તેઽનુજ્ઞાં રઘુનાથસ્ય પ્રાપ્ય મોદં પ્રપેદિરે । ચિરકાલં સાંપરાયં વાંચ્છંતો યુદ્ધદુર્મદાઃ
રઘુનાથની મંજૂરી મળતાં, યુદ્ધ માટે આતુર એવા યોદ્ધાઓ ઘણાં સમયથી મહાયુદ્ધની ઇચ્છા રાખતા હતા, તેઓ આનંદિત થયા.
સન્નદ્ધાઃ કવચાદ્યૈશ્ચ તથા શસ્ત્રાસ્ત્રવર્તનૈઃ । યયુઃ શત્રુઘ્નસંવાસં સીતાપતિ પ્રણોદિતાઃ
કવચ અને શસ્ત્રોથી સંપૂર્ણ સજ્જ બની, સીતાપતિની પ્રેરણાથી તેઓ શત્રુઘ્ન પાસે જોડાયા.
શેષ ઉવાચ। અથોક્ત ઋષિણા રામો વિધિના પૂજયત્ક્રમાત્ । આચાર્યાદીનૃષીન્સર્વાન્યથોક્તવરદક્ષિણૈઃ
શેષે કહ્યું: પછી, ઋષિએ જે રીતે કહ્યું એ પ્રમાણે રામે આચાર્ય અને બધા ઋષિઓને યોગ્ય દાન અને પુરસ્કારથી સન્માનિત કર્યા.
આચાર્યાય દદૌ રામો હસ્તિનં ષષ્ટિહાયનમ્ । હયમેકં મનોવેગં રત્નમાલાવિભૂષિતમ્
રામે આચાર્યને સાઠ વર્ષનો હાથી, મનની ઝડપ જેવો ઘોડો અને રત્નમાળાથી શોભિત એવો એક ઘોડો આપ્યો.
પૌરટં રથમેકં ચ મણિરત્નવિભૂષિતમ્ । ચતુર્ભિર્વાજિભિર્યુક્તં સર્વોપસ્કરસંયુતમ્
એક સુંદર રથ, જે શહેરમાં ચાલે છે, મોતી અને રત્નોથી શોભાયમાન છે, ચાર ઘોડાઓ જોડાયેલા છે અને બધાં જરૂરી સાધનોથી સજ્જ છે.
મણિલક્ષં તુ પ્રત્યક્ષં મુક્તાફલતુલાશતમ્ । વિદ્રુમસ્ય તુલાનાં તુ સહસ્રં સ્ફુટતેજસામ્
એક લાખ રત્નો, મોતીના ફળોની સો તુલા અને તેજસ્વી વિદ્રુમની હજાર તુલા ત્યાં સ્પષ્ટ રીતે દેખાય છે.
ગ્રામમેકં સુસંપન્નં નાનાજનસમાકુલમ્ । વિચિત્રસસ્યનિષ્પન્નં વિવિધૈર્મંદિરૈર્વૃતમ્
એક સમૃદ્ધ ગામ, જ્યાં અનેક જાતિના લોકો વસે છે, વિવિધ પાકથી ભરપૂર છે અને ચોતરફ સુંદર મકાનો છે.
બ્રહ્મણેઽપિ તથૈવાદાદ્ધોત્રેઽપ્યધ્વર્યવે દદૌ । ઋત્વિગ્ભ્યો ભૂરિશો દત્ત્વા પ્રણનામ રઘૂત્તમઃ
તેમણે બ્રાહ્મણ, હોત્ર અને અધ્વર્યુને પણ એ જ રીતે આપ્યું; યજ્ઞકર્મ કરનાર બ્રાહ્મણોને ખુબજ દાન આપી, રઘુકુલના શ્રેષ્ઠ રામે નમસ્કાર કર્યો.
સર્વે તે વિવિધા વાગ્ભિરાશીર્ભિરભિપૂજિતાઃ । ચિરંજીવ મહારાજ રામચન્દ્ર રઘૂદ્વહ
બધા, વિવિધ શુભ વચનો અને આશીર્વાદથી સન્માનિત થઈને બોલ્યા: 'મહાન રાજા રામચંદ્ર, રઘુવંશના ગૌરવ, તમે લાંબા સમય સુધી જીવો.'
કન્યાદાનં ભૂમિદાનં ગજદાનં તથૈવ ચ । અશ્વદાનં સ્વર્ણદાનં તિલદાનં સમૌક્તિકમ્
કન્યાદાન, જમીનનું દાન, હાથીનું દાન, ઘોડાનું દાન, સોનાનું દાન, તલનું દાન અને મોતીનું દાન—આ બધું આપ્યું.
અન્નદાનં પયોદાનમભયં દાનમુત્તમમ્ । રત્નદાનાનિ સર્વાણિ વિપ્રેભ્યશ્ચાદિશન્મહાન્
અન્નદાન, દૂધનું દાન, નિર્ભયતા આપવી, શ્રેષ્ઠ દાન અને દરેક પ્રકારના રત્નોના દાન, આ બધું બ્રાહ્મણોને આપવાનું કહ્યું.
દેહિ દેહિ ધનં દેહિ માનેતિ બ્રૂહિ કસ્યચિત્ । દદાત્વન્નં દદાત્વન્નં સર્વભોગસમન્વિતમ્
'આપો, આપો, ધન આપો, માન આપો'—આ બધાને કહો; દરેકે અન્ન આપવું જોઈએ, સર્વ સુખસામગ્રી સાથે અન્ન આપવું જોઈએ.
ઇત્થં પ્રાવર્તત મખો રઘુનાથસ્ય ધીમતઃ । સદક્ષિણો દ્વિજવરૈઃ પૂર્ણઃ સર્વશુભક્રિયઃ
આ રીતે રઘુનાથના વિદ્વાન યજ્ઞનો આરંભ થયો, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો દ્વારા યોગ્ય દક્ષિણાથી, સર્વ શુભ ક્રિયાઓથી પૂર્ણ થયો.
અથ રામાનુજો ગત્વા માતરં પ્રણનામ હ । આજ્ઞાપયાશ્વરક્ષાર્થમેષ ગચ્છામિ શોભને
પછી રામના નાના ભાઈએ જઈને માતાને વંદન કર્યું અને કહ્યું: 'માતા, તમારી આજ્ઞાથી હું હવે ઘોડાની રક્ષા માટે જાઉં છું.'
ત્વત્કૃપાતો રિપુકુલં જિત્વા શોભાસમન્વિતઃ । આયાસ્યામિ મહારાજૈર્હયવર્યસમન્વિતઃ
તમારી કૃપાથી, દુશ્મન જાતિઓને જીતીને, મહાન રાજાઓ અને ઉત્તમ ઘોડાઓ સાથે, કીર્તિથી શોભાયમાન થઈ હું પાછો આવીશ.
માતોવાચ । પુત્ર ગચ્છ મહાવીર શિવાઃ પંથાન એવ તે । સર્વાન્રિપુગણાઞ્જિત્વા પુનરાગચ્છ સન્મતે
માતાએ કહ્યું: 'પુત્ર, મહાવીર, તારો માર્ગ શુભ છે; બધા દુશ્મન સમૂહોને જીતીને પાછા આવજે, વિદ્વાન પુત્ર.'
પુષ્કલં પાલય નિજભ્રાતૃજં ધર્મવિત્તમમ્ । મહાબલિનમદ્યાપિ બાલકં લીલયાયુતમ્
પુષ્કલ, તારો ભાઈપો, જે ધર્મને જાણે છે, ખૂબ બળવાન છે, પણ હજી બાળક છે અને રમતમાં મગ્ન છે—તેની રક્ષા કરજે.
પુત્રાગચ્છસિ ચેદ્યુક્તઃ પુષ્કલેન શુભાન્વિતઃ । તદા મમ પ્રમોદઃ સ્યાદન્યથા શોકભાગહમ્
પુત્ર, જો તું પુષ્કલ સાથે અને શુભતાથી પાછો આવશે તો મને આનંદ મળશે; નહીં તો હું દુઃખથી ભરાઈ જઈશ.
ઇતિ સંભાષ્યમાણાં સ્વાં માતરં પ્રત્યુવાચ સઃ । ત્વદીયચરણદ્વંદ્વં સ્મરન્પ્રાપ્સ્યામિ શોભનમ્
માતાએ આમ કહ્યું ત્યારે તેણે જવાબ આપ્યો: 'માતા, તમારા પાવન ચરણોને સ્મરીને હું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત કરીશ.'
પુષ્કલં પાલયિત્વાહં નિજાંગમિવ શોભને । સ્વનામસદૃશં કૃત્વા પુનરેષ્યામિ મોદવાન્
પુષ્કલને પોતાનાં અંગ જેવો સંભાળી, તેને પોતાના નામને યોગ્ય બનાવી, હું આનંદથી ફરી પાછો આવીશ, હે સુંદર માતા.
ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ વીરો રામં સ મખમંડપે । આસીનં મુનિવર્યાગ્ર્યૈર્યજ્ઞવેષધરં વરમ્
આમ કહી, તે વીર રામ પાસે યજ્ઞમંડપમાં ગયો, જ્યાં શ્રેષ્ઠ મુનિઓની વચ્ચે, યજ્ઞવસ્ત્ર ધારણ કરેલા શ્રેષ્ઠ રામ બેઠેલા હતા.
ઉવાચ મતિમાન્વીરઃ સર્વશોભાસમન્વિતઃ । રામાજ્ઞાપય રક્ષાર્થં હયસ્યાનુજ્ઞયા તવ
બુદ્ધિશાળી અને સર્વ શોભાથી યુક્ત વીર બોલ્યો: 'રામ, તમારી આજ્ઞાથી ઘોડાની રક્ષા માટે મને આજ્ઞા આપો.'
રઘુનાથોઽપિ તચ્છ્રુત્વા ભદ્રમસ્ત્વિતિ ચાબ્રવીત્ । બાલં સ્ત્રિયં પ્રમત્તં ત્વં મા હન્યાઃ શસ્ત્રવર્જિતમ્
રઘુનાથએ આ સાંભળીને કહ્યું, 'તમારો કલ્યાણ થાય.' પછી એમ પણ ઉમેર્યું, 'બાળક, સ્ત્રી, ઉન્મત્ત માણસ કે નિઃશસ્ત્ર વ્યક્તિને ક્યારેય ન મારવી.'
તદા લક્ષ્મીનિધિર્ભ્રાતા જાનક્યા જનકાત્મજઃ । પ્રહસ્ય કિંચિન્નયને નર્તયન્રામમબ્રવીત્
તે સમયે લક્ષ્મીનિધિ, જે જાનકીના પુત્રના ભાઈ હતા, હળવી સ્મિત સાથે આંખે ઈશારો કરીને રામને કહ્યું.
લક્ષ્મીનિધિરુવાચ। રામચંદ્ર મહાબાહો સર્વધર્મપરાયણ । શત્રુઘ્નં શિક્ષય તથા યથા લોકોત્તરો ભવેત્
લક્ષ્મીનિધિએ કહ્યું: 'રામચંદ્ર, મહાબળવાન અને સર્વધર્મને માનનારા, તમે શત્રુઘ્નને એવી રીતે શીખવો કે એ સર્વમાં શ્રેષ્ઠ બની જાય.'
કુલોચિતં કર્મ કુર્વન્નગ્રજાચરિતં તથા । ગચ્છેત્સ પરમં ધામ તેજોબલસમન્વિતમ્
પોતાના કુળને યોગ્ય એવા કામો કરીને અને મોટા ભાઈના માર્ગે ચાલીને, એ તેજ અને બળથી ભરપૂર પરમ સ્થાન પામશે.
ત્વયા પ્રોક્તં મહારાજ બ્રાહ્મણં નાવમાનયેત્ । પિત્રા તવ હતો વિપ્રઃ પિતૃભક્તિપરાયણઃ
મહારાજ, તમે કહ્યું તેમ, બ્રાહ્મણનો અપમાન ન કરવો જોઈએ; પણ તમારા પિતા, જે પિતૃભક્ત હતા, તેમણે એક બ્રાહ્મણને મારી નાખ્યો હતો.
ત્વયાપિ સુમહત્કર્મ કૃતં લોકવિગર્હિતમ્ । અવધ્યાં મહિલાં યસ્ત્વં હતવાન્નિયતં તતઃ
તમે પણ એક મોટું કામ કર્યું છે, જે જગતમાં નિંદનીય ગણાય છે, કેમ કે તમે ચોક્કસ એવી સ્ત્રીને મારી નાખી હતી, જેને મારવું યોગ્ય નહોતું.
અગ્રજોઽસ્ય મહારાજ કૃતવાન્યં પરાક્રમમ્ । સનકેન કૃતઃ પૂર્વં રાક્ષસ્યાઃ કર્ણકર્તનમ્
મહારાજ, તમારા મોટા ભાઈએ પણ એક બીજું શૂરવીર કામ કર્યું હતું; સનકના આદેશે, તેમણે એક રાક્ષસીના કાન કાપી નાખ્યા હતા.
એવં કરિષ્યતિ નૃપઃ શત્રુઘ્નઃ શિક્ષયા તવ । યદિ નાયં તથા કુર્યાત્કુલસ્યાસદૃશં ભવેત્
તમારી શીખથી રાજા શત્રુઘ્ન પણ આવું જ કરશે; જો એ આમ ન કરે તો એ કુળને યોગ્ય નહીં ગણાય.