનં સર્વં રાજાવિશારદઃ
જ્યારે જાણ્યું કે એ રઘુનાથનો ઘોડો છે, ત્યારે વિદ્વાન રાજાએ હંમેશાં રઘુનાથને યાદ કરતાં બધાને આજ્ઞા આપી.
લોકા મદીયાઃ સર્વે યે ધનધાન્યસમાકુલાઃ । તોરણાદીનિ ગેહેષુ મંગલાનિ સૃજંત્વિહ
મારા બધા લોકો, જે ધન-ધાન્યથી ભરપૂર છે, તેઓ પોતાના ઘરોમાં તોરણ અને અન્ય શુભ શોભા-સજાવટો કરે.
કન્યાઃ સહસ્રશો રમ્યાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ । ગજોપરિસમારૂઢા યાંતુ શત્રુઘ્નસંમુખમ્
હજારો સુંદર કન્યાઓ, સર્વે આભૂષણોથી શોભાયમાન અને હાથીઓ પર બેઠેલી, શત્રુઘ્નને મળવા જાય.
ઇત્યાદિસર્વમાજ્ઞાપ્ય યયૌ રાજા સ્વયં તતઃ । પુત્રપૌત્રમહિષ્યાદિપરિવારસમાવૃતઃ
આ રીતે બધાને આજ્ઞા આપી, પછી રાજા પોતે પોતાના પુત્રો, પૌત્રો, રાણીઓ અને અન્ય પરિવારજનો સાથે નીકળ્યા.