દૃઢં સપરિરભ્યૈતાં ચિરમાશ્વાસયત્તદા । વીરપત્નિ કાંતિમતિ વિરહં મા કૃથા મમ
તેણે તેને મજબૂતીથી ભેળવી, લાંબો સમય ધીરજ આપી અને કહ્યું: 'વીરપત્ની કાંતિમતી, મારા વિયોગમાં દુઃખ ન કર.'
એષ ગચ્છામિ સવિધે તવ ભામે પતિવ્રતે । ઇત્યુક્ત્વા તાં નિજાં પત્નીં રથમારુરુહે વરમ્
'હવે હું તારા સમક્ષ જઈ રહ્યો છું, ઓ તેજસ્વિ પતિવ્રતા.' એવું કહી, તેણે પોતાની પત્ની સાથે સુંદર રથ પર ચઢ્યું.
તં પ્રયાંતં પતિં શ્રેષ્ઠં નયનૈર્નિમિષોજ્ઝિતૈઃ । વિલોકયામાસ તદા પતિવ્રતપરાયણા
પતિ શ્રેષ્ઠ જયારે જતો રહ્યો, ત્યારે પતિવ્રતા પત્નીએ અવિચલિત આંખોથી તેને નિહાળ્યો.
સ યયૌ જનકં દ્રષ્ટું જનનીં પ્રેમવિહ્વલામ્ । ગત્વા પિતરમંબાં ચ વવંદે શિરસા મુદા
તે પિતા અને પ્રેમથી ભીની માતાને મળવા ગયો; પહોંચીને, આનંદથી માથું વાળી વંદન કર્યું.
માતા પુત્રં પરિષ્વજ્ય સ્વાંકમારોપયત્તદા । મુંચંતી બાષ્પનિચયં સ્વસ્ત્યસ્ત્વિતિ જગાદ સા
માતાએ પુત્રને ભેળવી, પોતાના ગોદમાં બેસાડ્યો, અશ્રુની ધારા વહાવી અને કહ્યું: 'તારો કલ્યાણ થાઓ.'
પિતરં પ્રાહ ભરતં રામો યજ્ઞકરઃ પરઃ । પાલનીયો લક્ષ્મણેન ભવદ્ભિશ્ચ મહાત્મભિઃ
પછી તેણે પિતા ભરત અને યજ્ઞકર્તા રામને કહ્યું: 'લક્ષ્મણ અને તમે મહાત્માઓ, તેની રક્ષા કરો.'
આજ્ઞપ્તોઽસૌ જનન્યા ચ પિત્રા હૃષિતયા ગિરા । યયૌ શત્રુઘ્નકટકં મહાવીરવિભૂષિતમ્
માતા અને પિતા બંનેએ આનંદભેર આજ્ઞા આપતાં, તેણે મહાવીરોથી શોભાયમાન શત્રુઘ્નના શિબિર તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.
રથિભિઃ પત્તિભિર્વીરૈઃ સદશ્વૈઃ સાદિભિર્વૃતઃ । યયૌ મુદા રઘૂત્તંસ મહાયજ્ઞહયાગ્રણીઃ
રથસ્વારો, પગપાળા સૈનિકો, વીર યુવાનો, ઉત્તમ ઘોડાઓ અને ઘોડેસવારોથી ઘેરાયેલો, રઘુકુલનો શોભા અને મહાયજ્ઞનો નેતા આનંદપૂર્વક આગળ વધ્યો.
ગચ્છન્પાંચાલદેશાંશ્ચ કુરૂંશ્ચૈવોત્તરાન્કુરૂન્ । દશાર્ણાઞ્છ્રીવિશાલાંશ્ચ સર્વશોભાસમન્વિતઃ
પાંચાલ, કુરુ, ઉત્તર કુરુ, દશાર્ણ અને શ્રીવિશાલ જેવા દેશોમાંથી પસાર થતો, તે સર્વ શોભાથી યુક્ત હતો.
તત્ર તત્રોપશૃણ્વાનો રઘુવીરયશોઽખિલમ્ । રાવણાસુરઘાતેન ભક્તરક્ષાવિધાયકમ્
ત્યાં અને રસ્તામાં જ્યાં જ્યાં ગયો, રઘુવીરના—that રાવણાસુરનો સંહાર કરનાર અને ભક્તોની રક્ષા કરનાર—યશના કથા સાંભળતો રહ્યો.
પુનશ્ચ હયમેધાદિ કાર્યમારભ્ય પાવનમ્ । યશો વિતન્વન્ભુવને લોકાન્રામોઽવિતા ભયાત્
પછી ફરીથી, હયમેદ અને અન્ય પવિત્ર યજ્ઞો આરંભી, રામે પોતાનું યશ સમગ્ર ભૂમિ પર ફેલાવ્યું અને લોકોએ ભયથી મુક્તિ પામી.
તેભ્યસ્તુષ્ટો દદૌ હારાન્રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ । મહાધનાનિ વાસાંસિ શત્રુઘ્નઃ પ્રવરો મહાન્
તેઓથી પ્રસન્ન થઈ, મહાન અને શ્રેષ્ઠ શત્રુઘ્ને તેમને હાર, વિવિધ રત્નો, વિશાળ ધન અને સુંદર વસ્ત્રો આપ્યા.
સુમતિર્નામ તેજસ્વી સર્વવિદ્યાવિશારદઃ । રઘુનાથસ્ય સચિવઃ શત્રુઘ્નાનુચરો વરઃ
સુમતિ નામે તેજસ્વી અને સર્વવિધ્યામાં નિષ્ણાત, રઘુનાથના મંત્રી અને શ્રેષ્ઠ શત્રુઘ્નનો અનુચર હતો.
યયૌ તેન મહાવીરો ગ્રામાઞ્જનપદાન્બહૂન્ । રઘુનાથપ્રતાપેન ન કોપિ હૃતવાન્હયમ્
તેના સાથે મહાવીર અનેક ગામો અને પ્રદેશોમાં ગયો; રઘુનાથના પ્રભાવથી કોઈએ પણ ઘોડાને પકડ્યો નહીં.
દેશાધિપાયે બહવો મહાબલપરાક્રમાઃ । હસ્ત્યશ્વરથપાદાત ચતુરંગસમન્વિતાઃ
ઘણા દેશોના રાજાઓ, મહાબળ અને પરાક્રમથી યુક્ત, હાથી, ઘોડા, રથ અને પગપાળા સૈનિકો સાથે, ચતુરંગ દળ લઈને આવ્યા.
સંપદો બહુશો નીત્વા મુક્તામાણિક્યસંયુતાઃ । શત્રુઘ્નં હયરક્ષાર્થમાગતં પ્રણતા મુહુઃ
મોતી અને માણિક્યોથી શોભાયમાન અનેક ધનસંપત્તિ લાવી, તેઓ વારંવાર શત્રુઘ્નને નમન કરતા, જે હયરક્ષાના કાર્યે આવ્યો હતો.
ઇદં રાજ્યં ધનં સર્વં સપુત્રપશુબાંધવમ્ । રામચંદ્રસ્ય સર્વં હિ ન મદીયં રઘૂદ્વહ
આ રાજ્ય, આ બધું ધન, પુત્રો, પશુઓ અને સગાસંબંધીઓ સહિત, બધું રામચંદ્રનું છે; રઘુકુલશ્રેષ્ઠ, એ મારું નથી.
એવં તદુક્તમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નઃ પરવીરહા । આજ્ઞાં સ્વાં તત્ર સંજ્ઞાપ્ય યયૌ તૈઃ સહિતઃ પથિ
આ રીતે કહેવું સાંભળી, પરવીરવિજયી શત્રુઘ્ને પોતાની આજ્ઞા આપી, પછી તેઓ સાથે માર્ગે આગળ વધ્યો.
એવં ક્રમેણ સંપ્રાપ્તઃ શત્રુઘ્નો હયસંયુતઃ । અહિચ્છત્રાં પુરીં બ્રહ્મન્નાનાજનસમાકુલામ્
આ રીતે ક્રમશઃ શત્રુઘ્ન હય સાથે અહિચ્છત્રા નામની પુરીમાં પહોંચ્યો, જ્યાં અનેક લોકોની ભીડ હતી.
બ્રહ્મદ્વિજસમાકીર્ણાં નાનારત્નવિભૂષિતામ્ । સૌવર્ણૈઃ સ્ફાટિકૈર્હર્મ્યૈર્ગોપુરૈઃ સમલંકૃતામ્
બ્રાહ્મણો અને દ્વિજોથી ભરેલી, વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન, સુવર્ણ અને સ્ફટિકના મહેલો તથા ગોપુરોથી સજ્જ એવી એ નગરી હતી.
યત્ર રંભા તિરસ્કારકારિણ્યઃ કમલાનનાઃ । દૃશ્યંતે સર્વહર્મ્યેષુ લલના લીલયાન્વિતાઃ
જ્યાં રંભા અને અન્ય કમળમુખી સ્ત્રીઓ, ઈર્ષ્યા પેદા કરતી, દરેક મહેલમાં રમતમાં મગ્ન જોવા મળતી.
યત્ર સ્વાચારલલિતાઃ સર્વભોગૈકભોગિનઃ । ધનદાનુચરાયદ્વત્તથા લીલાસમન્વિતાઃ
જ્યાં સૌ સુખોમાં મગ્ન, સ્વભાવથી સૌમ્ય અને કુબેરના સાથીઓ સમાન, રમતમાં લીન રહેતા.
યત્ર વીરા ધનુર્હસ્તાઃશરસંધાનકોવિદાઃ । કુર્વંતિ તત્ર રાજાનં સુહૃષ્ટં સુમદાભિધમ્
જ્યાં ધનુષ્યધારી, તીરો જોડી શકનારા વીર, ત્યાંના સુમદ નામના રાજાને આનંદિત કરતા.
એવંવિધં દદર્શાસૌ નગરં દૂરતઃ પ્રભુઃ । પાર્શ્વે તસ્ય પુરશ્રેષ્ઠમુદ્યાનં શોભયાન્વિતમ્
એવી શોભાયમાન નગરીને, પ્રભુએ દૂરથી જોયી, અને તેની બાજુમાં સુંદર ઉદ્યાનથી શોભાયમાન મુખ્ય મહેલ દેખાયો.
પુન્નાગૈર્નાગચંપૈશ્ચ તિલકૈર્દેવદારુભિઃ । અશોકૈઃ પાટલૈશ્ચૂતૈર્મંદારૈઃકોવિદારકૈઃ
પુન્નાગ, નાગચંપા, તિલક અને દેવદારુના વૃક્ષો, તેમજ અશોક, પાટલ, કેરી, મન્દાર અને કોવિદારોના વૃક્ષોથી એ સ્થળ શોભાયમાન હતું.
આમ્રજંબુકદંબૈશ્ચ પ્રિયાલપનસૈસ્તથા । શાલૈસ્તાલૈસ્તમાલૈશ્ચ મલ્લિકાજાતિયૂથિભિઃ
આમ્ર, જાંબુ, કદંબ, પ્રિયાળ અને પનસના વૃક્ષો, તેમજ શાલ, તાળ, તમાલ અને મલ્લિકા, જાતી, યુથીના ફૂલો પણ ત્યાં હતા.
નીપૈઃ કદંબૈર્બકુલૈશ્ચંપકૈર્મદનાદિભિઃ । શોભિતં સદદર્શાથશત્રુઘ્નઃપરવીરહા
નીપ, કદંબ, બકુલ, ચંપક અને મદન વગેરે વૃક્ષોથી તે સ્થળ સુંદર લાગતું હતું. પછી પરશત્રુઓને હરાવનાર શત્રુઘ્ને એ સ્થળ જોયું.
હયોગતસ્તદ્વનમધ્યદેશે । તમાલતાલાદિ સુશોભિતે વૈ । યયૌ તતઃ પૃષ્ઠત એવ વીરો । ધનુર્ધરૈઃ સેવિતપાદપદ્મઃ
ઘોડાની ચાલે, તે વનમાં, જ્યાં તમાલ અને તાળના વૃક્ષોથી સૌંદર્ય છવાયું હતું, શૂરવીર શત્રુઘ્ને પોતાના ધનુર્ધારી સેવકો સાથે પાછળથી આગળ વધ્યો.
દદર્શ ત રચિતં દેવાયતનમદ્ભુતમ્ । ઇંદ્રનીલૈશ્ચ વૈડૂર્યૈસ્તથા મારકતૈરપિ
ત્યાં તેણે દેવો માટે બનેલું અદ્ભુત મંદિર જોયું, જે ઇન્દ્રનીલ, વૈડૂર્ય અને પન્નાના રત્નોથી શોભાયમાન હતું.
શોભિતં સુરસેવાર્હં કૈલાસપ્રસ્થસન્નિભમ્ । જાતરૂપમયૈઃ સ્તંભૈઃશોભિતં સદ્મનાં વરમ્
એ મંદિર દેવોની સેવા માટે યોગ્ય, કૈલાસની ચોટી જેવું, સોનાના સ્તંભોથી સજ્જ અને મહેલો માં શ્રેષ્ઠ હતું.