પુનશ્ચ હયમેધાદિ કાર્યમારભ્ય પાવનમ્ । યશો વિતન્વન્ભુવને લોકાન્રામોઽવિતા ભયાત્
પછી ફરીથી, હયમેદ અને અન્ય પવિત્ર યજ્ઞો આરંભી, રામે પોતાનું યશ સમગ્ર ભૂમિ પર ફેલાવ્યું અને લોકોએ ભયથી મુક્તિ પામી.
તેભ્યસ્તુષ્ટો દદૌ હારાન્રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ । મહાધનાનિ વાસાંસિ શત્રુઘ્નઃ પ્રવરો મહાન્
તેઓથી પ્રસન્ન થઈ, મહાન અને શ્રેષ્ઠ શત્રુઘ્ને તેમને હાર, વિવિધ રત્નો, વિશાળ ધન અને સુંદર વસ્ત્રો આપ્યા.
સુમતિર્નામ તેજસ્વી સર્વવિદ્યાવિશારદઃ । રઘુનાથસ્ય સચિવઃ શત્રુઘ્નાનુચરો વરઃ
સુમતિ નામે તેજસ્વી અને સર્વવિધ્યામાં નિષ્ણાત, રઘુનાથના મંત્રી અને શ્રેષ્ઠ શત્રુઘ્નનો અનુચર હતો.
યયૌ તેન મહાવીરો ગ્રામાઞ્જનપદાન્બહૂન્ । રઘુનાથપ્રતાપેન ન કોપિ હૃતવાન્હયમ્
તેના સાથે મહાવીર અનેક ગામો અને પ્રદેશોમાં ગયો; રઘુનાથના પ્રભાવથી કોઈએ પણ ઘોડાને પકડ્યો નહીં.
દેશાધિપાયે બહવો મહાબલપરાક્રમાઃ । હસ્ત્યશ્વરથપાદાત ચતુરંગસમન્વિતાઃ
ઘણા દેશોના રાજાઓ, મહાબળ અને પરાક્રમથી યુક્ત, હાથી, ઘોડા, રથ અને પગપાળા સૈનિકો સાથે, ચતુરંગ દળ લઈને આવ્યા.
સંપદો બહુશો નીત્વા મુક્તામાણિક્યસંયુતાઃ । શત્રુઘ્નં હયરક્ષાર્થમાગતં પ્રણતા મુહુઃ
મોતી અને માણિક્યોથી શોભાયમાન અનેક ધનસંપત્તિ લાવી, તેઓ વારંવાર શત્રુઘ્નને નમન કરતા, જે હયરક્ષાના કાર્યે આવ્યો હતો.
ઇદં રાજ્યં ધનં સર્વં સપુત્રપશુબાંધવમ્ । રામચંદ્રસ્ય સર્વં હિ ન મદીયં રઘૂદ્વહ
આ રાજ્ય, આ બધું ધન, પુત્રો, પશુઓ અને સગાસંબંધીઓ સહિત, બધું રામચંદ્રનું છે; રઘુકુલશ્રેષ્ઠ, એ મારું નથી.
એવં તદુક્તમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નઃ પરવીરહા । આજ્ઞાં સ્વાં તત્ર સંજ્ઞાપ્ય યયૌ તૈઃ સહિતઃ પથિ
આ રીતે કહેવું સાંભળી, પરવીરવિજયી શત્રુઘ્ને પોતાની આજ્ઞા આપી, પછી તેઓ સાથે માર્ગે આગળ વધ્યો.
એવં ક્રમેણ સંપ્રાપ્તઃ શત્રુઘ્નો હયસંયુતઃ । અહિચ્છત્રાં પુરીં બ્રહ્મન્નાનાજનસમાકુલામ્
આ રીતે ક્રમશઃ શત્રુઘ્ન હય સાથે અહિચ્છત્રા નામની પુરીમાં પહોંચ્યો, જ્યાં અનેક લોકોની ભીડ હતી.
બ્રહ્મદ્વિજસમાકીર્ણાં નાનારત્નવિભૂષિતામ્ । સૌવર્ણૈઃ સ્ફાટિકૈર્હર્મ્યૈર્ગોપુરૈઃ સમલંકૃતામ્
બ્રાહ્મણો અને દ્વિજોથી ભરેલી, વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન, સુવર્ણ અને સ્ફટિકના મહેલો તથા ગોપુરોથી સજ્જ એવી એ નગરી હતી.
યત્ર રંભા તિરસ્કારકારિણ્યઃ કમલાનનાઃ । દૃશ્યંતે સર્વહર્મ્યેષુ લલના લીલયાન્વિતાઃ
જ્યાં રંભા અને અન્ય કમળમુખી સ્ત્રીઓ, ઈર્ષ્યા પેદા કરતી, દરેક મહેલમાં રમતમાં મગ્ન જોવા મળતી.
યત્ર સ્વાચારલલિતાઃ સર્વભોગૈકભોગિનઃ । ધનદાનુચરાયદ્વત્તથા લીલાસમન્વિતાઃ
જ્યાં સૌ સુખોમાં મગ્ન, સ્વભાવથી સૌમ્ય અને કુબેરના સાથીઓ સમાન, રમતમાં લીન રહેતા.
યત્ર વીરા ધનુર્હસ્તાઃશરસંધાનકોવિદાઃ । કુર્વંતિ તત્ર રાજાનં સુહૃષ્ટં સુમદાભિધમ્
જ્યાં ધનુષ્યધારી, તીરો જોડી શકનારા વીર, ત્યાંના સુમદ નામના રાજાને આનંદિત કરતા.
એવંવિધં દદર્શાસૌ નગરં દૂરતઃ પ્રભુઃ । પાર્શ્વે તસ્ય પુરશ્રેષ્ઠમુદ્યાનં શોભયાન્વિતમ્
એવી શોભાયમાન નગરીને, પ્રભુએ દૂરથી જોયી, અને તેની બાજુમાં સુંદર ઉદ્યાનથી શોભાયમાન મુખ્ય મહેલ દેખાયો.
પુન્નાગૈર્નાગચંપૈશ્ચ તિલકૈર્દેવદારુભિઃ । અશોકૈઃ પાટલૈશ્ચૂતૈર્મંદારૈઃકોવિદારકૈઃ
પુન્નાગ, નાગચંપા, તિલક અને દેવદારુના વૃક્ષો, તેમજ અશોક, પાટલ, કેરી, મન્દાર અને કોવિદારોના વૃક્ષોથી એ સ્થળ શોભાયમાન હતું.
આમ્રજંબુકદંબૈશ્ચ પ્રિયાલપનસૈસ્તથા । શાલૈસ્તાલૈસ્તમાલૈશ્ચ મલ્લિકાજાતિયૂથિભિઃ
આમ્ર, જાંબુ, કદંબ, પ્રિયાળ અને પનસના વૃક્ષો, તેમજ શાલ, તાળ, તમાલ અને મલ્લિકા, જાતી, યુથીના ફૂલો પણ ત્યાં હતા.
નીપૈઃ કદંબૈર્બકુલૈશ્ચંપકૈર્મદનાદિભિઃ । શોભિતં સદદર્શાથશત્રુઘ્નઃપરવીરહા
નીપ, કદંબ, બકુલ, ચંપક અને મદન વગેરે વૃક્ષોથી તે સ્થળ સુંદર લાગતું હતું. પછી પરશત્રુઓને હરાવનાર શત્રુઘ્ને એ સ્થળ જોયું.
હયોગતસ્તદ્વનમધ્યદેશે । તમાલતાલાદિ સુશોભિતે વૈ । યયૌ તતઃ પૃષ્ઠત એવ વીરો । ધનુર્ધરૈઃ સેવિતપાદપદ્મઃ
ઘોડાની ચાલે, તે વનમાં, જ્યાં તમાલ અને તાળના વૃક્ષોથી સૌંદર્ય છવાયું હતું, શૂરવીર શત્રુઘ્ને પોતાના ધનુર્ધારી સેવકો સાથે પાછળથી આગળ વધ્યો.
દદર્શ ત રચિતં દેવાયતનમદ્ભુતમ્ । ઇંદ્રનીલૈશ્ચ વૈડૂર્યૈસ્તથા મારકતૈરપિ
ત્યાં તેણે દેવો માટે બનેલું અદ્ભુત મંદિર જોયું, જે ઇન્દ્રનીલ, વૈડૂર્ય અને પન્નાના રત્નોથી શોભાયમાન હતું.
શોભિતં સુરસેવાર્હં કૈલાસપ્રસ્થસન્નિભમ્ । જાતરૂપમયૈઃ સ્તંભૈઃશોભિતં સદ્મનાં વરમ્
એ મંદિર દેવોની સેવા માટે યોગ્ય, કૈલાસની ચોટી જેવું, સોનાના સ્તંભોથી સજ્જ અને મહેલો માં શ્રેષ્ઠ હતું.
દૃષ્ટ્વાતદ્રઘુનાથસ્ય ભ્રાતા દેવાલયં વરમ્ । પપ્રચ્છ સુમતિં સ્વીયં મંત્રિણં વદતાંવરમ્
રઘુનાથના ભાઈનું એ ઉત્તમ મંદિર જોઈ, શત્રુઘ્ને પોતાના વિદ્વાન અને વાક્ચાતુર્યમાં શ્રેષ્ઠ મંત્રીને પૂછ્યું.
શત્રુઘ્ન ઉવાચ। વદામાત્ય વરેદં કિં કસ્યદેવસ્ય કેતનમ્ । કા દેવતા પૂજ્યતેઽત્ર કસ્ય હેતોઃ સ્થિતાનઘ
શત્રુઘ્ને કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ મંત્રી, મને કહો, આ મંદિર કોણે બનાવ્યું છે? અહીં કઈ દેવીની પૂજા થાય છે અને કયા કારણથી એ અહીં સ્થિત છે, હે નિર્દોષ?
એવમાકર્ણ્ય યથાવદિહસર્વશઃ
આ રીતે શત્રુઘ્ને પૂછ્યું, અને મંત્રીએ બધું યોગ્ય રીતે સાંભળી લીધું.
કામાક્ષાયાઃ પરં સ્થાનં વિદ્ધિ વિશ્વૈકશર્મદમ્ । યસ્યા દર્શનમાત્રેણ સર્વસિદ્ધિઃ પ્રજાપતે
આ સ્થાન કામાક્ષાનું પરમ પવિત્ર સ્થાન છે, જે સમગ્ર જગતને સુખ આપનારી છે. માત્ર દર્શનથી જ, હે પ્રજાપતિ, સર્વ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થાય છે.
દેવાસુરાસ્તુ યાં સ્તુત્વા નત્વા પ્રાપ્તાખિલાં શ્રિયમ્ । ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં દાત્રી ભક્તાનુકંપિની
દેવતાઓ અને અસુરોએ પણ તેમની સ્તુતિ કરીને અને નમન કરીને સર્વ સમૃદ્ધિ પામી છે. તેઓ ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ આપનારી તથા ભક્તો પર દયા ધરાવનારી છે.
યાચિતા સુમદેનાત્રાહિચ્છત્રા પતિના પુરા । સ્થિતા કરોતિ સકલં ભક્તાનાં દુઃખહારિણી
અહીચ્છત્રના રાજા સુમદાએ વિનંતી કરતાં, એ દેવી અહીં સ્થિર રહી, ભક્તોના સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે અને દુઃખ દૂર કરે છે.
તાં નમસ્કુરુ શત્રુઘ્ન સર્વવીર શિરોમણે । નત્વાશુ સિદ્ધિં પ્રાપ્નોષિ સસુરાસુરદુર્લ્લભામ્
હે સર્વવીરોમાં શ્રેષ્ઠ શત્રુઘ્ન, તું તેમને નમન કર. નમન કરતાં જ તને એવી સિદ્ધિ મળશે, જે દેવો અને અસુરો માટે પણ દુર્લભ છે.
ઇતિ શ્રુત્વાથ તદ્વાક્યં શત્રુઘ્નઃ શત્રુતાપનઃ । પપ્રચ્છ સકલાં વાર્તાં ભવાન્યાઃ પુરુષર્ષભઃ
આવાં વચનો સાંભળી, શત્રુઘ્ને, શત્રુઓને હરાવનાર અને પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, પછી ભવાનીની સંપૂર્ણ વાર્તા પૂછવી શરૂ કરી.
શત્રુઘ્ન ઉવાચ। કોઽહિચ્છત્રાપતી રાજા સુમદઃ કિં તપઃ કૃતમ્ । યેનેયં સર્વલોકાનાં માતા તુષ્ટાત્ર સંસ્થિતા
શત્રુઘ્ને કહ્યું: અહીચ્છત્રનો રાજા સુમદા કોણ છે? તેણે કયાં તપ કર્યું કે જેના કારણે સર્વ લોકમાતાને પ્રસન્ન કરીને અહીં સ્થાપિત કરી?
વદ સર્વં મહામાત્ય નાનાર્થપરિબૃંહિતમ્ । યથાવત્ત્વં હિ જાનાસિ તસ્માદ્વદ મહામતે
હે મહામંત્રી, મને સર્વ વાત વિગતે કહો. કેમ કે તને બધું સારી રીતે wiadomo છે, તેથી કહો, હે મહામતિ.