પ્રતાપાગ્ર્યો યો હ્યયં ચ રિપુગર્વમશાતયત્ । સવ્યાપસવ્યબાણાનાં મોક્તા સર્વાસ્ત્રવિત્તમઃ
આ જે પરાક્રમમાં સર્વોપરી છે અને દુશ્મનોના અહંકારને તોડી નાખે છે, એ સર્વ અસ્ત્રોમાં નિપુણ છે અને બંને હાથથી બાણ છોડે છે.
એષોઽક્ષૌહિણિવિંશત્યા યાતુ યજ્ઞહયાવને । સન્નદ્ધો રિપુનાશાય યુવાકો દંડદંડભૃત્
આ યુવાન, દંડ ધારણ કરનાર અને દુશ્મનોના વિનાશ માટે સજ્જ છે, એ વીસ અક્ષૌહિણી સેનાઓ સાથે યજ્ઞના ઘોડાની તરફ આગળ વધે.
તથા લક્ષ્મીનિધિસ્ત્વેષ યાતુ રાજન્યસત્તમઃ । યસ્તપોભિઃ શતધૃતિં પ્રસાદ્યાસ્ત્રાણિ ચાભ્યસત્
એવી જ રીતે, આ ધનના ખજાના સમાન શ્રેષ્ઠ રાજા, જેણે તપસ્યા દ્વારા ધૈર્યવાનને પ્રસન્ન કર્યો છે અને શસ્ત્રવિદ્યા અભ્યાસી છે, એ પણ આગળ વધે.
બ્રહ્માસ્ત્રં પાશુપત્યાસ્ત્રં ગારુડં નાગસંજ્ઞિતમ્ । માયૂરં નાકુલં રૌદ્રં વૈષ્ણવં મેઘસંજ્ઞિતમ્
એ બ્રહ્માસ્ત્ર, પાશુપતાસ્ત્ર, ગરુડાસ્ત્ર, નાગ નામનું અસ્ત્ર, માયૂર, નકુલ, રૌદ્ર, વૈષ્ણવ અને મેઘ નામના અસ્ત્રોમાં પારંગત છે.
વજ્રં પાર્વતસંજ્ઞં ચ તથા વાયવ્યસંજ્ઞિતમ્ । ઇત્યાદિકાનામસ્ત્રાણાં સંપ્રયોગવિસર્ગવિત્
એ વજ્ર, પર્વત નામનું અસ્ત્ર અને વાયવ્ય નામનું અસ્ત્ર તથા આવા અનેક અસ્ત્રોના ઉપયોગ અને છોડવાની રીત જાણે છે.
સ એષ નિજસૈન્યાનામક્ષૌહિણ્યૈકયા યુતઃ । પ્રયાતુ શૂરમુકુટઃ સર્વવૈરિપ્રભંજનઃ
એ હીરોમાં મોખરું અને બધા દુશ્મનોનો વિનાશક, પોતાની એક અક્ષૌહિણી સેનાની સાથે આગળ વધે.
રિપુતાપોઽયમેવાદ્ય ગચ્છત્વગ્ર્યો ધનુર્ભૃતામ્ । સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકુશલો રિપુવંશદવાનલઃ
આ દુશ્મનોને દુઃખ આપનાર, આજે ધનુષ્યધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, બધા શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોમાં કુશળ અને દુશ્મન વંશને ભસ્મ કરનાર છે, એ આગળ વધે.
ગચ્છતાત્સેનયા બહ્વ્યા ચતુરંગસમેતયા । શત્રુઘ્નાજ્ઞાં શિરસ્યેતે દધત્વદ્ય બલોત્કટાઃ
મોટી અને ચતુરંગી સેનાની સાથે, આજે બલવાન યોદ્ધાઓ, શત્રુઘ્નની આજ્ઞા માથે ધારણ કરીને આગળ વધે.
ઉગ્રાશ્વોઽપિ મહારાજા તથા શસ્ત્રવિદેષ ચ । સર્વે યાંતુ સુસંનદ્ધાસ્તવ વાહસ્ય પાલકાઃ
મહાન રાજા ઉગ્રાશ્વ અને એ શસ્ત્રવિદ્યા જાણે છે, તથા બધા સજ્જ ઘોડાની રક્ષા માટેના યોદ્ધાઓ પણ એ જ રીતે આગળ વધે.
ઇતિ ભાષિતમાકર્ણ્ય મંત્રિણઃ પ્રજહર્ષ ચ । આજ્ઞાપયામાસ ચ તાન્સુમંત્રકથિતાન્ભટાન્
આવી વાતો સાંભળી મંત્રીઓ આનંદિત થયા અને સુમંત્રે જે રીતે વર્ણન કર્યું તે પ્રમાણે યોદ્ધાઓને આજ્ઞા આપી.
તેઽનુજ્ઞાં રઘુનાથસ્ય પ્રાપ્ય મોદં પ્રપેદિરે । ચિરકાલં સાંપરાયં વાંચ્છંતો યુદ્ધદુર્મદાઃ
રઘુનાથની મંજૂરી મળતાં, યુદ્ધ માટે આતુર એવા યોદ્ધાઓ ઘણાં સમયથી મહાયુદ્ધની ઇચ્છા રાખતા હતા, તેઓ આનંદિત થયા.
સન્નદ્ધાઃ કવચાદ્યૈશ્ચ તથા શસ્ત્રાસ્ત્રવર્તનૈઃ । યયુઃ શત્રુઘ્નસંવાસં સીતાપતિ પ્રણોદિતાઃ
કવચ અને શસ્ત્રોથી સંપૂર્ણ સજ્જ બની, સીતાપતિની પ્રેરણાથી તેઓ શત્રુઘ્ન પાસે જોડાયા.
શેષ ઉવાચ। અથોક્ત ઋષિણા રામો વિધિના પૂજયત્ક્રમાત્ । આચાર્યાદીનૃષીન્સર્વાન્યથોક્તવરદક્ષિણૈઃ
શેષે કહ્યું: પછી, ઋષિએ જે રીતે કહ્યું એ પ્રમાણે રામે આચાર્ય અને બધા ઋષિઓને યોગ્ય દાન અને પુરસ્કારથી સન્માનિત કર્યા.
આચાર્યાય દદૌ રામો હસ્તિનં ષષ્ટિહાયનમ્ । હયમેકં મનોવેગં રત્નમાલાવિભૂષિતમ્
રામે આચાર્યને સાઠ વર્ષનો હાથી, મનની ઝડપ જેવો ઘોડો અને રત્નમાળાથી શોભિત એવો એક ઘોડો આપ્યો.
પૌરટં રથમેકં ચ મણિરત્નવિભૂષિતમ્ । ચતુર્ભિર્વાજિભિર્યુક્તં સર્વોપસ્કરસંયુતમ્
એક સુંદર રથ, જે શહેરમાં ચાલે છે, મોતી અને રત્નોથી શોભાયમાન છે, ચાર ઘોડાઓ જોડાયેલા છે અને બધાં જરૂરી સાધનોથી સજ્જ છે.
મણિલક્ષં તુ પ્રત્યક્ષં મુક્તાફલતુલાશતમ્ । વિદ્રુમસ્ય તુલાનાં તુ સહસ્રં સ્ફુટતેજસામ્
એક લાખ રત્નો, મોતીના ફળોની સો તુલા અને તેજસ્વી વિદ્રુમની હજાર તુલા ત્યાં સ્પષ્ટ રીતે દેખાય છે.
ગ્રામમેકં સુસંપન્નં નાનાજનસમાકુલમ્ । વિચિત્રસસ્યનિષ્પન્નં વિવિધૈર્મંદિરૈર્વૃતમ્
એક સમૃદ્ધ ગામ, જ્યાં અનેક જાતિના લોકો વસે છે, વિવિધ પાકથી ભરપૂર છે અને ચોતરફ સુંદર મકાનો છે.
બ્રહ્મણેઽપિ તથૈવાદાદ્ધોત્રેઽપ્યધ્વર્યવે દદૌ । ઋત્વિગ્ભ્યો ભૂરિશો દત્ત્વા પ્રણનામ રઘૂત્તમઃ
તેમણે બ્રાહ્મણ, હોત્ર અને અધ્વર્યુને પણ એ જ રીતે આપ્યું; યજ્ઞકર્મ કરનાર બ્રાહ્મણોને ખુબજ દાન આપી, રઘુકુલના શ્રેષ્ઠ રામે નમસ્કાર કર્યો.
સર્વે તે વિવિધા વાગ્ભિરાશીર્ભિરભિપૂજિતાઃ । ચિરંજીવ મહારાજ રામચન્દ્ર રઘૂદ્વહ
બધા, વિવિધ શુભ વચનો અને આશીર્વાદથી સન્માનિત થઈને બોલ્યા: 'મહાન રાજા રામચંદ્ર, રઘુવંશના ગૌરવ, તમે લાંબા સમય સુધી જીવો.'
કન્યાદાનં ભૂમિદાનં ગજદાનં તથૈવ ચ । અશ્વદાનં સ્વર્ણદાનં તિલદાનં સમૌક્તિકમ્
કન્યાદાન, જમીનનું દાન, હાથીનું દાન, ઘોડાનું દાન, સોનાનું દાન, તલનું દાન અને મોતીનું દાન—આ બધું આપ્યું.
અન્નદાનં પયોદાનમભયં દાનમુત્તમમ્ । રત્નદાનાનિ સર્વાણિ વિપ્રેભ્યશ્ચાદિશન્મહાન્
અન્નદાન, દૂધનું દાન, નિર્ભયતા આપવી, શ્રેષ્ઠ દાન અને દરેક પ્રકારના રત્નોના દાન, આ બધું બ્રાહ્મણોને આપવાનું કહ્યું.
દેહિ દેહિ ધનં દેહિ માનેતિ બ્રૂહિ કસ્યચિત્ । દદાત્વન્નં દદાત્વન્નં સર્વભોગસમન્વિતમ્
'આપો, આપો, ધન આપો, માન આપો'—આ બધાને કહો; દરેકે અન્ન આપવું જોઈએ, સર્વ સુખસામગ્રી સાથે અન્ન આપવું જોઈએ.
ઇત્થં પ્રાવર્તત મખો રઘુનાથસ્ય ધીમતઃ । સદક્ષિણો દ્વિજવરૈઃ પૂર્ણઃ સર્વશુભક્રિયઃ
આ રીતે રઘુનાથના વિદ્વાન યજ્ઞનો આરંભ થયો, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો દ્વારા યોગ્ય દક્ષિણાથી, સર્વ શુભ ક્રિયાઓથી પૂર્ણ થયો.
અથ રામાનુજો ગત્વા માતરં પ્રણનામ હ । આજ્ઞાપયાશ્વરક્ષાર્થમેષ ગચ્છામિ શોભને
પછી રામના નાના ભાઈએ જઈને માતાને વંદન કર્યું અને કહ્યું: 'માતા, તમારી આજ્ઞાથી હું હવે ઘોડાની રક્ષા માટે જાઉં છું.'
ત્વત્કૃપાતો રિપુકુલં જિત્વા શોભાસમન્વિતઃ । આયાસ્યામિ મહારાજૈર્હયવર્યસમન્વિતઃ
તમારી કૃપાથી, દુશ્મન જાતિઓને જીતીને, મહાન રાજાઓ અને ઉત્તમ ઘોડાઓ સાથે, કીર્તિથી શોભાયમાન થઈ હું પાછો આવીશ.
માતોવાચ । પુત્ર ગચ્છ મહાવીર શિવાઃ પંથાન એવ તે । સર્વાન્રિપુગણાઞ્જિત્વા પુનરાગચ્છ સન્મતે
માતાએ કહ્યું: 'પુત્ર, મહાવીર, તારો માર્ગ શુભ છે; બધા દુશ્મન સમૂહોને જીતીને પાછા આવજે, વિદ્વાન પુત્ર.'
પુષ્કલં પાલય નિજભ્રાતૃજં ધર્મવિત્તમમ્ । મહાબલિનમદ્યાપિ બાલકં લીલયાયુતમ્
પુષ્કલ, તારો ભાઈપો, જે ધર્મને જાણે છે, ખૂબ બળવાન છે, પણ હજી બાળક છે અને રમતમાં મગ્ન છે—તેની રક્ષા કરજે.
પુત્રાગચ્છસિ ચેદ્યુક્તઃ પુષ્કલેન શુભાન્વિતઃ । તદા મમ પ્રમોદઃ સ્યાદન્યથા શોકભાગહમ્
પુત્ર, જો તું પુષ્કલ સાથે અને શુભતાથી પાછો આવશે તો મને આનંદ મળશે; નહીં તો હું દુઃખથી ભરાઈ જઈશ.
ઇતિ સંભાષ્યમાણાં સ્વાં માતરં પ્રત્યુવાચ સઃ । ત્વદીયચરણદ્વંદ્વં સ્મરન્પ્રાપ્સ્યામિ શોભનમ્
માતાએ આમ કહ્યું ત્યારે તેણે જવાબ આપ્યો: 'માતા, તમારા પાવન ચરણોને સ્મરીને હું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત કરીશ.'
પુષ્કલં પાલયિત્વાહં નિજાંગમિવ શોભને । સ્વનામસદૃશં કૃત્વા પુનરેષ્યામિ મોદવાન્
પુષ્કલને પોતાનાં અંગ જેવો સંભાળી, તેને પોતાના નામને યોગ્ય બનાવી, હું આનંદથી ફરી પાછો આવીશ, હે સુંદર માતા.