તદાતિદુઃખિતા દેવાઃ સેંદ્રા બ્રહ્માણમાયયુઃ । સ્તુતિં ચક્રુર્મહાત્માનો દંડવત્પ્રણતિં ગતાઃ
પછી દેવો, ઇન્દ્ર સહિત, ખૂબ દુઃખી થઈને બ્રહ્માજી પાસે ગયા; એ મહાન આત્માઓએ નમન કરીને સ્તુતિ કરી.
તે તુષ્ટુવુઃ સુરાઃ સર્વે વાગ્ભિરર્થ્યાભિરાદૃતાઃ । તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્કિંકરોમીતિ ચાબ્રવીત્
બધા દેવોએ શ્રદ્ધા અને વિનંતીભરી વાણીથી ભગવાનની સ્તુતિ કરી; ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા ભગવાને કહ્યું: 'શું કરું?'
તતો નિવેદયાંચક્રુર્બ્રહ્મણે વિબુધાઃ પુરઃ । દશગ્રીવાચ્ચ સંકષ્ટં તથા નિજપરાભવમ્
પછી વિદ્વાનો બ્રહ્માજી સમક્ષ દશમુખ રાવણથી થયેલા દુઃખ અને પોતાની હારની વાત રજૂ કરી.
ક્ષણં ધ્યાત્વા યયૌ બ્રહ્મા કૈલાસં ત્રિદશૈઃ સહ । તસ્ય શૈલસ્ય પાર્શ્વે તુ વૈચિત્ર્યેણ સમાકુલાઃ
થોડું ધ્યાન કરીને બ્રહ્માજી દેવો સાથે કૈલાસ પર ગયા; એ પર્વતની બાજુએ તેઓ આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયા.
સ્થિતાઃ સંતુષ્ટુવુર્દેવાઃ શંભું શક્રપુરોગમાઃ । નમો ભવાય શર્વાય નીલગ્રીવાય તે નમઃ
ત્યાં ઇન્દ્રની આગેવાનીમાં દેવોએ શંભુની સ્તુતિ કરી: 'ભવને, શર્વને, અને નીલકંઠને વંદન.'
નમઃ સ્થૂલાય સૂક્ષ્માય બહુરૂપાય તે નમઃ । ઇતિ સર્વમુખેનોક્તાં વાણીમાકર્ણ્ય શંકરઃ
'મોટા અને સૂક્ષ્મ, અનેક રૂપ ધરાવનાર તમને વંદન.' બધાએ એમ કહીને જે વાણી ઉચ્ચારી, તે સાંભળી શંકરે—
પ્રોવાચ નંદિનં દેવા નાનયેતિ મમાંતિકમ્ । એતસ્મિન્નંતરે દેવા આહૂતા નંદિના ચ તે
નંદીને કહ્યું: 'દેવોને મારા નજીક આવવા દેતા નહીં.' એ વચ્ચે દેવોને નંદીએ બોલાવ્યા.
પ્રવિશ્યાંતઃપુરે દેવા દદૃશુર્વિસ્મિતેક્ષણાઃ । બ્રહ્માગત્ય દદર્શાથ શંકરં લોકશંકરમ્
દેવો અંદર મહેલમાં ગયા અને આશ્ચર્યથી જોઈ રહ્યા; બ્રહ્માજી આવ્યા અને લોકહિતકારી શંકરને જોયા.
ગણકોટિસહસ્રૈસ્તુ સેવિતં મોદશાલિભિઃ । નગ્નૈર્વિરૂપૈઃ કુટિલૈર્ધૂસરૈર્વિકટૈસ્તથા
હજારો ગણોની ટોળીઓ, આનંદિત, નગ્ન, વિકૃત, વાંકાં, ભસ્મથી ઢંકાયેલા અને ભયાનક રૂપવાળા, તેમની સેવા કરતા હતા.
પ્રણિપત્યાગ્રતઃ સ્થિત્વા સહ દેવૈઃ પિતામહઃ । ઉવાચ દેવદેવેશં પશ્યાવસ્થાં દિવૌકસામ્
પિતામહ અને દેવોએ નમન કરીને આગળ ઊભા રહી ભગવાનને કહ્યું: 'દેવોના હાલત જુઓ.'
કૃપાં કુરુ મહાદેવ શરણાગતવત્સલ । દુષ્ટદૈત્યવધાર્થં ત્વં સમુદ્યોગં વિધેહિ ભોઃ
હે મહાદેવ, આશ્રય લેનારાઓ પર દયા ધરાવનારા, કૃપા કરો. દુષ્ટ દૈત્યના વિનાશ માટે તમે પ્રયત્ન કરો.
સોઽપિ તદ્વચનં શ્રુત્વા દૈન્યશોકસમન્વિતમ્ । ત્રિદશૈઃ સહિતૈઃ સર્વૈરાજગામ હરેઃ પદમ્
તે પણ, દુઃખ અને શોકથી ભરેલા એ વચન સાંભળી, બધા દેવતાઓ સાથે હરિના ધામે પહોંચ્યો.
તુષ્ટુવુર્મુનયઃ સર્વે સસુરોરગકિન્નરાઃ । જય માધવ દેવેશ જય ભક્તજનાર્તિહન્
બધા ઋષિઓ, દેવો, સર્પો અને કિન્નરો સાથે, સ્તુતિ કરવા લાગ્યા: 'જય હો માધવ, દેવોના સ્વામી, ભક્તોના દુઃખ દૂર કરનાર, તમારી જય હોય.'
વિલોકય મહાદેવ લોકયસ્વ સ્વસેવકાન્ । ઇત્યુચ્ચૈર્જગદુઃ સર્વે દેવાઃ શર્વપુરોગમાઃ
'હે મહાદેવ, તમારા સેવકોને જુઓ, તેમને ધ્યાનમાં લો,' એમ બધી દેવતાઓ, શિવજીની આગેવાનીમાં, ઉંચા અવાજે બોલ્યા.
ઇત્યુક્તમાકર્ણ્ય સુરાધિનાથો દૃષ્ટ્વા સુરાર્તિં પરિચિંત્ય વિષ્ણુઃ । જગાદ દેવાઞ્જલદોચ્ચયા ગિરા દુઃખં તુ તેષાં પ્રશમં નયન્નિવ
આ રીતે કહેવામાં આવ્યું ત્યારે, દેવોના સ્વામી વિષ્ણુએ દેવતાઓનું દુઃખ જોઈ અને વિચાર કરીને, મેઘ જેવા ગર્જનાવાળા સ્વરે બોલ્યા, જાણે તેમનાં દુઃખ દૂર કરી રહ્યા હોય.
ભો બ્રહ્મશર્વેંદ્ર પુરોગમામરાઃ શૃણ્વંતુ વાચં ભવતાં હિતેરતામ્ । જાને દશગ્રીવકૃતં ભયં વસ્તન્નાશયામ્યદ્ય કૃતાવતારઃ
હે બ્રહ્મા, શિવ, ઇન્દ્ર અને બીજા બધા દેવો, મારા કલ્યાણ માટેના વચન સાંભળો. દશમુખ રાવણથી થયેલ ભય મને ખબર છે; આજે હું એ ભયનો નાશ કરીશ, કારણ કે હું એ માટે અવતાર લીધો છે.
પુરી ત્વયોધ્યા રવિવંશજાતૈર્નૃપૈર્મહાદાનમખાદિસત્ક્રિયૈઃ । પ્રપાલિતા ભૂતલમંડનીયા વિરાજતે રાજતભૂમિભાગૈઃ
અયોધ્યા નગરી, સૂર્યવંશના રાજાઓ દ્વારા, મહાન દાન, યજ્ઞ અને સારા કાર્યો વડે સંભાળવામાં આવી છે; તે સુંદર ભૂમિથી શોભાયમાન થાય છે.
તસ્યાં દશરથો રાજા નિરપત્યઃ શ્રિયાન્વિતઃ । પાલયત્યધુના રાજ્યં દિક્ચક્રજયવાન્વિભુઃ
ત્યાં દશરથ રાજા, સંતાન વિના પણ સમૃદ્ધિથી યુક્ત, હવે સમગ્ર દિશાઓમાં વિજયી બનીને રાજ્ય ચલાવે છે.
સ તુ વંદ્યાદૃષ્યશૃંગાત્પ્રાર્થિતાત્પુત્રકામ્યયા । પુત્રેષ્ટ્યાં વિધિના યજ્વા મહાબલસમન્વિતઃ
પુત્રની ઇચ્છાથી, ઋષ્યશૃંગ ઋષિના ઉપદેશે, દશરથ રાજાએ વિધિપૂર્વક પુત્રકામ યજ્ઞ કર્યો અને મહાન બળ પ્રાપ્ત કર્યું.
તતોઽહં પ્રાર્થિતઃ પૂર્વં તપસા તેન ભોઃ સુરાઃ । પત્નીષુ તિસૃષુ પ્રીત્યા ચતુર્ધાપિ ભવત્કૃતે
પછી, હે દેવો, તેની તપસ્યાથી હું પહેલેથી જ પ્રેરિત થયો હતો; તેની ત્રણ રાણીઓ માટે પ્રેમથી, હું તમારાં હિત માટે ચાર ભાગમાં વહેંચાઈશ.
રામ લક્ષ્મણ શત્રુઘ્ન ભરતાખ્યા સમન્વિતઃ । કર્તાસ્મિ રાવણોદ્ધારં સમૂલ બલવાહનમ્
રામ, લક્ષ્મણ, શત્રુઘ્ન અને ભરત સાથે, હું રાવણ અને તેના સૈન્યનો મૂળથી નાશ કરીશ.
ભવંતોઽપિ સ્વકૈરંશૈરવતીર્ય ચરંત્વિહ । ઋક્ષવાનરરૂપેણ સર્વત્ર પૃથિવીતલે
તમે પણ તમારા પોતાના અંશો સાથે, ભાલુ અને વાનર રૂપે પૃથ્વી પર ઉતરીને સર્વત્ર વિહાર કરો.
ઇત્યુક્ત્વા વિરરામાશુ નભસીરિતવાઙ્મુને । દેવાઃ શ્રુત્વા મહદ્વાક્યં સર્વે સંહૃષ્ટમાનસાઃ
આ રીતે કહી, વિષ્ણુએ વાત પૂરી કરી અને એ વચનો આકાશમાં વિસર્યા; બધા દેવતાઓ એ મહાન વચન સાંભળી આનંદથી ભરાઈ ગયા.
તે ચક્રુર્ગદિતં યાદૃગ્દેવદેવેન ધીમતા । સ્વૈઃસ્વૈરંશૈર્મહી પૂર્ણા ઋક્ષવાનરરૂપિભિઃ
બધા દેવોએ દેવાધિદેવના કહ્યા પ્રમાણે કર્યું; પૃથ્વી તેમના પોતાના અંશો દ્વારા ભાલુ અને વાનર રૂપે ભરાઈ ગઈ.
યોઽસૌ વિષ્ણુર્મહાદેવો દેવાનાં દુઃખનાશકઃ । સત્વમેવ મહારાજ ભગવાન્કૃતવિગ્રહઃ
એ વિષ્ણુ, મહાદેવ, દેવોના દુઃખનો નાશક, એ જ ભગવાન સ્વરૂપ ધારણ કરીને અવતર્યા છે.
ભરતોઽયં લક્ષ્મણશ્ચ શત્રુઘ્નશ્ચ મહામતે । તાવકાંશાદ્દશગ્રીવો જનિતશ્ચ સુરાર્દ્દનઃ
હે બુદ્ધિશાળી, આ ભરત, લક્ષ્મણ અને શત્રુઘ્ન છે; દશમુખ રાવણ પણ તમારા પોતાના અંશથી જન્મ્યો છે.
પૂર્વવૈરાનુબંધેન જાનકીં હૃતવાન્પુનઃ । સ ત્વયા નિહતો દૈત્યો બ્રહ્મરાક્ષસજાતિમાન્
પૂર્વ શત્રુતાના કારણે, તેણે ફરીથી જાનકીનું અપહરણ કર્યું; એ બ્રહ્મરાક્ષસ કુળનો દૈત્ય, તમારા દ્વારા સંહાર થયો.
પુલસ્ત્યપુત્રો દૈત્યેંદ્ર સર્વલોકૈકકંટકઃ । પાતિતઃ પૃથિવી સર્વા સુખમાપમહેશ્વર
પુલસ્ત્યપુત્ર રાવણ, સર્વ લોકનો એકમાત્ર કંટક, હવે પાડી નાખાયો છે; હે મહેશ્વર, આખી પૃથ્વી સુખી થઈ ગઈ છે.
બ્રાહ્મણાનાં સુખં ત્વદ્ય મુનીનાં તાપસં બલમ્ । શિવાનિ સર્વતીર્થાનિ સર્વે યજ્ઞાઃ સુસંહિતાઃ
આજે બ્રાહ્મણોનું સુખ, મુનિઓની તપશ્ચર્યાનું બળ, બધાં પવિત્ર તીર્થોનું કલ્યાણ અને બધા યજ્ઞોનું શ્રેષ્ઠ ફળ અહીં હાજર છે.
ત્વયિ રાજ્ઞિ જગત્સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ । સુખં પ્રપેદે વિશ્વાત્મઞ્જગદ્યોને નરોત્તમ
હે મહાન રાજા, તમારી રાજમાં દેવો, દાનવો અને મનુષ્યો સહિત આખું જગત સુખી થયું છે, હે સર્વજગતના આત્મા અને સર્જનહાર.