પિબામૃતં મામકવક્ત્રનિર્ગતં । વિમાનમારુહ્ય વરં મયા સહ । સુમેરુશૃંગં બહુપુણ્યસેવિતં । સંપ્રાપ્ય ભોગં કુરુ સત્તપઃ ફલમ્
મારા મોઢામાંથી નીકળતું અમૃત પી, મારી સાથે વિમાનમાં બેસ, અનેક પુણ્યથી પવિત્ર થયેલા સુમેરુ પર્વતના શિખરે પહોંચી, અને તારા તપનું ફળ ભોગવી.
તિલોત્તમા યૌવનરૂપશોભિતા । ગૃહ્ણાતુ તે મૂર્ધનિ તાપવારણમ્ । સુચામરૌ સંતતધારયાંકિતૌ । ગંગાપ્રવાહાવિવ સુંદરોત્તમ
યૌવન અને સૌંદર્યથી શોભાયમાન તિલોત્તમા, તારા માથા પર ઠંડક આપતી વસ્ત્રો મૂકે, બે સુંદર ચામરાં સતત પંખાવટ કરે, જેમ કે ગંગાની ધારા વહેતી હોય, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ.
શૃણુષ્વ ભોઃ કામકથાં મનોહરાં । પિબામૃતં દેવગણાદિવાંછિતમ્ । ઉદ્યાનમાસાદ્ય ચ નંદનાભિધં । વરાંગનાભિર્વિહરં કુરુ પ્રભો
હે સ્વામી, આકર્ષક પ્રેમકથાઓ સાંભળ, દેવતાઓને પણ ઇચ્છિત એવા અમૃતનો સ્વાદ લઈ, નંદન નામના ઉદ્યાનમાં જઈને સુંદર સ્ત્રીઓ સાથે વિહાર કર.
ઇત્યુક્તમાકર્ણ્ય મહામતિર્નૃપો । વિચારયામાસ કુતો હ્યુપસ્થિતાઃ । મયા સુસૃષ્ટાસ્તપસા સુરાંગનાઃ । પ્રત્યૂહ એવાત્ર વિધેયમેષ કિમ્
આવાં વચનો સાંભળીને, વિદ્વાન રાજાએ વિચાર કર્યો: 'આ દેવસ્ત્રીઓ, જે મારા તપથી ઉત્પન્ન થઈ છે, ક્યાંથી આવી? હવે આ અવરોધ સામે શું કરવું?'
ઇતિ ચિંતાતુરો રાજા સ્વાંતે સંચિંતયન્સુધીઃ । જગાદ મતિમાન્વીરઃ સુમદો દેવતાઙ્ગનાઃ
આ રીતે ચિંતાથી વ્યાકુળ થઈ, બુદ્ધિશાળી અને પરાક્રમી સુમદે દેવસ્ત્રીઓને સંબોધન કર્યું.
યૂયં તુ મમચિત્તસ્થા જગન્માતૃસ્વરૂપકાઃ । મયા સંચિંત્યતે યા હિ સાપિ ત્વદ્રૂપિણી મતા
તમે તો મારા મનમાં વસો છો, જગતની માતા સ્વરૂપ છો; હું જે કંઈ વિચારું છું, એ બધું તમારું જ રૂપ માનું છું.
ઇદં તુચ્છં સ્વર્ગસુખં ત્વયોક્તં સવિકલ્પકમ્ । મત્સ્વામિની મયા ભક્ત્યા સેવિતા દાસ્યતે વરમ્
તમે જે સ્વર્ગસુખની વાત કરો છો, એ તો નકામું અને અસ્થિર છે; મારી સ્વામિની, જેને હું ભક્તિથી સેવા કરું છું, એ મને સાચું વરદાન આપશે.
યત્કૃપાતો વિધિઃ સત્યલોકં પ્રાપ્તો મહાનભૂત્ । સા મે દાસ્યતિ સર્વં હિ ભક્તદુઃખાંતકારિણી
જેનાં કૃપાથી બ્રહ્માએ સત્યલોક અને મહાનતા પામી, એ જ મારી ભક્તિથી સર્વ દુઃખ દૂર કરનારી દેવી મને બધું આપશે.
કિં નંદનં કિં તુ ગિરિઃ કનકેન સુમણ્ડિતઃ । કિં સુધા સ્વલ્પપુણ્યેન પ્રાપ્યા દાનવદુઃખદા
નંદન શું છે? સોનાથી શોભાયમાન પર્વત શું છે? થોડી પુણ્યથી મળતી અમૃત પણ દાનવોને દુઃખ આપતી હોય તો તેનો શું અર્થ?
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય કામસ્તુ વિવિધૈઃ શરૈઃ । પ્રાહરન્નરદેવસ્ય કર્તું કિંચિન્ન વૈ પ્રભુઃ
આવાં વચન સાંભળી, કામદેવે મનુષ્યરાજા પર અનેક તીરો ચલાવ્યા, પણ એ કંઈ જ કરી શક્યો નહીં.
કટાક્ષૈર્નૂપુરારાવૈઃ પરિરંભૈર્વિલોકનૈઃ । ન તસ્ય ચિત્તં વિભ્રાંતં કર્તું શક્તા વરાંગનાઃ
તરછોડ નજર, પાયલના ઘંઘાટ, આલિંગન અને મોહક દૃષ્ટિથી પણ, સુંદર સ્ત્રીઓ એના મનને કદી ડગાવી શકી નહીં.
ગત્વા યથાગતં શક્રં જગદુર્ધીરધીર્નૃપઃ । તચ્છ્રુત્વા મઘવા ભીતઃ સેવામારભતાત્મનઃ
પછી, એ રાજાએ પહેલાં જેવું જ, ઇન્દ્ર પાસે જઈને પાછો આવ્યો. આ સાંભળીને મઘવાન ડરી ગયો અને રાજાની સેવા કરવા લાગ્યો.
અથ નિશ્ચિતમાલોક્ય પાદપદ્મે સ્વકેંઽબિકા । જિતેંદ્રિયં મહારાજં પ્રત્યક્ષાભૂત્સુતોષિતા
પછી, પોતાના કમળ જેવા પદ પર નિશ્ચયપૂર્વક જોઈ, એમ્બિકા રાજાના ઇન્દ્રિયજિત્તા જોઈને પ્રસન્ન થઈને પ્રગટ થઈ.
પંચાસ્યપૃષ્ઠલલિતા પાશાંકુશધરાવરા । ધનુર્બાણધરા માતા જગત્પાવનપાવની
પાંચમુખી સિંહની પીઠ પર સુશોભિત, હાથમાં પાસ, અંકુશ, ધનુષ્ય અને બાણ ધારણ કરનારી, જગતને પવિત્ર કરનાર માતા પ્રગટ થઈ.
તાં વીક્ષ્ય માતરં ધીમાન્સૂર્યકોટિસમપ્રભામ્ । ધનુર્બાણસૃણીપાશાન્દધાનાં હર્ષમાપ્તવાન્
સૂર્યના કરોડો કિરણ જેટલી તેજસ્વી, ધનુષ્ય, બાણ, દોરી અને પાસ ધારણ કરનારી એ માતાને જોઈને, વિદ્વાન રાજા આનંદથી ભરાઈ ગયો.
શિરસા બહુશો નત્વા માતરં ભક્તિભાવિતામ્ । હસંતીં નિજદેહેષુ સ્પૃશંતીં પાણિના મુહુઃ
એ રાજાએ અનેકવાર માથું ઝુકાવી, ભક્તિથી ભરેલી માતાને વંદન કર્યું, જે હસતી હતી અને વારંવાર પોતાના શરીરને હાથથી સ્પર્શ કરતી હતી.
તુષ્ટાવ ભક્ત્યુત્કલિતચિત્તવૃત્તિર્મહામતિઃ । ગદ્ગદસ્વરસંયુક્તઃ કંટકાંગોપશોભિતઃ
મહાન બુદ્ધિ ધરાવતો એ રાજા, ભક્તિથી ઉલ્લાસિત મનથી, ગળામાં ગાંઠ આવી જાય એવો અવાજ અને રોમાંચથી ભરાયેલા શરીરે, માતાની સ્તુતિ કરવા લાગ્યો.
જય દેવિ મહાદેવિ ભક્તવૃંદૈકસેવિતે । બ્રહ્મરુદ્રાદિદેવેંદ્ર સેવિતાંઘ્રિયુગેઽનઘે
જય હો દેવી, મહાદેવી, ભક્તોના એકમાત્ર આશ્રય! બ્રહ્મા, રુદ્ર અને ઇન્દ્ર પણ જેમના ચરણની સેવા કરે છે, એ પાપરહિત માતા, તમને વંદન.
માતસ્તવ કલાવિદ્ધમેતદ્ભાતિ ચરાચરમ્ । ત્વદૃતે નાસ્તિ સર્વં તન્માતર્ભદ્રે નમોસ્તુ તે
માતા, તમારી શક્તિથી જ ચાલતું અને અચળ બધું પ્રકાશિત થાય છે. તમારા વિના કશું નથી—હે કલ્યાણી માતા, તમને નમન.
મહી ત્વયાઽધારશક્ત્યા સ્થાપિતા ચલતીહ ન । સપર્વતવનોદ્યાન દિગ્ગજૈરુપશોભિતા
તમારી આધારશક્તિથી ધરતી સ્થિર છે, કદી ડગતી નથી; પર્વતો, વનો, ઉદ્યાનો અને દિશાદિકપાલ હાથીઓથી શોભાયમાન છે.
સૂર્યસ્તપતિ ખે તીક્ષ્ણૈરંશુભિઃ પ્રતપન્મહીમ્ । ત્વચ્છક્ત્યા વસુધાસંસ્થં રસં ગૃહ્ણન્વિમુંચતિ
સૂર્ય આકાશમાં તીવ્ર કિરણોથી ધરતીને તપાવે છે; પણ એ ધરતીમાંથી રસ ખેંચે અને છોડે છે, એ પણ તમારી શક્તિથી જ.
અંતર્બહિઃ સ્થિતો વહ્નિર્લોકાનાં પ્રકરોતુ શમ્ । ત્વત્પ્રતાપાન્મહાદેવિ સુરાસુરનમસ્કૃતે
અંદર અને બહાર વસતો અગ્નિ, તમારી મહિમાથી, દેવ અને દાનવો પણ જેમને નમન કરે છે, એ મહાદેવી, જગતમાં શાંતિ લાવે છે.
ત્વં વિદ્યા ત્વં મહામાયા વિષ્ણોર્લોકૈકપાલિનઃ । સ્વશક્ત્યા સૃજસીદં ત્વં પાલયસ્યપિ મોહિનિ
તમે જ વિદ્યા છો, તમે જ મહામાયા છો, જગતના એકમાત્ર રક્ષક વિષ્ણુની; તમારી પોતાની શક્તિથી તમે જગત સર્જો છો અને, હે મોહિની, તેને પોષો છો પણ.
ત્વત્તઃ સર્વે સુરાઃ પ્રાપ્ય સિદ્ધિં સુખમયંતિ વૈ । માં પાલય કૃપાનાથે વંદિતે ભક્તવલ્લભે
તમાથી જ બધા દેવતાઓ સિદ્ધિ અને સુખ મેળવે છે; હે કૃપાવાન, સર્વેના વંદિત અને ભક્તપ્રિય માતા, મને રક્ષા કરો.
રક્ષ માં સેવકં માતસ્ત્વદીયચરણારણમ્ । કુરુ મે વાંછિતાં સિદ્ધિં મહાપુરુષપૂર્વજે
હે માતા, હું તમારો સેવક છું, તમારા ચરણમાં જ મારો આશ્રય છે; મહાન પુરુષો પણ જેમની પૂજા કરે છે, એ પ્રાચીન માતા, મને ઇચ્છિત સિદ્ધિ આપો.
સુમતિરુવાચ। એવં તુષ્ટા જગન્માતા વૃણીષ્વ વરમુત્તમમ્ । ઉવાચ ભક્તં સુમદં તપસા કૃશદેહિનમ્
સુમતિ બોલ્યા: આમ, જગતજનની પ્રસન્ન થઈને, તપથી ક્ષીણ થયેલા અને ભક્તિથી ભરેલા સુમદાને કહ્યું: 'શ્રેષ્ઠ વર માંગ.'
ઇત્યેતદ્વાક્યમાકર્ણ્ય પ્રહૃષ્ટઃ સુમદો નૃપઃ । વવ્રે નિજં હૃતં રાજ્યં હતદુર્જનકંટકમ્
આવાં વચન સાંભળતાં સુમદ રાજા આનંદિત થયો અને પોતાનું ગુમાવેલું રાજ્ય, હવે દુષ્ટો વિના, પાછું માગ્યું.
મહેશીચરણદ્વંદ્વે ભક્તિમવ્યભિચારિણીમ્ । પ્રાંતે મુક્તિં તુ સંસારવારિધેસ્તારિણીં પુનઃ
તેને મહારાણીના ચરણોમાં અડગ ભક્તિ અને અંતે સંસારના દરિયાથી મુક્તિ પણ માંગી.
કામાક્ષોવાચ। રાજ્યં પ્રાપ્નુહિ સુમદ સર્વત્રહતકંટકમ્ । મહિલારત્નસંજુષ્ટપાદપદ્મદ્વયો ભવ
કામાક્ષીએ કહ્યું: 'સુમદ, તું તારા બધા વિઘ્નો વિનાનું રાજ્ય ફરી મેળજે; અને સ્ત્રીરત્નોથી શોભતા પાદપદ્મો ધરાવતો બન.'
તતવૈરિપરાભૂતિર્માભૂયાત્સુમદાભિધ । યદા તુ રાવણં હત્વા રઘુનાથો મહાયશાઃ
સુમદ, તને કદી પણ શત્રુથી હાર ન થાય; અને જયારે રઘુનાથ રાવણને મારે છે,