માતઃ ક્ષમસ્વ યદઘં મયા કૃતમબુદ્ધિના । ત્વત્સદૃશ્યઃ પતિપરાઃ સર્વેષાં સાધુકારિકાઃ
'માતા, મેં અજ્ઞાનતાથી જે પાપ કર્યું છે, એ માફ કરો; તમારા જેવા પતિપરાયણ સ્ત્રીઓ બધાંના વખાણવા લાયક છે.'
જાનક્યાપિ મહાભાગા દેવરં વીક્ષ્ય સાદરમ્ । આશીર્ભિરભિયુજ્યાથ સમપૃચ્છદનામયમ્
મહાભાગ્યવતી જાનકીએ ભાઈને આદરપૂર્વક જોઈ, આશીર્વાદ આપ્યા અને તેની સુખ-શાંતિ પૂછવી.
વિમાનવરમારૂઢાસ્તે સર્વે નભસોંઽગણે । ક્ષણાદાલોકયાંચક્રે નિકટે સ્વપિતુઃ પુરીમ્
બધા જ મનોહર વિમાનમાં બેઠા, પળભરમાં આકાશમાં જતાં પોતાના પિતાની નગર પાસે આવી પહોંચ્યા અને તેને જોઈ લીધું.
શેષ ઉવાચ। દૃષ્ટ્વા રામો રાજધાનીં નિજલોકનિવાસિનીમ્ । જહર્ષ મતિમાન્વીરશ્ચિરદર્શનલાલસઃ
શેષએ કહ્યું: પોતાના લોકોની વસાહત એવી રાજધાનીને જોઈને, બુદ્ધિશાળી અને પરાક્રમી રામ, જે લાંબા સમયથી આ દર્શન માટે આતુર હતા, આનંદથી ભરાઈ ગયા.
ભરતોઽપિ સ્વકં મિત્રં સુમુખં નગરં પ્રતિ । પ્રેષયામાસ સચિવં નગરોત્સવસિદ્ધયે
ભરતે પણ પોતાના પ્રિય મિત્ર સમાન મંત્રીને નગરમાં ઉત્સવની તૈયારી માટે આગળ મોકલ્યો.
ભરત ઉવાચ। કુર્વંતુ લોકાસ્ત્વરિતં રઘુનાથાગમોત્સવમ્ । મંદિરે મંદિરે રમ્યં કૃતકૌતુકચિત્રકમ્
ભરતે કહ્યું: લોકો ઝડપથી રઘુનાથના આગમનનું ઉત્સવ તૈયાર કરે અને દરેક ઘરમાં આનંદભરી શોભા અને શણગારથી સજાવટ કરે.
વિપાંસુકા રાજમાર્ગાશ્ચંદનદ્રવસિંચિતાઃ । પ્રસૂનભરસંકૢપ્તા હૃષ્ટપુષ્ટજનાવૃતાઃ
રાજમાર્ગો પર ચંદનનું પાણી છાંટવામાં આવે, સુગંધિત ધૂળથી ઢંકાય, ફૂલોના ઢગલાંથી શોભાય અને ખુશહાલ, સમૃદ્ધ લોકોથી ભરપૂર રહે.
વિચિત્રવર્ણધ્વજભા ચિત્રિતાખિલસ્વાંગણાઃ । મેઘાગમે ધનુરિવ પશ્યંત્વેવ વલીમુખાઃ
દરેક ઓટલા પર રંગબેરંગી ધ્વજ અને ઝંડા લગાડવામાં આવે, જે મેઘ આવે ત્યારે ધનુષ્ય જેવી શોભા આપે, અને લોકોના ચહેરા આનંદથી ઝગમગે.
પ્રતિગેહં તુ લોકાનાં કારયંત્વગરૂક્ષણમ્ । યદ્ધૂમં વીક્ષ્ય શિખિનો નૃત્યં કુર્વંતુ લીલયા
દરેક ઘરમાં શુભ અગ્નિ પ્રગટાવવામાં આવે; ધૂમ્રાવટ જોઈને અગ્નિપૂજક લોકો આનંદથી નૃત્ય કરે.
હસ્તિનો મમ શૈલાભાનાધોરણસુયંત્રિતાન્ । વિચિત્રયંતુ બહુશો ગૈરિકાદ્યુપધાતુભિઃ
મારા પહાડ જેવાં મોટા હાથીઓને સુંદર તોરણોથી શણગારવામાં આવે અને વિવિધ ગેરુ વગેરે ખનિજોથી અનેક રીતે રંગવામાં આવે.
વાજિનશ્ચિત્રિતા ભૂયઃ સુશોભંતુ મનોજવાઃ । યદ્વેગવીક્ષણાદેવ ગર્વં ત્યજતિ સ્વર્હયઃ
ઝડપી અને સુંદર ઘોડાઓને પણ સુંદર રીતે શણગારવામાં આવે; તેમનો ઝડપ જોઈને પણ ગર્વીલા ઘોડાઓ પોતાનો ગર્વ છોડે.
કન્યાઃ સહસ્રશો રમ્યાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ । ગજોપરિ સમારૂઢા મુક્તાભિર્વિકિરંતુ ચ
હજારો સુંદર કન્યાઓ, તમામ આભૂષણોથી સજ્જ, હાથીઓ પર ચડીને મોતી વિખેરે.
બ્રાહ્મણ્યઃ પાત્રહસ્તાશ્ચ દૂર્વાહારિદ્રસંયુતાઃ । સુવાસિન્યો મહારાજં રામં નીરાજયંતુ તાઃ
બ્રાહ્મણ સ્ત્રીઓ, હાથમાં દુર્વા અને હળદરથી ભરેલા પાત્ર લઈને, મહારાજ રામનું આરતી ઉતારે.
કૌસલ્યાપુત્રસંયોગસંદેશ વિધુરા સતી । હર્ષં પ્રાપ્નોતુ સુકૃશા તદીક્ષણસુલાલસા
કૌશલ્યાપુત્રના વિયોગના સમાચારથી દુઃખી, પાતળી અને પતિવ્રતા રાણી હવે તેમના દર્શનથી આનંદ પામે.
ઇત્યેવમાદિરચનાઃ પુરશોભાવિધાયિકાઃ । કરોતુ જનતા હૃષ્ટા રામસ્યાગમનં પ્રતિ
આ રીતે અને વધુ પણ, લોકો આનંદથી રામના આગમન માટે શહેરને શોભાવવાની તૈયારીઓ કરે.
શેષ ઉવાચ। ઇતિ શ્રુત્વા તતો વાક્યં સુમુખો મંત્રવિત્તમઃ । પ્રયયૌ નગરીં કર્તું કૃતકૌતુકતોરણામ્
શેષએ કહ્યું: આ વચન સાંભળીને, સુમુખ નામનો બુદ્ધિશાળી મંત્રી શહેરમાં ગયો અને સુંદર ઉત્સવના તોરણો તૈયાર કરવા લાગ્યો.
ગત્વાથ નગરીં તાં વૈ મંત્રી તુ સુમુખાભિધઃ । ખ્યાપયામાસ લોકાનાં રામાગમમહોત્સવમ્
પછી, સુમુખ નામનો મંત્રી શહેરમાં પહોંચી, લોકોએ રામના આગમનના મહોત્સવની જાહેરાત કરી.
લોકાઃ શ્રુત્વા પુરીં પ્રાપ્તં રઘુનાથં સુહર્ષિતાઃ । પૂર્વં તદીય વિરહત્યક્તભોગસુખાદયઃ
રઘુનાથ શહેરમાં આવ્યા છે એ સાંભળીને, જે લોકો પહેલા તેમના વિયોગમાં બધાં સુખો છોડીને બેઠાં હતાં, તેઓ ખૂબ આનંદિત થયા.
બ્રાહ્મણા વેદસંપન્નાઃ પવિત્રા દર્ભપાણયઃ । ધૌતોત્તરીયવલિતા જગ્મુઃ શ્રીરઘુનાયકમ્
વેદોમાં પારંગત, પવિત્ર બ્રાહ્મણો, હાથમાં દર્ભ લઈને, તાજા ધોઇલા ઉપરી વસ્ત્ર પહેરી, શ્રી રઘુનાયકના સ્વાગત માટે ગયા.
ક્ષત્રિયા યે શૂરતમા ધનુર્બાણધરા વરાઃ । સંગ્રામે બહુશો વીરા જેતારો યયુરપ્યમુમ્
શૂરવીર ક્ષત્રિય, ધનુષ્ય-બાણ ધારણ કરનારા અને અનેક યુદ્ધોમાં વિજયી થયેલા, તેઓ પણ તેમને મળવા ગયા.
વૈશ્યા ધનસમૃદ્ધાશ્ચ મુદ્રાશોભિતપાણયઃ । શુભ્રવસ્ત્રપરીધાના અભિજગ્મુર્નરેશ્વરમ્
સંપન્ન વૈશ્યોએ, જેમના હાથોમાં ચમકતી સિક્કાઓ શોભી રહી હતી અને જેમણે ઉજળા કપડાં પહેર્યા હતા, તેઓ રાજા પાસે પહોંચ્યા.
શૂદ્રા દ્વિજેષુ યે ભક્તાઃ સ્વીયાચારસુનિષ્ઠિતાઃ । વેદાચારરતા યે વૈ તેઽપિજગ્મુઃ પુરીપતિમ્
જે શૂદ્રો દ્વિજોમાં ભક્તિ ધરાવતા અને પોતાના સારા વર્તન પર અડગ હતા, તથા જે વેદના આચારમાં આનંદ પામતા, એ બધા પણ શહેરના સ્વામી પાસે ગયા.
યે યે વૃત્તિકરા લોકાઃ સ્વે સ્વે કર્મણ્યધિષ્ઠિતાઃ । સ્વકં વસ્તુ સમાદાય યયુઃ શ્રીરામભૂપતિમ્
જે લોકો પોતપોતાના ધંધામાં નિષ્ણાત હતા, દરેકે પોતાનું સામાન લઈને શ્રીરામ રાજા પાસે ગયા.
ઇત્થં ભૂપતિસંદેશાત્પ્રમોદાપ્લવસંયુતાઃ । નાના કૌતુકસંયુક્તા આજગ્મુર્મનુજેશ્વરમ્
રાજાના આદેશથી, આનંદથી ભરેલા અને વિવિધ રમૂજી વસ્તુઓ સાથે, બધા મનુષ્યોના રાજા પાસે આવ્યા.
શેષ ઉવાચ। રઘુનાથોઽપિ સકલૈર્દૈવતૈઃ સ્વસ્વયાનગૈઃ । પરીતઃ પ્રવિવેશોચ્ચૈઃ પુરીં રચિતમોહનામ્
શેષે કહ્યું: સર્વે દેવતાઓ પોતાના વાહન સાથે રઘુનાથજીને ઘેરીને, તે મોહક અને સુંદર શહેરમાં પ્રવેશ્યા.
પ્લવંગાઃ પ્લવનૈર્યુક્તા આકાશપથચારિણઃ । સ્વસ્વશોભાપરીતાંગાશ્ચાનુજગ્મુઃ પુરોત્તમમ્
જે વાનરોએ ઉંચા ઉછાળા મારવાની શક્તિ હતી અને આકાશમાં ફરતા હતા, પોતાના તેજથી શોભતા શરીર સાથે, તેઓ પણ શ્રેષ્ઠ શહેર પાછળ ગયા.
પુષ્પકાદવરુહ્યાશુ નરયાનમથારુહત્ । સીતયા સહિતો રામઃ પરિવારસમાવૃતઃ
પુષ્પકમાંથી ઉતરીને, રામજી સીતાજી અને પોતાના પરિવાર સાથે માનવ રથ પર ચઢ્યા.
અયોધ્યાં પ્રવિવેશાથ કૃતકૌતુકતોરણામ્ । હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણામુત્સવૈઃ પરીભૂષિતામ્
પછી તેઓ અયોધ્યામાં પ્રવેશ્યા, જ્યાં ઉત્સવ માટે સુંદર તોરણો બંધાયા હતા, ખુશહાલ અને તંદુરસ્ત લોકોની ભીડ હતી અને સમગ્ર શહેર ઉત્સવોથી શોભાયમાન હતું.
વીણાપણવભેર્યાદિવાદિત્રૈરાહતૈર્ભૃશમ્ । શોભમાનઃ સ્તૂયમાનઃ સૂતમાગધબંદિભિઃ
વીણા, પખાવજ, ભેરી વગેરે વાદ્યોના ગર્જનાથી, અને સુત, માગધ તથા ગાયકોએ સ્તુતિ કરતાં, રામજી ખૂબ જ શોભી રહ્યા હતા.
જય રાઘવરામેતિ જય સૂર્યકુલાંગદ । જય દાશરથે દેવ જયતાલ્લોકનાયકઃ
જય હો રાઘવ રામ! જય હો સૂર્યવંશના રત્ન! જય હો દશરથના દૈવી પુત્ર! જય હો જગતના નાયક!