શત્રુઘ્નસ્ય પ્રયાણાયાભ્યુદ્ય તસ્ય ભુજોઽસ્ફુરત્ । દક્ષિણઃ શુભમાશંસી જયાય ચ બભૂવ હ
જ્યારે શત્રુઘ્ન પોતાના પ્રવાસે નીકળ્યા, ત્યારે તેમના જમણા હાથમાં હલચલ થઈ — જે શુભ સંકેત હતો અને વિજયની આગાહી કરતો હતો.
પુષ્કલઃ સ્વગૃહં રમ્યં પ્રવિવેશ સમૃદ્ધિમત્ । વિતર્દિભિર્વલક્ષાભિઃ શોભિતં રત્નવેદિકમ્
પુષ્કલ પોતાના સુંદર અને સમૃદ્ધ ઘરમા પ્રવેશ્યા, જ્યાં ગેલેરીઓ અને અનગણિત રત્નોથી શોભિત મંચો ચમકી રહ્યા હતા.
તત્રાપશ્યન્નિજાં ભાર્યાં પતિવ્રતપરાયણામ્ । કિંચિત્સ્વદર્શનાદ્ધૃષ્ટાં ભર્તૃદર્શનલાલસામ્
ત્યાં તેણે પોતાની પત્નીને જોયી, જે પતિપ્રત્યે અડગ ભક્તિ ધરાવતી હતી, પતિના દર્શનથી થોડી ખુશ અને પતિના દર્શન માટે આતુર હતી.
મુખારવિંદેન ચ નાગવલ્લીદલં સુકર્પૂરયુતં ચ ચર્વતી । નાસાફલં તોયભવં મહાધનં બાહ્વોર્મૃણાલીસદૃશોઃ સુકંકણે
તેના મુખ કમળ જેવું તેજસ્વી હતું, તે સુગંધિત કંપૂરવાળી પાન ચાવી રહી હતી; તેના નાકમાં કિંમતી જડિત નથ હતી અને હાથમાં કમળના ડાંગર જેવી સુંદર કંકણો પહેરેલી હતી.
કુચૌ તુ માલૂરફલોપમૌ વરૌ નિતંબબિંબં વરનીવિ શોભિતમ્ । પાદૌ તુલાકોટિધરૌ સુકોમલૌ દધત્યહો એક્ષત સત્પતિં સ્વકમ્
તેના સ્તન પાકેલા બેલફળ જેવા સુંદર હતા, કમરે સુંદર પટ્ટો શોભતો હતો; પગ નરમ અને તુલા કાંટા જેવા કોમળ, અને પગમાં નાજુક પાયલ પહેરેલી હતી — એ રીતે તે પોતાના પતિને પ્રેમથી જોઈ રહી હતી.
પરિરભ્ય પ્રિયાં ધીરો ગદ્ગદસ્વરભાષિણીમ્ । તદુરોજપરીરંભનિર્ભરીકૃતદેહકામ્
ધીરજવંતે પોતાના પ્રિયાને ભેટી લીધા, જે ભાવનાથી અવાજ ધીમો પડતો હતો અને પતિના છાતી સાથે પોતાનું શરીર ભીંસીને રહી હતી.
ઉવાચ ભદ્રે ગચ્છામિ શત્રુઘ્નપૃષ્ઠરક્ષકઃ । રામાજ્ઞયા યાજ્ઞમશ્વં પાલયન્રથસંયુતઃ
તે કહે છે: 'પ્રિયે, હું શત્રુઘ્નના પાછળ રક્ષક તરીકે જઈ રહ્યો છું, રામના આદેશે યજ્ઞ માટેના ઘોડાની રક્ષા કરવા, રથો સાથે.'
ત્વયા મે માતરઃ પૂજ્યાઃ પાદસંવાહનાદિમિઃ । તદુચ્છિષ્ટં હિ ભુંજાના તત્કર્મકરણાદરા
'મારી માતાઓનું તું માન રાખજે, તેમના પગ દબાવજે અને તેઓ જે બાકી રાખે તે જ ખાવું, અને આ બધું ભક્તિપૂર્વક કરજે.'
સર્વાઃ પતિવ્રતા નાર્યો લોપામુદ્રાદિકાઃ શુભાઃ । નાવમાન્યાસ્ત્વયા ભીરુ સ્વતપોબલશોભિતાઃ
'લોપામુદ્રા અને અન્ય પતિભક્ત સ્ત્રીઓનું તું કદી અપમાન ન કરજે, ભયભીત નારી, કારણ કે તેઓ પોતાના તપના તેજથી પ્રકાશિત છે.'
શેષ ઉવાચ। ઇત્યુક્તવંતં સ્વપતિં વીક્ષ્ય પ્રેમ્ણા સુનિર્ભરમ્ । પ્રત્યુવાચ હસંતીવ કિંચિદ્ગદ્ગદભાષિણી
શેષ કહે છે: પતિએ આવું કહ્યું ત્યારે, પત્નીએ ખૂબ પ્રેમથી, હળવી સ્મિત સાથે અને થોડો અવાજ કંપતો હતો તેમ જવાબ આપ્યો.
નાથ તે વિજયોભૂયાત્સર્વત્ર રણમંડલે । શત્રુઘ્નાજ્ઞા પ્રકર્તવ્યા હયરક્ષા યથા ભવેત્
'નાથ, તમારો વિજય સર્વત્ર યુદ્ધભૂમિમાં થાય; શત્રુઘ્નના આદેશ પ્રમાણે ઘોડાની રક્ષા કરવી.'
સ્મરણીયા હિ સર્વત્ર સેવિકા ત્વત્પદાનુગા । કદાપિ માનસં નાથ ત્વત્તો નાન્યત્ર ગચ્છતિ
'હું તો તમારી સેવા માટે હંમેશા યાદ રાખવાની છું, તમારા પગ પાછળ ચાલતી; નાથ, મારું મન કદી તમારી સિવાય બીજે ક્યાંય જતું નથી.'
પરમાયોધને કાંત સ્મર્તવ્યાહં ન જાતુચિત્ । સત્યાં મયિ તવ સ્વાંતે યુદ્ધે 3વિજયસંશયઃ
'પ્રિય, મહાયુદ્ધમાં પણ હું હંમેશા યાદ રાખવાની છું; જો હું તમારા હૃદયમાં સત્ય છું તો યુદ્ધમાં તમારા વિજયમાં કદી શંકા નથી.'
પદ્મનેત્ર તથા કાર્યમૂર્મિલાદ્યા યથા મમ । હાસ્યં નૈવ પ્રકુર્વંતિ માં વીક્ષ્ય કરતાડનૈઃ
'કમળનેત્ર, ઉર્મિલા અને અન્ય સ્ત્રીઓ મારા સાથે જેવું વર્તન કરે છે તેવા જ કરે; તેઓ મને જોઈને હસે નથી કે હાથથી મારી નથી.'
ઇયં પત્ની મહાભીરોઃ સંગ્રામે પ્રપલાયિતુઃ । કાતરા યર્હિ યુદ્ધ્યંતિ શૂરાણાં સમયઃ કુતઃ
'મહાવીર પતિની આ પત્ની યુદ્ધમાં ભાગી જાય છે, એવી ડરપોક છે — આવી સ્ત્રીઓ યુદ્ધ કરે ત્યારે વીર પુરુષો માટે સમય ક્યાં રહે છે?'
ઇત્યેવં ન હસંત્યુચ્ચૈર્યથા મે દેવરાંગનાઃ । તથા કાર્યં મહાબાહો રામસ્ય હયરક્ષણે
'એવી રીતે, તેઓ મને જોઈને ઉંચા અવાજે હસતી નથી જેમ મારા દેવરાણીઓ કરે છે; રામના ઘોડાની રક્ષા માટે પણ એવું જ કરવું.'
યોદ્ધા ત્વમાદૌ સર્વત્ર પરે યે તવ પૃષ્ઠતઃ । ધનુષ્ટંકારબધિરાઃ ક્રિયંતાં બલિનઃ પરે
'તમે હંમેશા સૌપ્રથમ યુદ્ધ કરો અને પાછળના બધા પણ; તમારા ધનુષ્યના ટાણાથી દુશ્મનોએ કાન બંધ થઈ જાય.'
તવપ્રોદ્યત્કરાંભોજ કરવાલભિયા બલમ્ । પરેષાં ભવતાત્ક્ષિપ્રમન્યોન્ય ભયવ્યાકુલમ્
'જ્યારે યુદ્ધમાં તમારો કમળ જેવો હાથ તલવાર પકડે છે, ત્યારે દુશ્મનનું સૈન્ય તરત જ એકબીજાથી ડરી જાય.'
કુલં મહદલં કાર્યં પરાન્વિજયતા ત્વયા । ગચ્છ સ્વામિન્મહાબાહો તવ શ્રેયો ભવત્વિહ
શત્રુઓને જીતીને તું મોટું કુળ સ્થાપીશ. મહાબાહુ સ્વામી, આગળ વધ, તારો કલ્યાણ અહીં થાય.
ઇદં ધનુર્ગૃહાણાશુ મહદ્ગુણવિભૂષિતમ્ । યસ્ય ગર્જિતમાકર્ણ્ય વૈરિવૃંદં ભયાતુરમ્
આ ઉત્તમ ગુણોથી શોભતા ધનુષ્યને તું ઝડપથી ઉપાડી લે; તેની ગર્જના સાંભળીને શત્રુઓનો સમૂહ ડરી જાય છે.
ઇમૌ તે ત્વિષુધી વીર બધ્યેતાં શં યથા ભવેત્ । વૈરિકોટિવિનિષ્પેષ બાણકોટિ સુપૂરિતૌ
વીર, આ બે તારા તૂણીઓ છે, જેમાં શત્રુઓને ચકનાચૂર કરવા માટે તીરો ભરેલા છે, જેથી શુભતા રહે.
કવચં ત્વિદમાધેહિ શરીરે કામસુંદરે । વજ્રપ્રભા મહાદીપ્તિ હતસંતમસંદૃઢમ્
આ કવચ તારા સુંદર શરીર પર પહેરી લે; તે વજ્ર જેવી તેજસ્વી છે, અંધકાર દૂર કરે છે અને મજબૂતી આપે છે.
શિરસ્ત્રાણં નિજોત્તંસે કુરુ કાંત મનોરમમ્ । ઇમેવ તંસે વિશદે મણિરત્નવિભૂષિતે
આ સુંદર અને આકર્ષક મુકૂટ, જે સ્પષ્ટ રત્નો અને મણિથી શોભાયમાન છે, તારા માથા પર પહેરી લે.
ઇતિ સુવિમલવાચં વીરપુત્રીં પ્રપશ્યન્ । નયનકમલદૃષ્ટ્યા વીક્ષમાણસ્તંદંગમ્ । અધિગતપરિમોદો ભારતિઃ શત્રુજેતા । રણકરણસમર્થસ્તાં જગાદાતિધીરઃ
વીરપુત્રીની નિર્મળ વાણી સાંભળીને, કમળ જેવી આંખોથી જુએ છે, શત્રુવિજયી ભરત આનંદથી અને યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ, દૃઢતાથી તેને ઉત્તર આપે છે.
પુષ્કલ ઉવાચ। કાંતે યત્ત્વં વદસિ માં તથા સર્વં ચરામ્યહમ્ । વીરપત્ની ભવેત્કીર્તિસ્તવ કાંતિમતીપ્સિતા
પુષ્કલએ કહ્યું: પ્રિયે, તું જે કહેશે તે હું જરૂર કરીશ. તારી વીરપત્ની તરીકેની કીર્તિ તારા ઈચ્છ્યા પ્રમાણે તેજસ્વી રહે.
ઇતિ કાંતિમતીદત્તં કવચં મુકુટં વરમ્ । ધનુર્મહેષુધીખડ્ગં સર્વં જગ્રાહ વીર્યવાન્
આ રીતે, કાંતિમતીએ કવચ, મુકૂટ, ધનુષ્ય, મહાતૂણી અને ખડગ આપ્યા; વીરપુત્રએ તે બધું સ્વીકારી લીધું.
પરિધાય ચ તત્સર્વં બહુશો ભાસમન્વિતઃ । શુશુભેઽતીવ સુભટઃ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદઃ
આ બધું પહેરીને, અનેક રીતે તેજસ્વી બની, સર્વશસ્ત્ર અને અસ્ત્રમાં નિપુણ વીર ખૂબ જ સુંદર લાગ્યો.
તમસ્ત્રશસ્ત્રશોભાઢ્યં વીરમાલાવિભૂષિતમ્ । કુંકુમાગુરુકસ્તૂરી ચંદનાદિકચર્ચિતમ્
તે વીર, શસ્ત્ર અને અસ્ત્રોથી શોભાયમાન અને વીરમાળાથી સજ્જ, કુંકુમ, અગરૂ, કસ્તૂરી અને ચંદન વગેરે સુગંધોથી અંકિત હતો.
નાનાકુસુમમાલાભિરાજાનુપરિશોભિતમ્ । નીરાજયામાસ મુહુસ્તત્ર કાંતિમતી સતી
તેના ઘૂંટણ પર વિવિધ ફૂલમાળાઓથી શોભાયમાન થયો; ત્યાં સતી કાંતિમતીએ વારંવાર આરતી ઉતારી.
નીરાજયિત્વા બહુશઃ કિરંતી મૌક્તિકૈર્મુહુઃ । ગલદશ્રુચલન્નેત્રા પરિરેભે પતિં નિજમ્
વારંવાર આરતી ઉતારી, વારંવાર મુક્તા છાંટતી, આંખોમાંથી અશ્રુ વહેતા અને ડોળા કાંપતા, તેણે પોતાના પતિને ભેળવી લીધો.