ચિરંજીવ ચિરંજીવ હ્યાશીર્ભિરિતિ ચાભ્યધાત્ । માતુશ્ચ રામભદ્રોઽપિ ચરણૌ પ્રણિપત્ય ચ
'દીર્ઘાયુ રહો, દીર્ઘાયુ રહો!' એમ આશીર્વાદ આપ્યા. રામભદ્રે પણ માતાના પગે વંદન કર્યા.
પરિષ્વજ્ય મુદાયુક્તો જગાદ વચનં પુનઃ । રત્નગર્ભે મમ ભ્રાત્રા કેનાપિ ન કૃતં તથા
રામે આનંદથી માતાને વળગી ફરી કહ્યું: 'રત્નગર્ભા, મારા ભાઈએ તો કંઈ એવું કર્યું નથી,
યથાયમકરોદ્ધીમાન્મમદુઃખાપનોદનમ્
જેવું આ બુદ્ધિશાળી લક્ષ્મણે કર્યું છે, મારા દુઃખને દૂર કરી દીધું છે.'
રાવણેન હૃતા સીતા મયા યત્પ્રાપ્યતે પુનઃ । માતસ્તત્સર્વમાવિદ્ધિ લક્ષ્મણસ્ય વિચેષ્ટિતમ્
રાવણે સીતાને અપહરણ કરી હતી, પણ મેં તેને પાછી મેળવેલી છે. મા, આ બધું લક્ષ્મણના પ્રયત્નોથી થયું છે, એ જાણ.
દત્તામાશિષમાગૃહ્ય શિરસાયં સુમિત્રયા । નિજમાતુશ્ચ ભવનં પ્રયયૌ વિબુધૈર્વૃતઃ
સુમિત્રાના આશીર્વાદ માથે લીધા પછી, રામ દેવતાઓથી ઘેરાઈને પોતાની માતાના ઘરમાં ગયો.
માતરં વીક્ષ્ય હૃષિતાં નિજદર્શનલાલસામ્ । સ્વયાનાદવરુહ્યાશુ ચરણાવગ્રહીદ્ધરિઃ
પોતાની માતાને ખુશ અને પોતાના દર્શન માટે આતુર જોઈ, હરિ જલદી પોતાના રથમાંથી નીચે ઉતરીને માતાના પગ પકડ્યા.
માતા તદ્દર્શનોત્કંઠા વિહ્વલીકૃતમાનસા । પરિષ્વજ્ય પરિષ્વજ્ય રામં મુદમવાપ સા
માતા, પુત્રના દર્શન માટે તરસેલી અને મનથી ઉલ્લાસિત થઈ, રામને વારંવાર વળગી ગઈ અને આનંદ પામી.
શરીરે રોમહર્ષોઽભૂદ્ગદ્ગદા વાગભૂત્તદા । હર્ષાશ્રૂણિ તુ સોષ્ણાનિ પ્રવાહં પ્રાપુરાપદાત્
માતાના શરીરે રોમાંચ થયો, બોલી અટકી ગઈ અને આનંદના ઉષ્ણ અશ્રુ ધારા બનીને વહી નીકળ્યા.
જનનીં વીક્ષ્ય વિનયી તાટંકદ્વયવર્જિતામ્ । કરાકલ્પ પદાકલ્પરહિતાં બિભ્રતીં તનુમ્
વિનયવંત રામે પોતાની માતાને જોયી, જેના કાનમાં કુંડળ નહોતાં, હાથ-પગમાં કોઈ શણગાર નહોતો અને શરીર પણ સુખદ દેખાતું નહોતું.
કિંચિત્સ્વદર્શનાદ્ધૃષ્ટાં કૃશાંગીં તાં સ શોકભાક્ । દુઃખસ્ય સમયો નાયમિતિ મત્વા જગાદ તામ્
પુત્રના દર્શનથી થોડી ખુશ, પણ દુઃખથી દુર્બળ થયેલી માતાને જોઈ, રામે વિચાર્યું કે હવે દુઃખ વ્યક્ત કરવાનો સમય નથી અને તેણે માતાને કહ્યું.
શ્રીરામ ઉવાચ। માતર્મયા ત્વચ્ચરણૌ ચિરકાલં ન સેવિતૌ । તતઃ ક્ષમસ્વાપરાધં ભાગ્યહીનસ્ય વૈ મમ
શ્રીરામ બોલ્યા: 'મા, ઘણાં સમયથી હું તારા પગે સેવા કરી શક્યો નથી. તેથી, તારા અભાગી પુત્રની ભૂલ માફ કરજે.'
યે પુત્રા માતાપિત્રોર્ન શુશ્રૂષાયાં સમુત્સુકાઃ । તે મંતવ્યાઃ પરા માતઃ કીટકા રેતસો ભવાઃ
જે પુત્રો માતા-પિતાની સેવા કરવા ઉત્સુક નથી, એ તો, મા, માત્ર વિર્યથી જન્મેલા જીવજંતુ સમાન ગણવા.
કિં કુર્વે જનકાજ્ઞાતો ગતો વૈ દંડકં વનમ્ । તત્રાપિ ત્વત્કૃપાપાંગાત્તીર્ણોઽસ્મિ દુઃખસાગરમ્
પિતાની આજ્ઞાથી હું દંડકવનમાં ગયો. ત્યાં પણ, મા, તારી કૃપા દૃષ્ટિથી હું દુઃખના દરિયાને પાર કરી શક્યો.
રાવણેન હૃતા સીતા લંકાયાં ગમિતા પુનઃ । ત્વત્કૃપાતો મયા લબ્ધા તં હત્વા રાક્ષસેશ્વરમ્
રાવણે સીતાનું અપહરણ કર્યું, પછી હું તેને લંકાથી પાછી લાવ્યો. તારી કૃપાથી, રાક્ષસોના રાજાને મારીને, મેં સીતાને ફરી મેળવી.
સીતેયં ત્વચ્ચરણયોઃ પતિતા વૈ પતિવ્રતા । સંભાવયાશુ ચકિતાં ત્વત્પાદાર્પિતમાનસામ્
અહીં સીતાજી, તમારા ચરણોમાં પડેલી છે, સત્યવ્રતા અને પતિપ્રેમી છે. એ ડરીને, મનથી તમારા ચરણોમાં સમર્પિત થઈ, તમારી રાહ જોઈ રહી છે; તમે તાત્કાલિક એને સન્માન આપો.
ઇતિ શ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યં પાદયોઃ પતિતાં સ્નુષામ્ । આશીર્ભિરભિયુજ્યૈનાં બભાષે તાં પતિવ્રતામ્
આવું વચન સાંભળી, તેણીએ પોતાના પગ પાસે પડેલી વહુને આશીર્વાદ આપતાં કહ્યું, 'પતિવ્રતા સીતે'.
સીતે સ્વપતિના સાર્દ્ધં ચિરં વિલસ ભામિનિ । પુત્રૌ પ્રસૂય ચ કુલં સ્વકં પાવય પાવને
સીતે, તું તારા પતિ સાથે લાંબા સમય સુધી સુખથી જીવ, સુંદર સ્ત્રી. પુત્રોને જન્મ આપી, તું તારા કુળને પવિત્ર કર, પવિત્ર હૃદયવાળી.
ત્વત્સદૃશ્યઃ પતિપરાઃ પતિદુઃખસુખાનુગાઃ । ભવંતિ દુઃખભાગિન્યો ન હિ સત્યં જગત્ત્રયે
તારી જેવી પતિપ્રેમી અને પતિના સુખદુઃખમાં ભાગીદાર સ્ત્રીઓ દુઃખ ભાગે છે જ નહીં; આવું ત્રણેય લોકમાં ક્યાંય જોવા મળતું નથી.
વિદેહપુત્રિ સ્વકુલં ત્વયા પાવિતમાત્મના । રામપાદાબ્જયુગલમનુયાંત્યા મહાવનમ્
વિદેહનંદની, તારા પવિત્ર જીવનથી તું તારા કુળને પવિત્ર કર્યું છે, કારણ કે તું રામના કમળ જેવા ચરણોનું અનુસરણ કરી મહાવનમાં ગઈ છે.
કિં ચિત્રં યત્પુમાંસસ્તુ વૈરિકોટિપ્રભંજનાઃ । યેષાં ગેહે સતી ભાર્યા સ્વપતિપ્રિયવાઞ્છિકા
આમાં શું આશ્ચર્ય છે કે, અનેક દુશ્મનો ધરાવતાં પુરુષો પણ પોતાના ઘરમાં એવી સતી પત્ની ધરાવે છે, જે પતિના પ્રેમ સિવાય બીજું કશું ઈચ્છતી નથી.
ઇત્યુક્ત્વા રઘુનાથસ્ય ભાર્યામંચિતલોચનામ્ । તૂષ્ણીં બભૂવ હૃષિતા પ્રહૃષ્ટસ્વતનૂરુહા
આવી રીતે રઘુનાથજીની, અશ્રુભીની આંખોવાળી પત્નીને કહી, તે આનંદિત થઈ, ખુશીથી શાંત થઈ ગઈ અને તેના શરીરે આનંદની લહેર દોડતી રહી.
અથ ભ્રાતાસ્ય ભરતઃ પિત્રા દત્તં નિજં મહત્ । રાજ્યં નિવેદયામાસ રામચંદ્રાય ધીમતે
પછી ભરતભાઈએ, પિતાએ આપેલું પોતાનું મોટું રાજ્ય ધીરસ્વરૂપ રામચંદ્રજીને અર્પણ કર્યું.
મંત્રિણસ્તે પ્રહૃષ્ટાંગા દૈવજ્ઞાન્મંત્રકોવિદાન્ । આહૂય સુમુહૂર્તંતે પપ્રચ્છુઃ પરમાદરાત્
મંત્રીઓ આનંદથી ભરપૂર થઈ, કુશળ જ્યોતિષીઓ અને મંત્રવિદોને બોલાવી, શ્રદ્ધાપૂર્વક શુભ મુહૂર્ત વિશે પૂછ્યું.
શુભે મુહૂર્તે સુદિને શુભનક્ષત્રસંયુતે । અભિષેકં મહારાજ્યે કારયામાસુરુદ્યતાઃ
શુભ દિવસે, શુભ મુહૂર્તે અને શુભ નક્ષત્ર સાથે, સૌ ઉત્સાહપૂર્વક મહારાજ્યાભિષેકની તૈયારી કરવા લાગ્યા.
સપ્તદ્વીપવતીં પૃથ્વીં વ્યાઘ્રચર્મણિ સુંદરે । લિખિત્વોપરિ રાજેંદ્રો મહારાજોધિતસ્થિવાન્
મહારાજાએ સુંદર વાઘના ચામડાં પર સાત દ્વીપવાળી પૃથ્વીનું ચિત્ર દોર્યું અને એ પર બેઠા, મહારાજા તરીકે સ્થાપિત થયા.
તદ્દિનાદેવ સાધૂનાં મનાંસિ પ્રમુદં યયુઃ । દુષ્ટાનાં ચેતસો ગ્લાનિરભવત્પરતાપિનામ્
એ દિવસે સજ્જનોના મન આનંદથી ભરાઈ ગયા અને દુષ્ટો તથા પરના સુખથી દુઃખ પામનારા લોકોના હૃદયમાં ઉદાસીનતા આવી ગઈ.
સ્ત્રિયસ્તુ પતિભક્ત્યા ચ પતિવ્રતપરાયણાઃ । મનસાપિ કદા પાપં નાચરંતિ જના મુને
મુને, પતિભક્તિ અને પતિવ્રતામાં સ્થિર રહેનારી સ્ત્રીઓ મનથી પણ ક્યારેય પાપ નથી કરતી.
દૈત્યાદેવાસ્તથા નાગા યક્ષાસુરમહોરગાઃ । સર્વે ન્યાયપથે સ્થિત્વા રામાજ્ઞાં શિરસા દધુઃ
દૈત્ય, દેવ, નાગ, યક્ષ, અસુર અને મહાનાગ—બધાએ ધર્મના માર્ગે રહી, રામની આજ્ઞાને મસ્તક નમાવ્યું.
પરોપકરણેયુક્તાઃ સ્વધર્મસુખનિર્વૃતાઃ । વિદ્યાવિનોદગમિતા દિનરાત્રિક્ષણાઃ શુભાઃ
લોકો પરોપકારમાં લાગી, પોતાના ધર્મ અને સુખમાં સંતોષ પામીને, દિવસ-રાત શિક્ષા અને આનંદમાં સુખથી વિતાવતાં.
વાતોઽપિ માર્ગસંસ્થાનાં બલાન્નાહરતે મહાન્ । વાસાંસ્યપિ તુ સૂક્ષ્માણિ તત્ર ચૌરકથા નહિ
મજબૂત પવન પણ રસ્તા પર ચાલતાં લોકોના કપડાં ઉડાડતો નથી; અતિ સૂક્ષ્મ વસ્ત્ર પણ સુરક્ષિત રહે છે અને ત્યાં ચોરીની વાત જ નથી.