ઉત્તરદ્વારિ તુ મુની દ્વૌ દ્વિતૈકત તાપસૌ । એવં દ્વારવિધિં કૃત્વા વસિષ્ઠઃ કલશોદ્ભવઃ
ઉત્તર દ્વારે પણ, એકમનથી તપમાં તલીન બે મુનિઓ હતા; આવું દ્વારવ્યવસ્થાન કરીને, કળશમાંથી જન્મેલા વસિષ્ઠે આગળ વિધિ શરૂ કરી.
હયવર્યસ્ય સત્પૂજાં કર્તુમારભત દ્વિજ । સુવાસિન્યઃ સ્ત્રિયસ્તત્ર વાસોલંકારભૂષિતાઃ
બ્રાહ્મણે શ્રેષ્ઠ ઘોડાની યોગ્ય પૂજા શરૂ કરી; ત્યાં સુંદર વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી સજ્જ સુવાસિની સ્ત્રીઓ હાજર રહી.
હરિદ્રાક્ષતગંધાદ્યૈઃ પૂજયામાસુરર્ચિતમ્ । નીરાજનં તતઃ કૃત્વા ધૂપયિત્વાગુરૂક્ષણૈઃ
તેઓએ હળદર, અક્ષત અને સુગંધિત વસ્તુઓથી પૂજ્યને પૂજ્યા; પછી દીવો ફરકાવી, અગરૂ અને અન્ય સુગંધોથી ધૂપ આપ્યો.
વર્ધાપનં તતો વેશ્યાશ્ચક્રુસ્તા વાડવાજ્ઞયા । એવં સંપૂજ્ય વિમલે ભાલે ચંદનચર્ચિતે
પછી વેશ્યાઓએ પોતાની મુખ્ય સ્ત્રીના આદેશે ઘોડાની તાકાત વધારવાનો વિધિ કર્યો; એમ કરીને, શુદ્ધ કપાળ પર ચંદન લગાવ્યું.
કુંકુમાદિકગંધાઢ્યે સર્વશોભાસમન્વિતે । બબંધ ભાસ્વરં પત્રં તપ્તહાટકનિર્મિતમ્
કુંકુમ અને અન્ય સુગંધોથી સુશોભિત અને સર્વ પ્રકારની શોભાથી યુક્ત, તેમણે ચમકતું શુદ્ધ સોનાનું પાન બાંધ્યું.
તત્રાલિખદ્દાશરથેઃ પ્રતાપબલમૂર્જિતમ્ । સૂર્યવંશધ્વજો ધન્વી ધનુર્દીક્ષા ગુરુર્ગુરુઃ
ત્યાં તેમણે લખ્યું: 'દશરથની શક્તિ અને બળથી યુક્ત, સૂર્યવંશનો ધ્વજ, ધનુર્ધારી, બે વખત ધનુર્વિદ્યા ગ્રહણ કરનાર, ગુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ'.
યં દેવાઃ સાસુરાઃ સર્વે નમંતિ મણિમૌલિભિઃ । તસ્યાત્મજો વીરબલદર્પહારી રઘૂદ્વહઃ
જેને બધા દેવો અને અસુરો મણિથી શોભતા મુગટ નમાવી વંદન કરે છે, એના પુત્ર, મહાવીરોની અહંકાર હરનાર, રઘુવંશમાં શ્રેષ્ઠ છે.
રામચંદ્રો મહાભાગઃ સર્વશૂરશિરોમણિઃ । તન્માતા કોસલનૃપપત્નીગર્ભસમુદ્ભવા
શ્રી રામચંદ્ર, મહાભાગ્યશાળી અને સર્વ શૂરવીરોમાં રત્ન, જેમની માતા કોશલ દેશના રાજાની રાણી હતી.
તસ્યાઃ કુક્ષિભવં રત્નં રામઃ શત્રુક્ષયંકરઃ । કરોતિ હયમેધં વૈ બ્રાહ્મણેન સુશિક્ષિતઃ
એમના ગર્ભમાંથી જન્મેલો રત્નરૂપ રામ, શત્રુઓનો વિનાશક, સુશિક્ષિત બ્રાહ્મણના માર્ગદર્શન હેઠળ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરે છે.
રાવણાભિધવિપ્રેંદ્ર વધપાપાપનુત્તયે । મોચિતસ્તેન વાહાનાં મુખ્યોઽસૌ વાજિનાં વરઃ
રાવણ નામના બ્રાહ્મણના વધના પાપને દૂર કરવા માટે, એણે તેને મુક્ત કર્યો; એ ઘોડો તમામ ઘોડાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
મહાબલપરીવાર પરિખાભિઃ સુરક્ષિતઃ । તદ્રક્ષકોઽસ્તિ તદ્ભ્રાતા શત્રુઘ્નો લવણાંતકઃ
મહાબળવાન સેના અને ખાઈઓથી સુરક્ષિત, તેનું રક્ષણ એના ભાઈ લવણવિનાશક શત્રુઘ્ન કરે છે.
હસ્ત્યશ્વરથપાદાત સેનાસંઘસમન્વિતઃ । યસ્ય રાજ્ઞ ઇતિ શ્રેષ્ઠો માનઃ સ્યાત્સ્વબલોન્મદાત્
હાથી, ઘોડા, રથ અને પગદળની સેના સાથે, જો કોઈ રાજા પોતાના બળના ગર્વથી પોતાને શ્રેષ્ઠ માને—
વયં ધનુર્ધરાઃ શૂરાઃ શ્રેષ્ઠા વયમિહોત્કટાઃ । તે ગૃહ્ણંતુ બલાદ્વાહં રત્નમાલાવિભૂષિતમ્
અમે ધનુર્ધારી, શૂરવીર અને અહીં શ્રેષ્ઠ છીએ; તો તેઓ રત્નમાળાથી શોભતા ઘોડાને બળપૂર્વક પકડી લે.
મનોવેગં કામજવં સર્વગત્યધિભાસ્વરમ્ । તતો મોચયિતા ભ્રાતા શત્રુઘ્નો લીલયા હયમ્
મન જેવી ઝડપથી દોડતો, ઇચ્છાથી જન્મેલો અને સર્વ ગતિઓમાં તેજસ્વી—પછી એના ભાઈ શત્રુઘ્ન સરળતાથી ઘોડાને મુક્ત કરશે.
શરાસનવિનિર્મુક્ત વત્સદંતૈઃ શિખાશિતૈઃ
ધનુષ્યની ડોરીમાંથી છૂટેલા, તીક્ષ્ણ દાંત અને શિખાવાળા બાણો જેવા—
ઇત્યેવમાદિ વિલિલેખ મહામુનીંદ્રઃ । શ્રીરામચંદ્ર ભુજવીર્યલસત્પ્રતાપમ્ । શોભાનિધાનમતિચંચલવાયુવેગં । પાતાલભૂતલવિશેષગતિં મુમોચ
એ રીતે મહામુનિએ શ્રી રામચંદ્રના બાહુવીર્યના તેજ, સૌંદર્યના ધામ, અતિચંચળ પવન જેવી ઝડપ અને પાતાળ-પૃથ્વી સુધીની ગતિ વગેરે પણ લખ્યાં.
શત્રુઘ્નમાદિદેશાથ રામઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ । યાહિ વાહસ્ય રક્ષાર્થં પૃષ્ઠતઃ સ્વૈરગામિનઃ
પછી રામે, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, શત્રુઘ્નને આજ્ઞા આપી: 'તું ઘોડાની રક્ષા માટે, તેની પાછળથી સ્વેચ્છાએ જતા રહેજે.'
શત્રુઘ્ન ગચ્છ વાહસ્ય માર્ગં ભદ્રં ભવેત્તવ । ભવેતાં શત્રુવિજયૌ રિપુકર્ષણ તે ભુજૌ
'શત્રુઘ્ન, તું ઘોડાના માર્ગે જા; તારો માર્ગ શુભ રહે. તારા બાહુઓ શત્રુવિજય અને દુશ્મનોને દમન કરે.'
યે યોદ્ધારઃ પ્રતિરણગતાસ્તે ત્વયા વારણીયા-। વાહં રક્ષ સ્વકગુણગણૈઃ સંયુતઃ સન્મહોર્વ્યામ્ । સુપ્તાન્ભ્રષ્ટાન્વિગતવસનાન્ભીતભીતાંસ્તુ નમ્રાં-। સ્તાન્મા હન્યાઃ સુકૃતકૃતિનો યેન શંસંતિ કર્મ
'જે યોદ્ધાઓ યુદ્ધમાં આવે, તેમને તું રોકજે. તારા ગુણોથી યુક્ત રહી, મહાપૃથ્વી પર ઘોડાની રક્ષા કરજે. જે સુતા, પડી ગયેલા, કપડાં વિના, ડરેલા કે નમેલા હોય—જેઓ સારા કર્મ કરે છે અને તારા કાર્યોનું ગાન કરે છે—તેમને ન મારીશ.'
વિરથા ભયસંત્રસ્તા યે વદંતિ વયં તવ । તે ત્વયા ન હિ હંતવ્યાઃ શત્રુઘ્ન સુકૃતૈષિણા
'જે રથ વિના અને ભયભીત થઈને કહે છે કે અમે તારા છીએ—શત્રુઘ્ન, સારા કર્મ ઇચ્છનાર તું તેમને ન મારીશ.'
યો હન્યાદ્વિમદં મત્તં સુપ્તં મગ્નં ભયાતુરમ્ । તાવકોઽહં બ્રુવાણં ચ સ વ્રજત્યધમાં ગતિમ્
જે કોઈ ઘમંડી, મસ્ત, ઊંઘતો, દુઃખમાં ડૂબેલો, ડરાયેલો કે 'હું તારો છું' એમ કહેનારને મારી નાખે છે, તે સૌથી નીચી અવસ્થામાં જાય છે.
પરસ્વે ચિત્તવૃત્તિં ત્વં મા કૃથાઃ પારદારિકે । નીચે રતિં ન કુર્વીથાઃ સર્વસદ્ગુણપૂરિતઃ
તારે ક્યારેય બીજા કોઈની પત્ની વિશે મનમાં વિચારવું નહીં. નીચ સ્ત્રી સાથે સુખ શોધવું નહીં. તું હંમેશા સારા ગુણોથી ભરપૂર રહે.
વૃદ્ધાનાં પ્રેરણં પૂર્વં મા કુર્વીથા રણં જય । પૂજ્યપૂજાતિક્રમં ત્વં મા વિધેહિ દયાન્વિતઃ
જીત માટે તું વડીલોને પહેલા યુદ્ધ કરવા માટે ક્યારેય પ્રેરિત ન કર. દયા રાખીને પણ કોને કેટલું માન આપવું એ ક્રમ તું ક્યારેય ભંગ ન કર.
ગાં વિપ્રં ચ નમસ્કુર્યા વૈષ્ણવં ધર્મસંયુતમ્ । અભિવાદ્ય યતો ગચ્છેસ્તત્ર સિદ્ધિમવાપ્નુયાઃ
ગાય, બ્રાહ્મણ અને ધર્મમાં સ્થિર એવા વૈષ્ણવને તું વંદન કર. જ્યાં પણ જાય ત્યાં એમને આદર આપવાથી તને સફળતા મળે છે.
વિષ્ણુઃ સર્વેશ્વરઃ સાક્ષી સર્વવ્યાપકદેહભૃત્ । યે તદીયા મહાબાહો તદ્રૂપા વિચરંતિ હિ
વિષ્ણુ બધા જગતના સ્વામી અને સર્વત્ર રહેનારા છે. મહાબાહુ, જે લોકો એમના છે, તેઓ પણ એમના સ્વરૂપમાં અહીં ફરતા રહે છે.
યે સ્મરંતિ મહાવિષ્ણું સર્વભૂતહૃદિ સ્થિતમ્ । તે મંતવ્યા મહાવિષ્ણુ સમરૂપા રઘૂદ્વહ
રઘુકુલશ્રેષ્ઠ, જે લોકો મહાવીષ્ણુને, જે સર્વ જીવોના હૃદયમાં વસે છે, યાદ કરે છે, તેઓ મહાવીષ્ણુના સ્વરૂપ સમાન માનવા યોગ્ય છે.
યસ્ય સ્વીયો ન પારક્યો યસ્ય મિત્રસમો રિપુઃ । તે વૈષ્ણવાઃ ક્ષણાદેવ પાપિનં પાવયંતિ હિ
જેનાં માટે પોતાનું અને બીજાનું કોઈ ભેદ નથી, દુશ્મન અને મિત્ર બંને સમાન છે—એવા વૈષ્ણવ તો પાપીને પણ તરત શુદ્ધ કરી દે છે.
યેષાં પ્રિયં ભાગવતં યેષાં વૈ બ્રાહ્મણાઃ પ્રિયાઃ । વૈકુંઠાત્પ્રેષિતાસ્તેઽત્ર લોકપાવનહેતવે
જેનાં માટે ભાગવત અને બ્રાહ્મણો ખૂબ જ પ્રિય છે, એવા લોકો વૈકુંઠમાંથી અહીં દુનિયાને પવિત્ર કરવા માટે આવ્યા છે.
યેષાં વક્ત્રે હરેર્નામ હૃદિ વિષ્ણુઃ સનાતનઃ । ઉદરે વિષ્ણુનૈવેદ્યઃ સ શ્વપાકોઽપિ વૈષ્ણવઃ
જેનાં મોઢામાં હરિનું નામ, હૃદયમાં શાશ્વત વિષ્ણુ અને પેટમાં વિષ્ણુનું પ્રસાદ છે—even if he is a dog-eater, he is a Vaishnava.
યેષાં વેદાઃ પ્રિયતમા ન ચ સંસારજં સુખમ્ । સ્વધર્મનિરતા યે ચ તાન્નમસ્કુર્વિહાન્વિતાન્
જેનાં માટે વેદો સૌથી વધુ પ્રિય છે, સંસારના સુખ નહીં, અને જે પોતાના ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન છે—એવા લોકોને તું શ્રદ્ધાથી વંદન કર.